ग्रामोद्योग भरारी पुरस्कार २०२६; ११ उद्योजकांचा राज्यपालांच्या हस्ते गौरव
मुंबई, ४ नोव्हेंबर २०२६ : महाराष्ट्रातील ग्रामीण भागात रोजगारनिर्मिती आणि स्थानिक उद्योगांना प्रोत्साहन देण्यासाठी राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा यांनी महत्त्वपूर्ण आवाहन केले आहे. विकसित भारत २०४७ या संकल्पनेशी सुसंगत असा ग्रामीण विकासाचा सर्वंकष आराखडा तयार करून पारंपरिक कौशल्ये, नैसर्गिक साधनसंपत्ती आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या मदतीने ग्रामीण अर्थव्यवस्था मजबूत करावी, असे त्यांनी सांगितले. मुंबईतील लोकभवन येथे आयोजित ग्रामोद्योग भरारी पुरस्कार २०२५ आणि २०२६ वितरण सोहळ्यात राज्यातील ११ यशस्वी उद्योजकांचा राज्यपालांच्या हस्ते गौरव करण्यात आला. यावेळी उद्योगमंत्री उदय सामंत यांनी पुढील वर्षापासून पुरस्कारांची रोख रक्कम दुप्पट करण्याची घोषणा केली.
ग्रामीण विकासासाठी २०४७ चा आराखडा तयार करा – राज्यपाल
महाराष्ट्र राज्य खादी व ग्रामोद्योग मंडळाच्या वतीने ३ नोव्हेंबर रोजी लोकभवन, मुंबई येथे ग्रामोद्योग भरारी सन्मान पुरस्कार वितरण सोहळा आयोजित करण्यात आला होता. या कार्यक्रमाला राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा प्रमुख पाहुणे म्हणून उपस्थित होते.
ग्रामीण भागातील पारंपरिक व्यवसाय, स्थानिक कौशल्ये आणि उपलब्ध नैसर्गिक संसाधनांचा योग्य वापर केल्यास मोठ्या प्रमाणावर रोजगाराच्या संधी निर्माण होऊ शकतात, असे राज्यपालांनी स्पष्ट केले.
ग्रामीण उद्योजकांनी केवळ पारंपरिक पद्धतींवर अवलंबून न राहता आधुनिक तंत्रज्ञानाचा स्वीकार करावा. उत्पादनांची गुणवत्ता वाढवून व्यवसायाचा विस्तार करावा आणि अधिकाधिक लोकांना रोजगार उपलब्ध करून द्यावा, असे आवाहन त्यांनी केले.
प्रधानमंत्री रोजगार निर्मिती कार्यक्रम (PMEGP), पीएम विश्वकर्मा योजना आणि मुख्यमंत्री रोजगार निर्मिती कार्यक्रम यांसारख्या शासकीय योजनांचा लाभ नवउद्योजकांपर्यंत पोहोचविण्याची गरजही त्यांनी व्यक्त केली.
‘मधाचे गाव’ उपक्रमातून ग्रामीण रोजगाराला चालना
महाराष्ट्र राज्य खादी व ग्रामोद्योग मंडळाच्या ‘मधाचे गाव’ या उपक्रमाचे राज्यपालांनी विशेष कौतुक केले. महागाव आणि कडगाव यांच्या धर्तीवर राज्यातील आणखी दहा गावांचा मधाचे गाव म्हणून विकास करण्याचे नियोजन करण्यात आले आहे.
या उपक्रमासाठी शासनाने सुमारे ५ कोटी २ लाख रुपयांची तरतूद केली आहे. मधमाशीपालन आणि मध उत्पादनाच्या माध्यमातून शेतकऱ्यांना अतिरिक्त उत्पन्न मिळण्याबरोबरच ग्रामीण भागातील नागरिकांसाठी रोजगाराच्या नव्या संधी उपलब्ध होऊ शकतात.
मध उत्पादनासाठी प्रशिक्षण आणि आधुनिक सुविधा आवश्यक
मध उत्पादनाचा व्यवसाय यशस्वी करण्यासाठी केवळ मधमाशीपालन पुरेसे नसून त्यासोबत वैज्ञानिक प्रशिक्षण, मध प्रक्रिया, आकर्षक पॅकेजिंग आणि प्रभावी विपणन व्यवस्था विकसित करणे आवश्यक असल्याचे राज्यपालांनी सांगितले.
ग्रामीण भागातील शेतकरी आणि युवकांना या व्यवसायाचे योग्य प्रशिक्षण दिल्यास स्थानिक पातळीवर उद्योग उभारण्यास मदत होईल. तसेच मध उत्पादनाला बाजारपेठ मिळाल्यास गावांच्या अर्थव्यवस्थेला बळकटी मिळू शकते.
मुंबईत महिनाभराचा खादी व ग्रामोद्योग महोत्सव आयोजित करण्याची सूचना
खादीचा ऐतिहासिक वारसा जपत आधुनिक ग्राहकांच्या आवडीनिवडी लक्षात घेऊन खादी उत्पादनांमध्ये बदल करण्याची गरज राज्यपालांनी व्यक्त केली.
खादीचे कपडे आणि ग्रामोद्योगातून तयार होणाऱ्या वस्तू अधिक दर्जेदार, आकर्षक आणि बाजारपेठेत स्पर्धा करू शकतील अशा बनविण्यावर भर द्यावा, असे त्यांनी सांगितले.
यासाठी मुंबईत दरवर्षी महिनाभराचा ‘महाराष्ट्र खादी व ग्रामोद्योग महोत्सव’ आयोजित करण्याची सूचना त्यांनी केली.
खादी उत्पादनांना राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठ
या महोत्सवामध्ये खादी उत्पादनांचे प्रदर्शन, फॅशन शो आणि खरेदीदार-विक्रेता संमेलन आयोजित करण्याचे सुचविण्यात आले. यामुळे स्थानिक उत्पादकांना मोठ्या व्यावसायिकांशी संपर्क साधण्याची संधी मिळू शकते.
विमानतळांसारख्या महत्त्वाच्या ठिकाणी खादी आणि ग्रामोद्योग उत्पादनांची कायमस्वरूपी विक्री केंद्रे सुरू करण्याचीही सूचना करण्यात आली.
याशिवाय स्वतंत्र डिजिटल व्यासपीठ विकसित करून स्थानिक उत्पादकांना ऑनलाइन माध्यमातून राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय ग्राहकांपर्यंत पोहोचविण्याची गरज राज्यपालांनी अधोरेखित केली.
महिला, युवक, पारंपरिक कारागीर आणि वंचित घटकांना उद्योगक्षेत्रात अधिक संधी मिळाव्यात. प्रत्येक जिल्ह्याने तेथील स्थानिक कौशल्ये आणि नैसर्गिक संसाधनांच्या आधारे उद्योग विकसित करावेत, असेही त्यांनी सांगितले.
पुढील वर्षापासून ग्रामोद्योग भरारी पुरस्कारांची रक्कम दुप्पट
उद्योगमंत्री डॉ. उदय सामंत यांनी ग्रामोद्योग क्षेत्रातील उद्योजकांसाठी महत्त्वपूर्ण घोषणा केली. पुढील वर्षापासून ग्रामोद्योग भरारी पुरस्कारांच्या रोख पारितोषिकांची रक्कम दुप्पट करण्यात येणार असल्याचे त्यांनी जाहीर केले.
ग्रामीण भागात कमी भांडवलातून मोठे उद्योग उभारणाऱ्या उद्योजकांच्या यशाचे त्यांनी कौतुक केले. केवळ पाच लाख रुपयांचे कर्ज घेऊन दोन ते तीन वर्षांत २५ कोटी रुपयांची उलाढाल करणाऱ्या उद्योजकाची यशोगाथा इतरांसाठी प्रेरणादायी असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
अशा यशस्वी उद्योजकांना खादी व ग्रामोद्योग क्षेत्राचे ब्रँड ॲम्बेसेडर बनविण्याची आवश्यकता असल्याचेही त्यांनी सांगितले.
महाराष्ट्र राज्य परकीय थेट गुंतवणूक, सूक्ष्म, लघु व मध्यम उद्योग (MSME) आणि स्टार्टअप क्षेत्रात आघाडीवर असल्याचे सांगत उद्योगमंत्र्यांनी नव्या उद्योजकांना प्रोत्साहन देण्यासाठी विविध शासकीय योजनांचा प्रभावी वापर करण्याचे आवाहन केले.
ग्रामोद्योग भरारी पुरस्कार २०२५ आणि २०२६ विजेत्यांचा गौरव
महाराष्ट्र राज्य खादी व ग्रामोद्योग मंडळाने २०२३ पासून ग्रामोद्योग भरारी सन्मान पुरस्कार योजना सुरू केली आहे. शासकीय योजनांचा लाभ घेऊन यशस्वी उद्योग उभारणाऱ्या आणि इतरांनाही रोजगार उपलब्ध करून देणाऱ्या उद्योजकांना प्रोत्साहन देणे हा या योजनेचा मुख्य उद्देश आहे.
यंदा २०२५ आणि २०२६ या दोन्ही वर्षांतील एकूण ११ उद्योजकांचा सन्मान करण्यात आला.
सन २०२५ मधील पुरस्कार विजेते
प्रथम क्रमांक – १५ हजार रुपये: रक्षा रमेश वागे (प्रगत महिला गृह उद्योग), ठाणे.
द्वितीय क्रमांक – १० हजार रुपये: संदेश परशुराम दळवी (लक्ष्मी कॅशू – काजू प्रक्रिया उद्योग), रत्नागिरी.
तृतीय क्रमांक – ७ हजार रुपये: दर्शन गोपालदास यादव (सारवा इलेक्ट्रेक – मशीन निर्मिती उद्योग), धुळे.
उत्तेजनार्थ पुरस्कार विजेते:
संगीता लालासो भोसले – जागृती हळद पावडर उद्योग, सांगली.
मिनल सचिन देसाई – स्वयंम संयुक्त देयता समूह, फळ व फूल प्रक्रिया उद्योग, सिंधुदुर्ग.
विष्णू मोतीराम पवार – व्यंकटेश आर्टर्स स्टुडिओ, मूर्तीकाम, नाशिक.
कृष्णा ज्ञानबा चौधरी – जिजाऊ मॅन्युफॅक्चरिंग इंडस्ट्रीज, वाशिम.
सन २०२६ मधील पुरस्कार विजेते
प्रथम क्रमांक – १५ हजार रुपये: पारस दिलीप गोलेचा (ब्राह्मणनाथ फार्मा), अहिल्यानगर.
द्वितीय क्रमांक – १० हजार रुपये: तेजल अभिमन्यू नागवडे (बारामती इको सिस्टम), पुणे.
तृतीय क्रमांक – ७ हजार रुपये: हर्षद नामदेव सुवर्णवंशी (मंगलमूर्ती फूड इंडस्ट्रीज), सांगली.
उत्तेजनार्थ पुरस्कार: वैभव सुभाषराव मानकर (वैभव क्रिएशन – मूर्तीकाम उद्योग), अमरावती.
सर्व पुरस्कार विजेत्यांना त्यांच्या कामगिरीनुसार रोख पारितोषिक, सन्मानचिन्ह आणि प्रमाणपत्र देऊन गौरविण्यात आले.
यशस्वी उद्योजकांच्या कथा राज्यभर पोहोचविणार
महाराष्ट्र राज्य खादी व ग्रामोद्योग मंडळाचे अध्यक्ष रवींद्र साठे यांनी पुरस्कार योजनेमागील भूमिका स्पष्ट केली. ग्रामीण भागात स्वयंरोजगार आणि उद्योगनिर्मितीला प्रोत्साहन देणे ही महात्मा गांधी यांच्या स्वयंपूर्ण खेड्यांच्या संकल्पनेशी जोडलेली महत्त्वाची दिशा असल्याचे त्यांनी सांगितले.
पुरस्कारप्राप्त उद्योजकांच्या यशोगाथांवर आधारित पुस्तक प्रकाशित करून या कथा राज्यातील इतर युवक आणि नवउद्योजकांपर्यंत पोहोचविण्यात येणार आहेत.
या कार्यक्रमाला राज्यपालांचे सचिव डॉ. प्रशांत नारनवरे, एमएसएमई आयुक्त तथा एमएसएसआयडीसीच्या व्यवस्थापकीय संचालिका प्रेरणा देशभ्रतार, खादी व ग्रामोद्योग मंडळाचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी लक्ष्मण राऊत, अपर जिल्हाधिकारी तथा सहमुख्य कार्यकारी अधिकारी रवींद्र ठाकरे यांच्यासह विविध मान्यवर उपस्थित होते.
निष्कर्ष
ग्रामोद्योग भरारी पुरस्कार २०२६ च्या माध्यमातून महाराष्ट्रातील ग्रामीण उद्योजकांच्या कामगिरीला प्रोत्साहन मिळाले आहे. विकसित भारत २०४७ च्या उद्दिष्टानुसार ग्रामीण उद्योग, महिला उद्योजकता, पारंपरिक कारागिरी आणि आधुनिक तंत्रज्ञान यांची सांगड घालण्यावर राज्यपालांनी भर दिला आहे. पुढील वर्षापासून पुरस्कारांची रक्कम दुप्पट करण्याच्या घोषणेमुळे नवउद्योजकांना प्रोत्साहन मिळण्याची अपेक्षा आहे. ग्रामीण भागातील स्थानिक उत्पादनांना मोठी बाजारपेठ उपलब्ध झाल्यास रोजगारनिर्मिती आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला नवी दिशा मिळू शकते.