पुण्यातील उमंग ऑटिझम सेंटर आणि सेन्सरी पार्कला अतिरिक्त आयुक्त पवनीत कौर यांची भेट
बातमी लेख
पुणे शहरातील विशेष गरजा असलेल्या मुलांसाठी उपलब्ध असलेल्या आरोग्य, शिक्षण आणि उपचार सुविधांची पाहणी करण्यासाठी पुणे महानगरपालिकेच्या अतिरिक्त महापालिका आयुक्त (सामान्य प्रशासन) पवनीत कौर यांनी 16 नोव्हेंबर 2026 रोजी बाणेर-बालेवाडी येथील उमंग ऑटिझम सेंटर आणि सेन्सरी पार्कला भेट दिली. यावेळी त्यांनी केंद्रामध्ये सुरू असलेल्या विविध उपक्रमांची माहिती घेतली तसेच मुलांना दिल्या जाणाऱ्या उपचार आणि शैक्षणिक सुविधांची पाहणी केली.
पुणे महानगरपालिकेच्या सामाजिक विकास विभाग आणि सिद्धिविनायक प्रतिष्ठान यांच्या संयुक्त प्रकल्पांतर्गत हे केंद्र चालवले जाते. विशेष गरजा असलेल्या मुलांच्या विकासासाठी आवश्यक उपचार, प्रशिक्षण, समुपदेशन आणि शैक्षणिक मदत एकाच ठिकाणी उपलब्ध करून देण्याच्या दृष्टीने या केंद्राची भूमिका महत्त्वाची आहे.
या भेटीदरम्यान पवनीत कौर यांनी केंद्रातील विविध विभागांना भेट देऊन तेथील कामकाज समजून घेतले. तसेच मुलांना दिल्या जाणाऱ्या सुविधा, उपचार पद्धती आणि त्यांच्या प्रगतीसाठी राबवण्यात येणाऱ्या उपक्रमांची माहिती संबंधित अधिकाऱ्यांकडून जाणून घेतली.
उमंग ऑटिझम सेंटरमध्ये विविध उपचार सुविधांची पाहणी
बाणेर-बालेवाडी परिसरातील उमंग ऑटिझम सेंटरमध्ये विशेष गरजा असलेल्या मुलांसाठी विविध प्रकारच्या उपचार आणि प्रशिक्षण सुविधा उपलब्ध करून देण्यात आल्या आहेत. ऑटिझम असलेल्या मुलांच्या गरजा लक्षात घेऊन त्यांच्या शारीरिक, मानसिक, सामाजिक आणि संवाद कौशल्यांच्या विकासासाठी येथे प्रयत्न केले जातात.
अतिरिक्त आयुक्त पवनीत कौर यांनी केंद्रातील ऑक्युपेशनल थेरपी, स्पीच अँड लँग्वेज थेरपी, विशेष शिक्षण आणि बिहेवियर थेरपी या विभागांची पाहणी केली.
या उपचारांचा मुख्य उद्देश मुलांना दैनंदिन जीवनातील आवश्यक कौशल्ये शिकण्यास मदत करणे, संवाद साधण्याची क्षमता वाढवणे आणि त्यांच्या वर्तनातील अडचणी समजून घेऊन योग्य मार्गदर्शन करणे हा आहे.
ऑक्युपेशनल थेरपी आणि स्पीच थेरपीचे महत्त्व
ऑक्युपेशनल थेरपीच्या माध्यमातून मुलांना दैनंदिन कामे अधिक चांगल्या प्रकारे करता यावीत यासाठी प्रशिक्षण दिले जाते. हातांचा समन्वय, हालचालींवरील नियंत्रण, लक्ष केंद्रित करणे आणि स्वतःची कामे करण्याची क्षमता विकसित करण्यावर भर दिला जातो.
दुसरीकडे, स्पीच अँड लँग्वेज थेरपीमुळे मुलांच्या बोलण्याच्या आणि संवाद साधण्याच्या क्षमतेत सुधारणा करण्यासाठी मदत केली जाते. काही मुलांना आपले विचार शब्दांत व्यक्त करण्यात अडचणी येतात. अशा वेळी त्यांच्या क्षमतेनुसार संवादाचे पर्यायी मार्गही शिकवले जाऊ शकतात.
विशेष शिक्षण आणि बिहेवियर थेरपी
विशेष शिक्षणाच्या माध्यमातून प्रत्येक मुलाच्या शिकण्याच्या क्षमतेनुसार शिक्षण पद्धती आखली जाते. मुलांना शिकण्यास सोपे जावे यासाठी वैयक्तिक गरजांनुसार प्रशिक्षण दिले जाते.
बिहेवियर थेरपीमध्ये मुलांच्या वर्तनाचा अभ्यास करून त्यांना योग्य सवयी विकसित करण्यासाठी आणि दैनंदिन परिस्थितींना अधिक चांगल्या प्रकारे सामोरे जाण्यासाठी मदत केली जाते.
सेन्सरी रूम आणि वैद्यकीय तपासणी सुविधांची माहिती
उमंग ऑटिझम सेंटरमध्ये सेन्सरी रूमची सुविधाही उपलब्ध आहे. ऑटिझम असलेल्या काही मुलांना प्रकाश, आवाज, स्पर्श किंवा इतर संवेदनांबाबत वेगवेगळ्या प्रकारच्या प्रतिक्रिया जाणवू शकतात. अशा मुलांच्या गरजा लक्षात घेऊन सेन्सरी रूममध्ये विशेष वातावरण तयार केले जाते.
या सुविधेच्या माध्यमातून मुलांना विविध संवेदनांचा अनुभव नियंत्रित पद्धतीने घेण्यास मदत केली जाते. त्यामुळे त्यांना स्वतःच्या संवेदनांशी जुळवून घेण्यासाठी आणि वातावरण समजून घेण्यासाठी प्रशिक्षण मिळू शकते.
याशिवाय केंद्रात वैद्यकीय तपासणी आणि समुपदेशनाची सुविधाही उपलब्ध आहे. मुलांच्या आरोग्याशी संबंधित बाबी समजून घेणे आणि पालकांना योग्य मार्गदर्शन करणे या दृष्टीने या सेवा महत्त्वाच्या आहेत.
पवनीत कौर यांनी या सुविधांची माहिती घेतली आणि केंद्रातील सेवा कशा प्रकारे दिल्या जातात, याची पाहणी केली.
0 ते 6 वर्षे वयोगटातील मुलांसाठी लवकर निदान आणि हस्तक्षेप
या भेटीदरम्यान विशेषतः 0 ते 6 वर्षे वयोगटातील मुलांसाठी राबवण्यात येणाऱ्या लवकर निदान आणि हस्तक्षेप (Early Diagnosis and Intervention) सुविधांची माहिती घेण्यात आली.
लहान वयात मुलांच्या विकासातील अडचणी ओळखणे आणि आवश्यकतेनुसार योग्य मदत सुरू करणे महत्त्वाचे मानले जाते. कारण बालवयातील विकासाच्या टप्प्यांमध्ये मुलांना योग्य मार्गदर्शन आणि प्रशिक्षण मिळाल्यास त्यांच्या क्षमतांच्या विकासाला मदत होऊ शकते.
लवकर निदान का महत्त्वाचे आहे?
लहान मुलांच्या बोलण्याच्या, हालचालींच्या, सामाजिक संवादाच्या आणि शिकण्याच्या विकासाचे निरीक्षण करणे आवश्यक असते. काही मुलांमध्ये विकासाचे टप्पे अपेक्षेपेक्षा वेगळ्या गतीने पूर्ण होऊ शकतात.
अशा वेळी तज्ज्ञांकडून तपासणी करून आवश्यक मार्गदर्शन घेणे फायदेशीर ठरते. लवकर निदानामुळे मुलांच्या गरजा समजून घेऊन त्यांच्यासाठी योग्य उपचार आणि प्रशिक्षणाची दिशा ठरवता येते.
उमंग ऑटिझम सेंटरमध्ये या वयोगटातील मुलांसाठी उपलब्ध असलेल्या सुविधांची माहिती अतिरिक्त आयुक्तांनी घेतली.
पालक आणि लाभार्थ्यांशी संवाद साधून अडचणी जाणून घेतल्या
केंद्राच्या पाहणीदरम्यान पवनीत कौर यांनी तेथे उपस्थित असलेल्या पालक आणि लाभार्थ्यांशी संवाद साधला. केंद्रामधून मिळणाऱ्या सुविधांचा मुलांना कसा फायदा होत आहे, उपचार प्रक्रियेदरम्यान कोणत्या अडचणी येतात आणि पालकांच्या अपेक्षा काय आहेत, याबाबत त्यांनी माहिती घेतली.
विशेष गरजा असलेल्या मुलांचे संगोपन करताना पालकांना अनेक प्रकारच्या आव्हानांना सामोरे जावे लागते. मुलांच्या उपचारांसाठी योग्य सुविधा शोधणे, शिक्षणाची व्यवस्था करणे, नियमित थेरपी सुरू ठेवणे आणि त्यांच्या दैनंदिन गरजा पूर्ण करणे यासाठी पालकांना सातत्याने प्रयत्न करावे लागतात.
अशा परिस्थितीत एकाच ठिकाणी विविध उपचार, शिक्षण आणि समुपदेशन सुविधा उपलब्ध असणे पालकांसाठी उपयुक्त ठरू शकते.
पालकांशी थेट संवाद साधल्यामुळे केंद्रातील सेवांबाबत त्यांचे अनुभव, अडचणी आणि अपेक्षा समजून घेण्याची संधी मिळाली.
पुणे महानगरपालिका आणि सिद्धिविनायक प्रतिष्ठानचा संयुक्त उपक्रम
उमंग ऑटिझम सेंटर आणि सेन्सरी पार्क हा पुणे महानगरपालिकेच्या सामाजिक विकास विभाग आणि सिद्धिविनायक प्रतिष्ठान यांच्या संयुक्त प्रकल्पांतर्गत सुरू असलेला उपक्रम आहे.
विशेष गरजा असलेल्या मुलांना आवश्यक सुविधा उपलब्ध करून देणे आणि त्यांच्या विकासासाठी पोषक वातावरण निर्माण करणे हा अशा केंद्रांचा महत्त्वाचा उद्देश आहे.
ऑटिझमविषयी समाजात जागरूकता वाढवणे, मुलांच्या गरजा समजून घेणे आणि पालकांना योग्य मार्गदर्शन मिळवून देणे यासाठी अशा उपक्रमांची भूमिका महत्त्वाची ठरते.
महानगरपालिकेच्या अधिकाऱ्यांकडून अशा केंद्रांची पाहणी केल्यामुळे प्रत्यक्ष कामकाज, उपलब्ध सुविधा आणि लाभार्थ्यांच्या अनुभवांची माहिती मिळू शकते.
या भेटीदरम्यान मुख्य सामाजिक विकास अधिकारी रामदास चव्हाण, सहाय्यक सामाजिक विकास अधिकारी राजेंद्र मोरे, समाजसेवक संदीप कांबळे आणि गट संघटक क्रांती जाधव उपस्थित होते.
विशेष गरजा असलेल्या मुलांसाठी अशा केंद्रांची गरज
ऑटिझम हा मुलांच्या संवाद, सामाजिक परस्परसंवाद आणि वर्तनावर परिणाम करू शकणारा विकासाशी संबंधित विकार आहे. प्रत्येक मुलामध्ये त्याची लक्षणे आणि गरजा वेगवेगळ्या असू शकतात. त्यामुळे प्रत्येक मुलाला एकाच प्रकारचे उपचार किंवा प्रशिक्षण लागू होईल असे नाही.
काही मुलांना बोलण्यासाठी मदतीची आवश्यकता असते, तर काही मुलांना सामाजिक संवाद, शिकणे किंवा दैनंदिन कामे करण्यासाठी विशेष प्रशिक्षणाची गरज असते.
अशा परिस्थितीत ऑक्युपेशनल थेरपी, स्पीच थेरपी, विशेष शिक्षण, समुपदेशन आणि वैद्यकीय तपासणी यांसारख्या सुविधा एकाच केंद्रात उपलब्ध असणे महत्त्वाचे ठरते.
उमंग ऑटिझम सेंटरसारख्या उपक्रमांमुळे विशेष गरजा असलेल्या मुलांना आवश्यक मदत मिळण्याबरोबरच त्यांच्या पालकांनाही मार्गदर्शन मिळू शकते.
निष्कर्ष
बाणेर-बालेवाडी येथील उमंग ऑटिझम सेंटर आणि सेन्सरी पार्कला अतिरिक्त महापालिका आयुक्त पवनीत कौर यांनी दिलेली भेट विशेष गरजा असलेल्या मुलांसाठी उपलब्ध सुविधांची माहिती घेण्याच्या दृष्टीने महत्त्वाची ठरली. उपचार, विशेष शिक्षण, सेन्सरी रूम, समुपदेशन आणि लवकर निदान यांसारख्या सुविधांची पाहणी करण्यासोबतच त्यांनी पालकांशी संवाद साधून त्यांच्या अडचणी आणि अपेक्षा जाणून घेतल्या. अशा केंद्रांमुळे ऑटिझम असलेल्या मुलांच्या विकासासाठी आणि त्यांच्या कुटुंबांना मदत मिळण्यासाठी सकारात्मक वातावरण निर्माण होण्यास हातभार लागू शकतो.
