स्वच्छता ही सेवा अभियान 2026 ला सुरुवात
केंद्रीय सामाजिक न्याय व सक्षमीकरण मंत्रालयाच्या अखत्यारीतील सामाजिक न्याय व सक्षमीकरण विभागाने स्वच्छता ही सेवा अभियान 2026 सुरू केले आहे. 17 सप्टेंबर 2026 रोजी सुरू झालेल्या या अभियानाचा समारोप 2 ऑक्टोबर 2026 रोजी होणार आहे. स्वच्छता, वैयक्तिक जबाबदारी आणि सामूहिक जनसहभाग या उद्देशांवर अभियानाचा भर आहे.
अभियानाच्या प्रारंभी विभागाचे सचिव सुधांश पंत यांनी विभागातील अधिकारी आणि कर्मचाऱ्यांना स्वच्छतेची शपथ दिली. विविध ठिकाणी कार्यरत असलेल्या अधिकारी व कर्मचाऱ्यांनीही आपल्या कार्यालयातून या शपथेत सहभाग घेतला.
विभागाच्या अंतर्गत येणाऱ्या संस्थांनाही त्यांच्या कार्यालयांमध्ये स्वच्छता शपथ घेण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत. त्यामुळे अभियानाचा सहभाग विभागाच्या विविध कार्यालये आणि संस्थांपर्यंत पोहोचवण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे.
सामाजिक न्याय विभागात स्वच्छता शपथ
अधिकारी आणि कर्मचाऱ्यांचा सहभाग
अभियानाच्या निमित्ताने सामाजिक न्याय व सक्षमीकरण विभागातील विविध स्तरांवरील अधिकारी आणि कर्मचाऱ्यांनी स्वच्छतेची शपथ घेतली. विभागाचे सचिव सुधांश पंत यांनी उपस्थित अधिकारी व कर्मचाऱ्यांना शपथ दिली.
इतर ठिकाणी नियुक्त असलेल्या कर्मचाऱ्यांनी त्यांच्या संबंधित कार्यालयांमध्ये आणि कामाच्या ठिकाणी शपथ घेतली. त्यामुळे एकाच ठिकाणी कार्यक्रम न ठेवता विभागातील विविध कार्यस्थळांवर स्वच्छतेचा संदेश पोहोचवण्यात आला.
या उपक्रमामध्ये स्वच्छता ही केवळ सरकारी विभागाची जबाबदारी नसून प्रत्येक व्यक्तीने त्यामध्ये योगदान देणे आवश्यक असल्याचा संदेश अधोरेखित करण्यात आला.
विभागाच्या संस्थांनाही सहभागाचे आवाहन
सामाजिक न्याय व सक्षमीकरण विभागाच्या अखत्यारीतील संस्थांना त्यांच्या कार्यालयांमध्ये स्वच्छता शपथ आयोजित करण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत.
यामुळे केंद्र सरकारच्या संबंधित कार्यालयांबरोबरच विभागाच्या विविध संस्थांमध्येही स्वच्छतेबाबत जनजागृती आणि सहभाग वाढवण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे.
शपथेत स्वच्छतेसाठी वैयक्तिक जबाबदारीवर भर
स्वच्छता शपथेमध्ये सहभागी अधिकारी आणि कर्मचाऱ्यांनी स्वच्छतेसाठी स्वतःपासून सुरुवात करण्याचा संकल्प केला. सार्वजनिक ठिकाणी कचरा न टाकणे आणि इतरांनाही कचरा टाकू न देणे, यावर विशेष भर देण्यात आला.
शपथेनुसार प्रत्येक व्यक्तीने दरवर्षी 100 तास स्वेच्छेने स्वच्छता कार्यासाठी देण्याचा, म्हणजेच दर आठवड्याला दोन तास स्वच्छतेसाठी योगदान देण्याचा संकल्प करायचा आहे.
स्वच्छतेची सुरुवात स्वतःपासून, त्यानंतर कुटुंब, परिसर, गाव आणि कार्यस्थळापासून करण्याचा संदेश या उपक्रमातून देण्यात आला आहे.
स्वच्छतेसोबत जनसहभाग वाढवण्याचा उद्देश
स्वच्छता अभियान केवळ सरकारी कार्यक्रमापुरते मर्यादित न राहता त्यामध्ये नागरिकांचाही सहभाग वाढवण्यावर भर देण्यात आला आहे. सहभागी व्यक्तींनी इतरांनाही स्वच्छता उपक्रमात सहभागी होण्यासाठी प्रोत्साहित करण्याचा संकल्प केला.
यामध्ये स्वच्छ भारत मिशनच्या उद्दिष्टांना हातभार लावण्यासाठी वैयक्तिक पातळीवर जबाबदारी स्वीकारण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.
2 ऑक्टोबरपर्यंत सुरू राहणार अभियान
स्वच्छता ही सेवा अभियान 2026 17 सप्टेंबरपासून सुरू झाले असून 2 ऑक्टोबर 2026 पर्यंत सुरू राहणार आहे. या कालावधीत स्वच्छतेशी संबंधित उपक्रमांद्वारे कार्यालये, परिसर आणि सार्वजनिक जीवनात स्वच्छतेचे महत्त्व अधोरेखित केले जाणार आहे.
अभियानाचा कालावधी 2 ऑक्टोबरपर्यंत ठेवण्यात आला आहे. त्यामुळे सुरुवातीला घेण्यात आलेल्या स्वच्छता शपथेनंतरही या काळात स्वच्छतेच्या उपक्रमांना आणि जनसहभागाला चालना देण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे.
स्वच्छतेबाबतची सवय सातत्याने जपली गेली तर त्याचा परिणाम कार्यालयीन परिसरापासून स्थानिक समुदायापर्यंत दिसून येऊ शकतो. त्यामुळे वैयक्तिक कृती आणि सामूहिक सहभाग या दोन्ही गोष्टी अभियानाच्या केंद्रस्थानी आहेत.
स्वच्छ कार्यालये आणि परिसरासाठी सामूहिक प्रयत्न
स्वच्छता ही सेवा अभियानाच्या माध्यमातून स्वच्छ कार्यालये, परिसर, गावे आणि शहरे निर्माण करण्यासाठी सातत्यपूर्ण प्रयत्नांची गरज अधोरेखित करण्यात आली आहे.
फक्त एखाद्या विशिष्ट दिवशी स्वच्छता करण्याऐवजी दैनंदिन जीवनात स्वच्छतेची सवय निर्माण करणे हा या संदेशाचा महत्त्वाचा भाग आहे. कार्यालयीन ठिकाणी कचरा न करणे, परिसर स्वच्छ ठेवणे आणि इतरांनाही त्यासाठी प्रोत्साहित करणे, या साध्या कृतींमधूनही नागरिक योगदान देऊ शकतात.
स्वतःपासून स्वच्छतेची सुरुवात
या अभियानातील शपथेमध्ये स्वच्छतेची सुरुवात स्वतःपासून करण्यावर भर देण्यात आला आहे. त्यानंतर कुटुंब, स्थानिक परिसर, गाव आणि कार्यस्थळापर्यंत स्वच्छतेची जबाबदारी विस्तारण्याचा संकल्प करण्यात आला.
यातून स्वच्छता ही केवळ प्रशासनाची जबाबदारी नसून समाजातील प्रत्येक घटकाचा सहभाग आवश्यक असलेला विषय असल्याचे स्पष्ट करण्यात आले आहे.
स्वयंसेवी योगदानाला प्रोत्साहन
दरवर्षी 100 तास स्वेच्छेने स्वच्छता कार्यासाठी देण्याचा संकल्प शपथेमध्ये समाविष्ट आहे. आठवड्याला दोन तास स्वच्छतेसाठी देण्याची कल्पना नागरिकांना नियमित सहभागासाठी प्रोत्साहित करते.
अशा प्रकारे छोट्या-छोट्या वैयक्तिक कृती एकत्रित झाल्यास स्थानिक पातळीवर स्वच्छतेसाठी मोठ्या प्रमाणात सहभाग निर्माण होऊ शकतो.
स्वच्छता ही सेवा अभियान 2026 मधून कोणता संदेश?
सामाजिक न्याय व सक्षमीकरण विभागाच्या स्वच्छता ही सेवा अभियान 2026 मधून स्वच्छतेसाठी वैयक्तिक जबाबदारी, नियमित प्रयत्न आणि सामूहिक सहभाग यांचे महत्त्व अधोरेखित करण्यात आले आहे.
17 सप्टेंबरपासून सुरू झालेले हे अभियान 2 ऑक्टोबर 2026 रोजी समाप्त होणार आहे. विभागातील अधिकारी-कर्मचाऱ्यांसह संबंधित संस्थांमध्येही स्वच्छता शपथेचे आयोजन करण्यात आले आहे.
शपथेमध्ये कचरा न करणे, इतरांना कचरा करण्यापासून रोखणे, दरवर्षी 100 तास स्वच्छता कार्यासाठी देणे आणि इतरांना स्वच्छता उपक्रमात सहभागी होण्यासाठी प्रोत्साहित करणे यांसारख्या बाबींवर भर देण्यात आला आहे.
एकूणच, स्वच्छता ही सेवा अभियान 2026 हे वैयक्तिक जबाबदारी आणि सामुदायिक सहभागाच्या माध्यमातून स्वच्छ कार्यालये, परिसर, गावे आणि शहरे निर्माण करण्याच्या उद्देशाने राबवले जात आहे.