पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी गुरुवारी खेलो इंडिया संवाद कार्यक्रमात सहभागी होत भारतातील क्रीडा क्षेत्राच्या भविष्यासाठी व्यापक दृष्टिकोन मांडला. व्हिडिओ कॉन्फरन्सिंगद्वारे झालेल्या या संवादात त्यांनी युवा खेळाडू, प्रतिभा शोध, क्रीडा सुविधा, आंतरराष्ट्रीय स्पर्धांमधील भारताचा सहभाग आणि 2036 ऑलिम्पिकची तयारी यावर भर दिला.
क्रीडा क्षेत्राकडे केवळ पदके जिंकण्याचे साधन म्हणून न पाहता, देशाची युवा शक्ती आणि क्रीडा सामर्थ्य एकत्र आणण्याचे माध्यम म्हणून पाहण्याची गरज असल्याचे पंतप्रधानांनी सांगितले. “जे खेळतात, ते बहरतात,” हा संदेश देत त्यांनी देशातील प्रत्येक जिल्ह्यात क्रीडा प्रतिभा विकसित करण्याचे आवाहन केले.
खेलो इंडिया संवादातून क्रीडा क्षेत्रासाठी नवी दिशा
29 ऑगस्ट रोजी साजरा होणाऱ्या राष्ट्रीय क्रीडा दिनाच्या पार्श्वभूमीवर पंतप्रधानांनी देशातील युवा आणि क्रीडा समुदायाला शुभेच्छा दिल्या. या दिवशी हॉकीचे महान खेळाडू मेजर ध्यानचंद यांचे स्मरण केले जाते, असे त्यांनी नमूद केले.
मेजर ध्यानचंद यांच्या क्रीडा योगदानाचा उल्लेख करत पंतप्रधानांनी भारत-न्यूझीलंड क्रीडा संबंधांच्या ऐतिहासिक पार्श्वभूमीवरही भाष्य केले. त्यांच्या मते, क्रीडा क्षेत्राने देशांमधील संबंध मजबूत करण्यासाठीही महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे.
पंतप्रधानांनी स्पष्ट केले की, क्रीडा म्हणजे केवळ पदके किंवा विजय नव्हे. खेळामुळे व्यक्तिमत्त्व विकास, आत्मविश्वास, शिस्त आणि संघर्षातून पुन्हा उभे राहण्याची क्षमता विकसित होते.
प्रत्येक जिल्ह्यातील प्रतिभेला संधी
भारताच्या प्रत्येक जिल्ह्यात जागतिक स्तरावर नाव कमावण्याची क्षमता असल्याचे पंतप्रधानांनी सांगितले. स्थानिक पातळीवर योग्य प्रतिभा ओळखून तिला आवश्यक प्रशिक्षण आणि सुविधा दिल्यास भारताच्या क्रीडा क्षेत्राचा विस्तार मोठ्या प्रमाणात होऊ शकतो.
शाळा, कुटुंब, प्रशिक्षक आणि स्थानिक प्रशासन यांनी एकत्रितपणे युवा खेळाडूंना प्रोत्साहन देणे आवश्यक आहे. एखाद्या खेळाडूचे यश केवळ त्याच्या कुटुंबाचा किंवा शाळेचा अभिमान वाढवत नाही, तर संपूर्ण जिल्हा आणि राज्याची ओळखही मजबूत करते.
2036 ऑलिम्पिकसाठी प्रतिभा शोधावर भर
भारताने 2036 ऑलिम्पिकच्या तयारीसाठी आतापासूनच मोठ्या प्रमाणावर नियोजन करण्याची गरज असल्याचे पंतप्रधानांनी सांगितले.
यासाठी 5 ते 15 वर्षे वयोगटातील मुलांमध्ये क्रीडा प्रतिभा शोधण्याची व्यापक मोहीम राबवण्याचा विचार मांडण्यात आला. केवळ मुलाला एखादा खेळ आवडतो का, एवढेच पाहण्याऐवजी त्या खेळासाठी आवश्यक शारीरिक क्षमता आणि नैसर्गिक कौशल्य यांचाही विचार करणे गरजेचे असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
विविध क्रीडा प्रकारांमध्ये भारताचा सहभाग वाढवण्याचे आवाहन
भारत अनेक ऑलिम्पिक क्रीडा प्रकारांमध्ये अद्याप पुरेशा प्रमाणात सहभागी होत नाही, याकडे पंतप्रधानांनी लक्ष वेधले.
त्यांच्या मते, पदकांची संख्या वाढवायची असेल तर पारंपरिक खेळांसोबतच भारताने इतर जागतिक क्रीडा प्रकारांमध्येही आपले कौशल्य विकसित केले पाहिजे.
भारताकडे मोठा समुद्रकिनारा आणि पर्वतीय प्रदेश आहे. त्यामुळे सर्फिंग, स्पोर्ट्स क्लाइंबिंग आणि हिवाळी खेळांसारख्या क्षेत्रांमध्ये मोठी क्षमता उपलब्ध आहे. संबंधित भौगोलिक वैशिष्ट्यांनुसार जिल्हानिहाय क्रीडा केंद्रे विकसित करण्याची गरज त्यांनी व्यक्त केली.
क्रीडा विद्यापीठे आणि आधुनिक प्रशिक्षण केंद्रांवर भर
देशात आधुनिक क्रीडा परिसंस्था उभारण्यासाठी विशेष क्रीडा विद्यापीठे आणि प्रगत प्रशिक्षण केंद्रे विकसित केली जात असल्याचे पंतप्रधानांनी सांगितले.
खेळाडूची निवड झाल्यापासून त्याला राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर पोहोचवण्यापर्यंत प्रत्येक टप्प्यावर मदत मिळावी, यासाठी व्यवस्था तयार केली जात आहे.
क्रीडा विज्ञान, प्रशिक्षण पद्धती आणि प्रशिक्षकांचे कौशल्य वाढवण्यासाठी भारत आंतरराष्ट्रीय सहकार्यालाही प्रोत्साहन देत आहे. आधुनिक प्रशिक्षणामुळे खेळाडूंची कामगिरी सुधारण्यास मदत होऊ शकते.
खेळाडूंसाठी वाढत आहेत करिअरचे पर्याय
क्रीडा क्षेत्र आता केवळ खेळाडू होण्यापुरते मर्यादित राहिलेले नाही. क्रीडा उपकरणांची निर्मिती, स्पोर्ट्स टेक्नॉलॉजी, स्पोर्ट्स मेडिसिन, पोषण, मानसशास्त्र आणि डेटा अॅनालिटिक्स यांसारख्या क्षेत्रांमध्येही करिअरच्या नव्या संधी निर्माण होत आहेत.
पंतप्रधानांनी तरुणांना या संधी ओळखण्याचे आवाहन केले. क्रीडा क्षेत्राचा विस्तार होत असताना प्रशिक्षक, फिटनेस तज्ज्ञ, पोषणतज्ज्ञ, क्रीडा मानसशास्त्रज्ञ आणि तंत्रज्ञान तज्ज्ञांसाठीही नवीन संधी उपलब्ध होत आहेत.
यामुळे क्रीडा क्षेत्र भारतातील रोजगार आणि कौशल्य विकासाचा महत्त्वाचा भाग बनू शकते.
खेळातून निरोगी समाज घडवण्याचा संदेश
पंतप्रधानांनी क्रीडेला निरोगी समाज आणि मजबूत कुटुंबव्यवस्थेशी जोडले. त्यांच्या मते, मैदानावरील अनुभव तरुणांना विजयाबरोबरच अपयश स्वीकारण्याची आणि पुन्हा प्रयत्न करण्याची शिकवण देतो.
क्रीडेमुळे शिस्त, संयम आणि आत्मविश्वास वाढतो. त्यामुळे तरुणांच्या व्यक्तिमत्त्व विकासासाठी खेळ महत्त्वाची भूमिका बजावू शकतो.
अंमली पदार्थांच्या व्यसनाच्या वाढत्या आव्हानाचाही त्यांनी उल्लेख केला. नियमित खेळ आणि शारीरिक सक्रियता तरुणांना सकारात्मक दिशेने नेण्यास मदत करू शकते, असे त्यांनी सांगितले.
पॅरा खेळाडूंच्या कामगिरीचे कौतुक
पंतप्रधानांनी भारताच्या पॅरा खेळाडूंच्या यशाचा विशेष उल्लेख केला. शीतल, अवनी लेखरा, सुमित अंतिल, नितेश कुमार आणि झंडू कुमार यांसारख्या खेळाडूंच्या कामगिरीतून देशातील तरुणांना प्रेरणा मिळते, असे त्यांनी सांगितले.
पॅरा खेळाडूंचे यश त्यांच्या कुटुंबासाठी आणि समाजासाठीही मोठी प्रेरणा ठरते. त्यांच्या संघर्षातून मिळालेला आत्मविश्वास इतरांनाही आव्हानांवर मात करण्याची प्रेरणा देतो.
पंतप्रधानांनी शंभर वर्षांच्या जवळ पोहोचलेले धावपटू फौजा सिंह यांचे उदाहरण देत शारीरिक सक्रियता आणि चांगल्या जीवनमानातील संबंध अधोरेखित केला.
मैदानाला स्क्रीनपेक्षा अधिक महत्त्व द्या
तरुणांच्या दैनंदिन जीवनात खेळाला अधिक महत्त्व मिळावे, यासाठी शाळांनी क्रीडा आणि शारीरिक शिक्षणाला केवळ अतिरिक्त उपक्रम न मानता जीवनाचा महत्त्वाचा भाग बनवावे, असे पंतप्रधानांनी सांगितले.
त्यांनी यासाठी प्रभावी संदेश दिला—“स्क्रीनपेक्षा क्रीडा केंद्रे महत्त्वाची आहेत आणि प्लेस्टेशनपेक्षा मैदाने महत्त्वाची आहेत.”
देशात क्रीडा संस्कृती मजबूत करण्यासाठी कुटुंबे, शाळा आणि स्थानिक संस्था यांनी मुलांना मैदानावर खेळण्यासाठी प्रोत्साहित करणे आवश्यक आहे.
खेलो इंडिया कार्यक्रमाची वाढती भूमिका
खेलो इंडिया संवाद हा केवळ चर्चा करण्याचा कार्यक्रम नसून देशाच्या क्रीडा धोरणाला दिशा देणारे व्यासपीठ म्हणून विकसित करण्याचा प्रयत्न असल्याचे पंतप्रधानांनी सांगितले.
युवा खेळाडू आणि क्रीडा क्षेत्राशी संबंधित व्यक्तींनी आपल्या सूचना आणि कल्पना मोकळेपणाने मांडाव्यात, असे आवाहन त्यांनी केले. प्रतिभा शोध आणि क्रीडा प्रशासनाबाबत तरुणांकडून मिळणाऱ्या कल्पनांचा धोरणनिर्मितीत उपयोग होऊ शकतो.
युवा शक्ती आणि क्रीडा शक्तीचा योग्य वापर करून विकसित भारताच्या उद्दिष्टाला बळकटी देण्याचा संदेश या संवादातून देण्यात आला.