JOSH Teams राष्ट्रीय स्तरावर लॉन्च; 55 जिल्ह्यांतून टीबीविरोधी जनजागृतीला सुरुवात

नवी दिल्ली : भारतातील क्षयरोग निर्मूलनाच्या प्रयत्नांना आणखी बळ देण्यासाठी केंद्र सरकारकडून JOSH Teams हा महत्त्वाकांक्षी उपक्रम सुरू करण्यात येणार आहे. 8 ऑक्टोबर 2026 रोजी नवी दिल्लीतील भारत मंडपम येथे JOSH Teams चा राष्ट्रीय शुभारंभ होणार असून पहिल्या टप्प्यात देशातील 11 राज्यांमधील 55 जिल्ह्यांमध्ये या टीम्स कार्यरत होणार आहेत. युवकांच्या सहभागातून TB Mukt Bharatचा संदेश तळागाळापर्यंत पोहोचवणे हा या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश आहे.

केंद्रीय आरोग्य आणि कुटुंब कल्याण मंत्री जगत प्रकाश नड्डा यांच्या नेतृत्वाखाली हा राष्ट्रीय कार्यक्रम होणार आहे. केंद्रीय कामगार व रोजगार तसेच युवा व्यवहार आणि क्रीडा मंत्री डॉ. मनसुख मांडविया, संरक्षण राज्यमंत्री संजय सेठ आणि दिल्लीच्या मुख्यमंत्री रेखा गुप्ता यांचीही या कार्यक्रमाला उपस्थिती राहणार आहे.

JOSH Teams म्हणजे काय?

JOSH Teams म्हणजे Joint Squad for Health. भारतातील युवकांची ऊर्जा, सामाजिक संपर्क आणि जनजागृतीची क्षमता क्षयरोग निर्मूलनाच्या राष्ट्रीय मोहिमेशी जोडण्याच्या उद्देशाने या टीम्सची रचना करण्यात आली आहे.

या टीम्समध्ये Class-I अधिकारी, MY Bharat Volunteers आणि NCC Cadets यांचा समावेश असेल. प्रशासनातील वरिष्ठ अधिकाऱ्यांसोबत युवक आणि NCCच्या मोठ्या नेटवर्कचा वापर करून टीबीविषयी जनजागृती अधिक प्रभावीपणे गाव, वॉर्ड आणि स्थानिक समुदायांपर्यंत नेण्याचा सरकारचा प्रयत्न आहे.

आरोग्य केंद्रांपुरता टीबीविरोधी संदेश मर्यादित न ठेवता तो लोकांच्या दैनंदिन जीवनाशी जोडलेल्या समुदायांपर्यंत पोहोचवणे हा या उपक्रमाचा महत्त्वाचा भाग आहे.

11 राज्यांतील 55 जिल्ह्यांत पहिला टप्पा

JOSH Teams च्या पहिल्या टप्प्यात देशातील 11 राज्यांमधील 55 जिल्ह्यांमध्ये हा उपक्रम राबवण्यात येणार आहे. सुरुवातीला Block, Ward आणि समुदाय पातळीवर जनसंपर्क आणि जनजागृतीच्या उपक्रमांवर भर दिला जाणार आहे.

यामुळे टीबीची लक्षणे, प्रतिबंध, वेळेवर तपासणी आणि उपचार पूर्ण करण्याचे महत्त्व याबाबत नागरिकांमध्ये जागरूकता निर्माण करण्यास मदत होईल.

टीबीची लक्षणे आणि उपचाराबाबत जनजागृती

क्षयरोगाविरोधातील लढ्यात केवळ औषधोपचार पुरेसे नसतात. आजाराची लक्षणे वेळेत ओळखणे, योग्य तपासणी करून घेणे आणि डॉक्टरांनी सांगितलेला उपचार पूर्ण करणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.

JOSH Teamsच्या माध्यमातून युवक समुदायामध्ये या बाबींची माहिती पोहोचवतील. विशेषतः टीबीशी संबंधित गैरसमज आणि चुकीच्या समजुती दूर करण्यावर भर दिला जाणार आहे.

टीबीबाबत समाजात असलेला कलंक किंवा भीती कमी करण्यासाठीही या टीम्स महत्त्वाची भूमिका बजावू शकतात. आजाराची माहिती योग्य पद्धतीने नागरिकांपर्यंत पोहोचल्यास संशयित रुग्णांना वेळेवर आरोग्यसेवा घेण्यासाठी प्रोत्साहन मिळू शकते.

युवकांना मिळणार निश्चित भूमिका

JOSH Teamsच्या माध्यमातून युवकांना केवळ प्रेक्षक न ठेवता टीबी निर्मूलनाच्या राष्ट्रीय मोहिमेतील सक्रिय भागीदार बनवण्याचा प्रयत्न आहे.

MY Bharat Volunteers आणि NCC Cadets यांच्याकडे मोठे युवक नेटवर्क आहे. या नेटवर्कचा वापर स्थानिक पातळीवर संवाद, जनजागृती आणि सामाजिक सहभाग वाढवण्यासाठी केला जाणार आहे.

Class-I अधिकाऱ्यांच्या प्रशासकीय नेतृत्वासोबत युवकांची प्रत्यक्ष क्षेत्रातील पोहोच जोडली जाणार असल्याने सरकारी कार्यक्रम आणि स्थानिक नागरिक यांच्यातील संपर्क अधिक मजबूत होण्याची अपेक्षा आहे.

2025 मध्ये 67,933 ग्रामपंचायतींना ‘TB Mukt’ मान्यता

JOSH Teamsचा उपक्रम देशातील आधीपासून सुरू असलेल्या जनभागीदारीच्या प्रयत्नांवर आधारित आहे.

2025 मध्ये देशातील 697 जिल्ह्यांमधील 67,933 ग्रामपंचायतींना TB Mukt म्हणून मान्यता देण्यात आली होती. टीबी निर्मूलनाच्या दिशेने स्थानिक प्रशासन, आरोग्य कर्मचारी, लोकप्रतिनिधी, स्वयंसेवक आणि नागरिकांच्या एकत्रित सहभागाचे हे महत्त्वाचे उदाहरण मानले जाते.

या यशातून स्थानिक नेतृत्व आणि समुदायाचा सहभाग टीबीविरोधी मोहिमेला अधिक प्रभावी बनवू शकतो, हे स्पष्ट झाले आहे.

JOSH Teams या प्रयत्नांना पुढे नेत युवकांच्या सामाजिक नेटवर्कचा वापर करून अधिकाधिक लोकांपर्यंत टीबीविषयी माहिती पोहोचवण्याचा प्रयत्न करणार आहेत.

आरोग्य, युवा आणि संरक्षण मंत्रालयांचा एकत्रित सहभाग

JOSH Teams हे केवळ आरोग्य मंत्रालयाचे अभियान नसून विविध सरकारी यंत्रणांना एकत्र आणणारा उपक्रम आहे.

केंद्रीय आरोग्य आणि कुटुंब कल्याण मंत्रालय देशाच्या टीबी निर्मूलन कार्यक्रमाची सार्वजनिक आरोग्यविषयक चौकट उपलब्ध करून देईल. युवा व्यवहार आणि क्रीडा मंत्रालय MY Bharat Volunteersच्या सहभागाला मदत करेल, तर संरक्षण मंत्रालयाच्या माध्यमातून NCC Cadetsचा सहभाग सुनिश्चित केला जाईल.

यामुळे आरोग्य, युवक आणि संरक्षण क्षेत्रातील संस्थात्मक नेटवर्कचा वापर एका राष्ट्रीय उद्दिष्टासाठी केला जाणार आहे.

सरकारच्या या दृष्टिकोनाला ‘Whole-of-Government’ आणि ‘Whole-of-Society’ असा व्यापक दृष्टिकोन मानले जात आहे. म्हणजेच टीबी निर्मूलनासाठी केवळ सरकारी आरोग्य यंत्रणाच नव्हे, तर समाजातील विविध घटकांनीही सक्रिय सहभाग घ्यावा, असा यामागचा उद्देश आहे.

JOSH Teamsच्या लॉन्च कार्यक्रमात काय होणार?

8 ऑक्टोबर रोजी भारत मंडपम येथे होणाऱ्या राष्ट्रीय कार्यक्रमात TB Mukt Bharat अभियानातील महत्त्वाच्या टप्प्यांवर आधारित विशेष व्हिडिओ सादर केला जाणार आहे.

यानंतर JOSH Teamsचा औपचारिक शुभारंभ होईल. टीबी मुक्त भारत अभियानासाठी तयार करण्यात आलेल्या नवीन Information, Education and Communication (IEC) साहित्याचेही उद्घाटन करण्यात येणार आहे.

याशिवाय Khushi Avatar नावाच्या AI-आधारित चॅटबॉटचेही लॉन्च करण्यात येणार आहे. नागरिकांमध्ये टीबीविषयी जागरूकता वाढवणे, समुदायाचा सहभाग मजबूत करणे आणि राष्ट्रीय टीबी निर्मूलन मोहिमेत लोकांचा सहभाग वाढवणे हा या AI चॅटबॉटचा उद्देश आहे.

जनभागीदारीतून टीबीमुक्त भारताचे लक्ष्य

भारताला टीबीमुक्त करण्यासाठी सरकारी योजना आणि आरोग्यसेवा यांच्यासोबत नागरिकांचा सहभागही अत्यंत महत्त्वाचा आहे.

गाव, शहर, शाळा, महाविद्यालये, कार्यस्थळे आणि स्थानिक समुदायांमध्ये टीबीविषयी योग्य माहिती पोहोचल्यास आजाराची लक्षणे वेळेवर ओळखणे आणि उपचार घेण्यास प्रोत्साहन मिळू शकते.

युवकांचा मोठा सामाजिक संपर्क आणि डिजिटल तसेच प्रत्यक्ष संवादाचा अनुभव लक्षात घेता JOSH Teams या प्रयत्नांना वेग देऊ शकतात.

सरकारने या उपक्रमाच्या माध्यमातून युवकांना राष्ट्रीय आरोग्य मोहिमेशी जोडण्याबरोबरच स्थानिक पातळीवरील जनभागीदारी अधिक मजबूत करण्याचा प्रयत्न केला आहे.

निष्कर्ष

JOSH Teamsच्या राष्ट्रीय शुभारंभामुळे भारताच्या TB Mukt Bharat अभियानाला तळागाळातील युवकांच्या सहभागाचे नवे बळ मिळण्याची अपेक्षा आहे. पहिल्या टप्प्यात 11 राज्यांतील 55 जिल्ह्यांमध्ये सुरू होणाऱ्या या टीम्सच्या माध्यमातून टीबीची लक्षणे, प्रतिबंध, तपासणी आणि उपचाराबाबत जनजागृती केली जाणार आहे.

Class-I अधिकारी, MY Bharat Volunteers आणि NCC Cadets यांना एका व्यासपीठावर आणून आरोग्य, युवा आणि संरक्षण क्षेत्रातील नेटवर्कचा वापर टीबी निर्मूलनासाठी करण्याचा हा प्रयत्न आहे. 2025 मध्ये हजारो ग्रामपंचायतींना TB Mukt म्हणून मिळालेल्या मान्यतेनंतर JOSH Teamsच्या माध्यमातून जनभागीदारी आणखी मजबूत करण्याच्या दिशेने सरकारने पुढचे पाऊल टाकले आहे.