India Mobile Congress 2026 च्या 10व्या आवृत्तीच्या उद्घाटनप्रसंगी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी भारताच्या दूरसंचार आणि डिजिटल क्षेत्रातील गेल्या दशकातील प्रगतीचा आढावा घेतला. मोबाइल कनेक्टिव्हिटी, 5G, डिजिटल गव्हर्नन्स, ऑनलाइन शिक्षण, डिजिटल पेमेंट्स, सायबर सुरक्षा, गेमिंग, सेमीकंडक्टर उत्पादन आणि तंत्रज्ञानातील आत्मनिर्भरता यावर त्यांनी विशेष भर दिला.
भारतामध्ये आता प्रत्येक जिल्ह्यापर्यंत 5G कनेक्टिव्हिटी पोहोचली असून देशात साडेपाच लाखांहून अधिक बेस स्टेशनवरून 5G नेटवर्क कार्यरत असल्याचे पंतप्रधानांनी सांगितले. 2022 च्या तुलनेत मोबाइल इंटरनेटचा वेगही 10 पट वाढल्याचे त्यांनी नमूद केले.
India Mobile Congress 2026 मध्ये भारताच्या डिजिटल प्रवासाचा आढावा
India Mobile Congress च्या 10 वर्षांच्या प्रवासाचा उल्लेख करताना पंतप्रधानांनी या व्यासपीठाची भारताच्या तंत्रज्ञान क्षेत्रातील भूमिका अधोरेखित केली.
2022 मध्ये याच मंचावर भारतात 5G सेवा सुरू करण्यात आली होती. त्यानंतर 5G Roll-out पासून 5G Reach-out पर्यंत भारताने प्रगती केल्याचे पंतप्रधानांनी सांगितले.
2024 मध्ये International Telecommunication Union म्हणजेच ITU च्या सहभागातून डिजिटल जगासाठी जागतिक मानकांवर चर्चा झाली. त्यानंतर Invest, Innovate आणि Make in India यांसारख्या विषयांवरही भर देण्यात आला.
पंतप्रधानांच्या मते, India Mobile Congress हे आता भारताची प्रगती, तंत्रज्ञानातील क्षमता आणि देशाच्या भविष्यातील डिजिटल स्वप्नांचे महत्त्वाचे व्यासपीठ बनले आहे.
5G कनेक्टिव्हिटीचा विस्तार
भारताच्या दूरसंचार क्षेत्रातील मोठ्या बदलांमध्ये 5G कनेक्टिव्हिटीचा विस्तार महत्त्वाचा आहे.
पंतप्रधानांनी सांगितले की देशातील प्रत्येक जिल्ह्यापर्यंत 5G कनेक्टिव्हिटी पोहोचली आहे. साडेपाच लाखांहून अधिक बेस स्टेशनवरून 5G नेटवर्क सुरू आहे.
मोबाइल इंटरनेटचा वेग 2022 च्या तुलनेत 10 पट वाढल्याने डिजिटल सेवा, ऑनलाइन शिक्षण, मनोरंजन आणि डिजिटल व्यवहारांना अधिक वेग मिळाला आहे.
मोबाइल फोन ठरला Digital India चा महत्त्वाचा आधार
पंतप्रधानांनी दूरसंचार क्षेत्राकडे केवळ नेटवर्क, स्पेक्ट्रम किंवा इंटरनेट स्पीडच्या दृष्टीने न पाहता त्याचा सामान्य नागरिकांच्या जीवनावर झालेला परिणाम स्पष्ट केला.
गेल्या 10 ते 12 वर्षांत मोबाइल फोन हा केवळ संवादाचे साधन न राहता गुड गव्हर्नन्सचा महत्त्वाचा भाग बनला आहे. Digital India च्या केंद्रस्थानी मोबाइल कनेक्टिव्हिटी ठेवण्यात आल्याचे त्यांनी सांगितले.
पूर्वी आधुनिक तंत्रज्ञानाचा लाभ मर्यादित लोकांपर्यंत पोहोचत होता. या डिजिटल दरीला कमी करण्यासाठी दूरसंचार क्षेत्रात सुधारणा, पायाभूत सुविधांचा विस्तार आणि भारतातच मोबाइल फोन व दूरसंचार हार्डवेअर तयार करण्यावर भर देण्यात आला.
यामुळे मोबाइल आणि इंटरनेट सामान्य नागरिकांसाठी अधिक सुलभ झाले.
कोविड काळात डिजिटल कनेक्टिव्हिटीचा मोठा फायदा
कोविडच्या काळात प्रत्यक्ष कार्यालये, शाळा आणि अनेक सेवा प्रभावित झाल्या असताना डिजिटल कनेक्टिव्हिटीमुळे अनेक आवश्यक कामे सुरू ठेवता आली.
पंतप्रधानांनी सांगितले की मोबाइल आणि इंटरनेटमुळे शिक्षण, आरोग्य, पेमेंट्स आणि सरकारी सेवा मोठ्या प्रमाणावर सुरू राहिल्या.
दूरवरच्या गावांमधील आणि गरीब कुटुंबांतील विद्यार्थ्यांनाही डिजिटल शिक्षणाच्या माध्यमातून ज्ञान मिळवण्याच्या संधी उपलब्ध झाल्या.
ऑनलाइन शिक्षणाला डिजिटल आधार
पंतप्रधानांनी DIKSHA या ऑनलाइन शिक्षण प्लॅटफॉर्मचा उल्लेख केला. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, कोविड काळात जुलै 2022 पर्यंत या प्लॅटफॉर्मवर 500 कोटींपेक्षा जास्त learning sessions आणि जवळपास 6 हजार कोटी learning minutes नोंदवण्यात आले.
आता डिजिटल आणि ऑनलाइन शिक्षणाच्या माध्यमांशी सुमारे 25 कोटी विद्यार्थ्यांना जोडण्याचे उद्दिष्ट असल्याचे त्यांनी सांगितले.
डिजिटल गव्हर्नन्समुळे नागरिकांना सुविधा
भारतासारख्या भौगोलिक आणि भाषिकदृष्ट्या विविध देशात डिजिटल कनेक्टिव्हिटीने नागरिकांच्या जीवनातील अनेक अडचणी कमी केल्याचे पंतप्रधानांनी सांगितले.
पूर्वी बँका, रुग्णालये आणि सरकारी कार्यालये प्रामुख्याने शहरांमध्ये किंवा ठरावीक प्रशासकीय केंद्रांवर असायची. त्यामुळे नागरिकांना सरकारी सेवा मिळवण्यासाठी वेळ आणि पैसा खर्च करावा लागत असे.
मोबाइल फोन आणि डिजिटल गव्हर्नन्समुळे सरकारच्या शेकडो सेवा मोबाइलवर उपलब्ध झाल्या आहेत. सरकारी मदत थेट लाभार्थ्यांच्या बँक खात्यात पोहोचवण्यासाठी Direct Benefit Transfer चा वापर वाढला आहे.
पंतप्रधानांनी सांगितलेल्या आकडेवारीनुसार, Direct Benefit Transfer द्वारे सुमारे 50 लाख कोटी रुपये थेट लाभार्थ्यांच्या खात्यांमध्ये पोहोचले असून सुमारे 5 लाख कोटी रुपयांची गळती रोखण्यात आली आहे.
पीएम किसान निधीपासून डिजिटल पेमेंटपर्यंत
PM-KISAN सन्मान निधीचा उल्लेख करताना पंतप्रधानांनी सांगितले की आतापर्यंत 4 लाख कोटी रुपयांहून अधिक रक्कम शेतकऱ्यांच्या बँक खात्यांमध्ये जमा करण्यात आली आहे.
या रकमेचा संदेश शेतकऱ्यांना मोबाइलवर मिळतो. यामुळे पूर्वी सरकारी योजनांचा लाभ मिळण्यात अडचणी येणाऱ्या छोट्या शेतकऱ्यांपर्यंत थेट मदत पोहोचवणे शक्य झाल्याचे त्यांनी सांगितले.
मोबाइल कनेक्टिव्हिटीमुळे Less Travel, Less Waiting आणि Less Cost यांसोबत अधिक सुविधा मिळत असल्याचे पंतप्रधानांनी सांगितले.
भारतात गेमिंग आणि कंटेंट क्रिएशनला वेग
स्वस्त डेटा आणि वेगवान इंटरनेटमुळे भारतातील गेमिंग, सोशल मीडिया, व्हिडिओ प्लॅटफॉर्म आणि प्रादेशिक OTT क्षेत्रालाही मोठी चालना मिळाली आहे.
पंतप्रधानांच्या मते, भारतातील 50 कोटींपेक्षा जास्त लोक कोणत्या ना कोणत्या प्रकारे Gaming Ecosystem शी जोडले गेले आहेत. Tier-2 आणि Tier-3 शहरांमधील तरुणही गेमिंग, E-sports आणि Gaming Content Creation मध्ये सहभागी होत आहेत.
त्याचप्रमाणे स्वस्त डेटा आणि चांगल्या कनेक्टिव्हिटीमुळे गाव आणि छोट्या शहरांपर्यंत सोशल मीडिया आणि प्रादेशिक OTT प्लॅटफॉर्म पोहोचले आहेत.
यामुळे भारतातील Content Creation क्षेत्राचा विस्तार झाला असून लाखो लोकांसाठी उत्पन्नाच्या नव्या संधी निर्माण झाल्याचे पंतप्रधानांनी नमूद केले.
सायबर सुरक्षा आणि डिजिटल विश्वासावर भर
तंत्रज्ञानाचा विस्तार होत असताना सायबर सुरक्षा अधिक मजबूत करण्याची गरजही पंतप्रधानांनी अधोरेखित केली.
सामान्य नागरिकाला फोनवर आलेला कॉल कोणाचा आहे, मेसेज खरा आहे की बनावट आहे आणि ऑनलाइन पेमेंट सुरक्षित आहे की नाही, याबाबत विश्वास वाटणे आवश्यक आहे.
डेटा सुरक्षित असल्याचा विश्वासही डिजिटल व्यवस्थेसाठी महत्त्वाचा आहे. पंतप्रधानांनी स्पष्ट केले की तंत्रज्ञान मोठ्या प्रमाणावर स्वीकारले जाते तेव्हा त्यामागे नागरिकांचा विश्वास असणे आवश्यक आहे.
Cyber Fraud आणि Deepfake विरोधात जागतिक यंत्रणा
सायबर गुन्हे आणि फसवणूक देशांच्या सीमा मानत नाहीत. एका देशात बसलेली व्यक्ती दुसऱ्या देशातील साधनांचा वापर करून तिसऱ्या देशातील नागरिकाची फसवणूक करू शकते.
Deepfake तंत्रज्ञानामुळेही नवीन आव्हाने निर्माण झाली आहेत.
यासाठी सरकारे, टेक्नॉलॉजी कंपन्या, टेलिकॉम ऑपरेटर्स आणि वित्तीय संस्थांनी एकत्र येऊन जागतिक पातळीवर प्रभावी यंत्रणा उभारण्याचे आवाहन पंतप्रधानांनी केले.
फसवणूक नागरिकांपर्यंत पोहोचण्यापूर्वीच ती रोखण्यासाठी Global Mechanism तयार करण्याची गरज त्यांनी व्यक्त केली.
भारताचा सेमीकंडक्टर क्षेत्रात मोठा विस्तार
भारत दूरसंचार क्षेत्रातील विविध भागांमध्ये स्वतःची क्षमता वाढवत असल्याचे पंतप्रधानांनी सांगितले.
सेमीकंडक्टर आणि सेमीकंडक्टर मॅन्युफॅक्चरिंग इकोसिस्टमला वेग मिळत असून पाच ठिकाणी Commercial Production सुरू झाल्याचे त्यांनी नमूद केले.
India Semiconductor Mission च्या पुढील टप्प्यात संपूर्ण सप्लाय चेनवर लक्ष केंद्रित केले जाणार आहे. यामुळे भारताला दूरसंचार आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रात अधिक आत्मनिर्भर बनवण्याच्या प्रयत्नांना चालना मिळू शकते.
‘Consumer’ ते ‘Creator’ आणि आता ‘Product Maker’
पंतप्रधानांनी भारताच्या डिजिटल प्रवासाचे वर्णन Consumer ते Creator आणि पुढे Product, Design, Technology आणि Intellectual Property भारतात निर्माण करण्याच्या दिशेने होत असलेला प्रवास म्हणून केले.
दूरसंचार क्षेत्रात सुधारणा सुरू असून जुन्या कायद्यांचे आधुनिकीकरण केले जात आहे. Telecommunications Act च्या माध्यमातून आधुनिक नियामक चौकट तयार करण्यात आल्याचे त्यांनी सांगितले.
AGR आणि Bank Guarantees सारख्या संरचनात्मक अडचणी कमी करण्यासाठीही प्रयत्न सुरू असल्याचे त्यांनी नमूद केले. GatiShakti Sanchar Portal मुळे Right of Way मंजुरीची प्रक्रिया डिजिटल आणि अधिक वेगवान करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे.
India Mobile Congress पुढील दशकाचा रोडमॅप ठरवणार
India Mobile Congress च्या या आवृत्तीत होणाऱ्या चर्चा भारताच्या तसेच जागतिक मोबाइल बाजाराच्या पुढील दशकाला दिशा देऊ शकतात, असे पंतप्रधानांनी सांगितले.
IMC हे केवळ नवीन तंत्रज्ञान प्रदर्शित करण्याचे व्यासपीठ न राहता Technology, Research, Industry, Investment आणि Ideas यांचा संगम बनावे, अशी अपेक्षा त्यांनी व्यक्त केली.
येथे निर्माण होणाऱ्या भागीदारी, संशोधन प्रकल्प, उत्पादने आणि नवकल्पना भारतातून जगभर पोहोचाव्यात, असेही त्यांनी सांगितले.
नाना पाटेकर यांना पंतप्रधानांची श्रद्धांजली
भाषणाच्या सुरुवातीला पंतप्रधानांनी ज्येष्ठ अभिनेते नाना पाटेकर यांच्या निधनाबद्दलही शोक व्यक्त केला.
नाना पाटेकर हे उत्कृष्ट कलाकार होते आणि त्यांनी विविध व्यक्तिरेखांमधून प्रेक्षकांची मने जिंकली, असे पंतप्रधानांनी म्हटले. समाजातील अव्यवस्थेविरुद्ध त्यांनी आपल्या चित्रपटांमधून आवाज उठवला, असेही त्यांनी नमूद केले.
पंतप्रधानांनी नाना पाटेकर यांना श्रद्धांजली अर्पण करत त्यांच्या कुटुंबीय आणि चाहत्यांप्रती संवेदना व्यक्त केली.
निष्कर्ष
India Mobile Congress 2026 मध्ये भारताच्या डिजिटल परिवर्तनाचा पुढील टप्पा स्पष्ट करण्यात आला. 5G कनेक्टिव्हिटीपासून डिजिटल गव्हर्नन्स, ऑनलाइन शिक्षण, गेमिंग, कंटेंट क्रिएशन आणि डिजिटल पेमेंट्सपर्यंत मोबाइल तंत्रज्ञानाने सामान्य नागरिकांच्या जीवनात मोठे बदल घडवले असल्याचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी अधोरेखित केले.
आता भारताचे लक्ष सायबर सुरक्षा, विश्वासार्ह डिजिटल व्यवस्था, सेमीकंडक्टर उत्पादन, स्वदेशी तंत्रज्ञान आणि पुढील दशकाच्या डिजिटल रोडमॅपवर आहे. India Mobile Congress हे या प्रवासात तंत्रज्ञान, संशोधन, उद्योग आणि नवकल्पनांना जोडणारे महत्त्वाचे व्यासपीठ बनवण्याचा सरकारचा प्रयत्न असल्याचे पंतप्रधानांच्या भाषणातून स्पष्ट झाले.