विज्ञान आणि आरोग्य क्षेत्रातील विश्वास दृढ करण्यासाठी WHO चा पुढाकार
जागतिक आरोग्य संघटनेने (WHO) विज्ञानावरील लोकांचा विश्वास वाढवण्यासाठी आणि वैज्ञानिक संशोधनाचा उपयोग आरोग्य व विकासासाठी अधिक प्रभावीपणे करण्यासाठी ‘टुगेदर फॉर सायन्स अँड हेल्थ’ या नव्या जागतिक अभियानाची सुरुवात केली आहे. १० नोव्हेंबर २०२६ रोजी जागतिक विज्ञान दिनानिमित्त या उपक्रमाचे अधिकृत उद्घाटन करण्यात आले. जगभरातील २४० हून अधिक संस्था या अभियानाशी जोडल्या गेल्या असून विज्ञान, आरोग्य, धोरणनिर्मिती आणि सामाजिक विकासासाठी सामूहिक प्रयत्न करण्याचा या उपक्रमाचा उद्देश आहे.
या जागतिक अभियानात शास्त्रज्ञ, राजकीय नेते, धोरणकर्ते, संशोधन संस्था आणि विविध क्षेत्रांतील संघटनांना एकत्र आणण्यात आले आहे. वैज्ञानिक पुराव्यांबद्दल समाजात विश्वास निर्माण करणे आणि विज्ञानाचा लाभ सर्वसामान्य नागरिकांपर्यंत पोहोचवणे यावर विशेष भर देण्यात येणार आहे.
जागतिक विज्ञान दिनानिमित्त अभियानाचे उद्घाटन
संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या जागतिक विज्ञान दिनानिमित्त या अभियानाचा शुभारंभ करण्यात आला. या निमित्ताने विविध देश आणि प्रदेशांमध्ये एकूण १२ कार्यक्रम आयोजित करण्यात आले.
या उपक्रमाचा संबंध फ्रान्समधील पॅरिस पीस फोरमशीही जोडलेला आहे. आंतरराष्ट्रीय राजनैतिक सहकार्य आणि जागतिक आव्हानांवर सामूहिक उपाय शोधण्यासाठी महत्त्वाचे व्यासपीठ म्हणून या मंचाची ओळख आहे.
WHO चे महासंचालक डॉ. टेड्रोस अधानोम घेब्रेयेसस आणि फ्रान्सचे राष्ट्राध्यक्ष इमॅन्युएल मॅक्रॉन या अभियानाच्या प्रारंभाशी संबंधित प्रमुख नेतृत्वकर्ते आहेत.
विज्ञान हे मानवजातीच्या प्रगतीचे प्रभावी साधन : डॉ. टेड्रोस
WHO चे महासंचालक डॉ. टेड्रोस अधानोम घेब्रेयेसस यांनी विज्ञानाचे महत्त्व अधोरेखित केले. त्यांच्या मते, विज्ञान हे मानवजातीच्या सर्वात शक्तिशाली साधनांपैकी एक असून आरोग्य क्षेत्रातील प्रगतीचा प्रमुख आधार आहे.
लसी, औषधे, रोगप्रतिबंधक उपाय आणि संसर्गजन्य आजारांच्या उद्रेकांना प्रतिसाद देण्याच्या प्रक्रियेत विज्ञानाने महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे. यामुळे जगभरातील नागरिकांचे आयुर्मान वाढण्यास आणि अधिक निरोगी जीवन जगण्यास मदत झाली आहे.
‘टुगेदर फॉर सायन्स अँड हेल्थ’ अभियानाच्या माध्यमातून वैज्ञानिक पुरावे, सामाजिक विश्वास आणि नवकल्पना यांना निरोगी समाजाचे मूलभूत आधार बनवण्याचा प्रयत्न केला जाणार असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
अभियानाची तीन प्रमुख उद्दिष्टे
या जागतिक अभियानांतर्गत तीन महत्त्वाच्या प्राधान्यक्रमांवर काम केले जाणार आहे.
१. विज्ञान आणि समाज यांच्यातील अंतर कमी करणे
वैज्ञानिक संशोधन आणि सामान्य नागरिक यांच्यात अधिक जवळचे नाते निर्माण करणे हे पहिले उद्दिष्ट आहे. विज्ञानातील संशोधन, त्याचे निष्कर्ष आणि आरोग्यविषयक माहिती सर्वसामान्यांना समजेल अशा पद्धतीने उपलब्ध करून देण्यावर भर दिला जाणार आहे.
२. आरोग्यविषयक धोरणांमध्ये वैज्ञानिक पुराव्यांचा वापर
सरकारे आणि धोरणकर्त्यांनी आरोग्यविषयक निर्णय घेताना वैज्ञानिक संशोधन आणि विश्वासार्ह पुराव्यांचा अधिक प्रभावी वापर करावा, यासाठी प्रयत्न केले जाणार आहेत. यामुळे सार्वजनिक आरोग्य धोरणे अधिक परिणामकारक बनण्यास मदत होऊ शकते.
३. विज्ञानविषयक संवाद अधिक प्रभावी करणे
वैज्ञानिक माहिती लोकांपर्यंत पोहोचवण्याची पद्धत सुधारणे हे तिसरे उद्दिष्ट आहे. चुकीची माहिती, गैरसमज आणि वैज्ञानिक विषयांवरील संभ्रम कमी करण्यासाठी प्रभावी संवाद आणि जनजागृतीला प्राधान्य दिले जाणार आहे.
या तिन्ही उद्दिष्टांच्या पूर्ततेसाठी सहभागी संस्था आपले अनुभव, संसाधने, प्रभावी कार्यपद्धती आणि संशोधनातील निष्कर्ष एकमेकांसोबत सामायिक करणार आहेत.
कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि तंत्रज्ञानाच्या युगात विज्ञानावरील विश्वास महत्त्वाचा
सध्याच्या काळात कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आणि आधुनिक तंत्रज्ञानामुळे नागरिकांना वैज्ञानिक आणि आरोग्यविषयक माहिती मिळवण्याच्या पद्धतीत मोठे बदल होत आहेत.
सोशल मीडिया, डिजिटल प्लॅटफॉर्म आणि कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या माध्यमातून माहिती वेगाने प्रसारित होत आहे. मात्र, या प्रक्रियेत चुकीची किंवा दिशाभूल करणारी माहितीही लोकांपर्यंत पोहोचण्याची शक्यता असते.
त्यामुळे नागरिकांना विश्वासार्ह वैज्ञानिक माहिती ओळखता यावी, तिचा योग्य अर्थ समजून घेता यावा आणि दैनंदिन जीवनातील निर्णय घेताना तिचा उपयोग करता यावा, यासाठी WHO च्या या अभियानातून प्रयत्न केले जाणार आहेत.
विज्ञानावरील विश्वास निर्माण करणे ही सर्वांची जबाबदारी
WHO च्या मुख्य वैज्ञानिक आणि आरोग्य प्रणाली, उपलब्धता व डेटा विभागाच्या कार्यवाहक सहाय्यक महासंचालक डॉ. सिल्वी ब्रायंड यांनी या उपक्रमाचे महत्त्व स्पष्ट केले.
त्यांच्या मते, कोणतीही एक संस्था, देश किंवा समुदाय स्वतंत्रपणे विज्ञानावरील विश्वास निर्माण करून टिकवू शकत नाही. त्यासाठी संवाद, सहकार्य आणि विविध क्षेत्रांतील लोकांचा सहभाग आवश्यक आहे.
विज्ञान हे संपूर्ण मानवजातीचे सामायिक साधन आहे. त्याचा उपयोग अधिक निरोगी, न्याय्य आणि संकटांचा सामना करण्यास सक्षम समाज निर्माण करण्यासाठी झाला पाहिजे, असे त्यांनी नमूद केले.
जगभरातील संस्थांना सहभागी होण्याचे WHO चे आवाहन
या अभियानाच्या प्रारंभानंतर WHO ने जगभरातील संस्था, संशोधन केंद्रे आणि विविध क्षेत्रांतील संघटनांना या चळवळीत सहभागी होण्याचे आवाहन केले आहे.
आपले ज्ञान, अनुभव, कौशल्य आणि संपर्कजाळे यांचा उपयोग करून विज्ञानावरील विश्वास वाढवण्यासाठी योगदान देण्याची संधी संस्थांना उपलब्ध करून देण्यात आली आहे.
वैज्ञानिक संशोधनाचा लाभ केवळ प्रयोगशाळा किंवा संशोधन संस्थांपुरता मर्यादित न राहता प्रत्येक नागरिकापर्यंत पोहोचावा, हा या जागतिक अभियानाचा मुख्य हेतू आहे.
एकूणच, विज्ञान, आरोग्य आणि सामाजिक विश्वास यांची सांगड घालणारा WHO चा हा उपक्रम जागतिक आरोग्य व्यवस्थेला अधिक सक्षम करण्याच्या दिशेने महत्त्वपूर्ण पाऊल मानले जात आहे.
अधिकृत माहिती: जागतिक आरोग्य संघटना (WHO) – https://www.who.int/initiatives/together-for-science-and-health
LOKTIMES | विज्ञान, आरोग्य आणि जागतिक घडामोडींच्या ताज्या बातम्यांसाठी eloktimes.com ला भेट द्या.