नवी दिल्ली, 1 ऑक्टोबर : INDIA आघाडीने निवडणूक प्रक्रिया आणि मतदार यादीतील बदलांबाबत उपस्थित केलेल्या प्रश्नांच्या पार्श्वभूमीवर देशव्यापी आंदोलनाची घोषणा केली आहे. 30 सप्टेंबर रोजी नवी दिल्लीतील संविधान क्लबमध्ये झालेल्या बैठकीनंतर काँग्रेस अध्यक्ष आणि राज्यसभेतील विरोधी पक्षनेते मल्लिकार्जुन खरगे आणि लोकसभेतील विरोधी पक्षनेते राहुल गांधी यांनी पत्रकार परिषद घेतली.
बैठकीत विरोधी पक्षांच्या नेत्यांनी निवडणूक आयोग, मतदार यादीतील Special Intensive Revision (SIR) आणि निवडणूक प्रक्रियेबाबतच्या त्यांच्या मागण्यांवर चर्चा केली. त्यानंतर 2 ते 8 ऑक्टोबरदरम्यान जिल्हास्तरावर ‘Save Democracy March’ आयोजित करण्याची घोषणा करण्यात आली. 6 ऑक्टोबर रोजी विरोधी पक्षांचे खासदार निवडणूक आयोगाच्या कार्यालयाकडे मोर्चा काढणार असल्याचे खरगे यांनी सांगितले.
INDIA आघाडीची सहा मुद्द्यांची आंदोलनाची रूपरेषा
मल्लिकार्जुन खरगे यांच्या म्हणण्यानुसार, बैठकीत सुमारे साडेतीन तास चर्चा झाली. विविध पक्षांच्या नेत्यांनी आपली मते मांडली. उद्धव ठाकरे आणि हेमंत सोरेन यांनी ऑनलाइन माध्यमातून बैठकीत सहभाग घेतल्याचेही त्यांनी सांगितले.
बैठकीनंतर विरोधकांनी निवडणूक प्रक्रियेशी संबंधित मुद्दे जनतेसमोर मांडण्यासाठी सहा प्रमुख कार्यक्रम निश्चित केल्याचे सांगितले.
2 ते 8 ऑक्टोबरदरम्यान जिल्हास्तरीय मोर्चे
देशभरातील जिल्हास्तरावर 2 ते 8 ऑक्टोबरदरम्यान ‘Save Democracy March’ काढण्याचे INDIA आघाडीने जाहीर केले आहे.
खरगे यांच्या म्हणण्यानुसार, या आंदोलनात INDIA आघाडीतील पक्षांसोबत लोकशाही आणि संविधानाच्या संरक्षणासाठी काम करणाऱ्या संघटना व नागरिकांचाही सहभाग अपेक्षित आहे. जिल्हाधिकारी कार्यालयांसमोर निदर्शने करून निवडणूक प्रक्रियेबाबतचे प्रश्न नागरिकांपर्यंत पोहोचवण्याची भूमिका घेण्यात आली आहे.
6 ऑक्टोबरला विरोधी खासदारांचा निवडणूक आयोगावर मोर्चा
या कार्यक्रमातील महत्त्वाचा टप्पा 6 ऑक्टोबर रोजी होणार आहे. या दिवशी विरोधी पक्षांचे खासदार निवडणूक आयोगाकडे मोर्चा काढणार असल्याचे खरगे यांनी जाहीर केले.
निवडणूक आयोगाच्या कामकाजाबाबत आणि मतदार यादीच्या पुनरावलोकन प्रक्रियेबाबत विरोधकांनी प्रश्न उपस्थित केले आहेत. SIR म्हणजे मतदार यादीचे विशेष सखोल पुनरावलोकन. या प्रक्रियेतील मतदारांच्या समावेश-वगळण्याबाबत विरोधी पक्षांनी चिंता व्यक्त केली आहे.
राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांची भेट घेण्याचा प्रयत्न
ऑक्टोबरच्या दुसऱ्या आठवड्यात INDIA आघाडीचे नेते राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांची भेट घेण्यासाठी वेळ मागणार असल्याचेही खरगे यांनी सांगितले.
निवडणूक आणि घटनात्मक संस्थांशी संबंधित त्यांच्या चिंता राष्ट्रपतींसमोर मांडण्याचा या भेटीचा उद्देश असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
ऑक्टोबर-नोव्हेंबरमध्ये पाच मोठ्या रॅलींची घोषणा
INDIA आघाडीने ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरमध्ये पाच मोठ्या रॅली आयोजित करण्याचेही जाहीर केले आहे. या रॅलींच्या तारखा आणि ठिकाणे नंतर निश्चित करून जाहीर केली जाणार असल्याचे खरगे यांनी सांगितले.
या माध्यमातून निवडणूक प्रक्रिया, मतदार यादी आणि लोकशाही संस्थांबाबत विरोधकांची भूमिका जनतेपर्यंत पोहोचवण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे.
1 नोव्हेंबरला दिल्लीत मोठी रॅली
खरगे यांनी 1 नोव्हेंबर रोजी दिल्लीत मोठ्या रॅलीचेही वेळापत्रक जाहीर केले. या रॅलीत ‘व्होट चोरी’ या मुद्द्यावर भर दिला जाणार असल्याचे त्यांनी सांगितले.
‘व्होट चोरी’ हा विरोधकांकडून वापरला जाणारा राजकीय आरोप आहे. मतदार यादीतील बदल आणि निवडणूक प्रक्रियेतील कथित अनियमिततांबाबत INDIA आघाडीने हा मुद्दा पुढे आणला आहे.
सर्वोच्च न्यायालयातील SIR प्रकरणांवरही लक्ष
निवडणूक प्रक्रियेशी संबंधित SIR आणि कथित निवडणूक गैरप्रकारांच्या प्रकरणांवर सर्वोच्च न्यायालयात सुनावणी सुरू आहे. ही प्रकरणे लवकर निकाली काढावीत, अशी मागणी INDIA आघाडीच्या नेत्यांनी केली आहे.
विरोधकांच्या मते, प्रकरणे दीर्घकाळ प्रलंबित राहिल्यास संबंधित मतदार आणि निवडणूक प्रक्रियेवर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे न्यायालयीन प्रकरणांना गती देण्याची मागणी करण्यात आली आहे.
राहुल गांधींचा निवडणूक प्रक्रियेवर गंभीर आरोप
पत्रकार परिषदेत राहुल गांधी यांनी निवडणूक प्रक्रियेबाबत विरोधकांच्या भूमिकेवर भाष्य केले. त्यांच्या मते, भारतीय लोकशाही व्यवस्थेवर दबाव निर्माण होत असल्याचा विरोधी पक्षांचा आरोप आहे.
राहुल गांधी यांनी INDIA आघाडीतील पक्ष लोकशाही आणि संविधानाच्या संरक्षणासाठी एकत्रितपणे काम करतील, असे सांगितले. त्यांनी लोकशाही ही कोणत्याही एका व्यक्तीपेक्षा मोठी असल्याचे म्हटले.
मात्र, राहुल गांधी आणि इतर विरोधी नेत्यांनी केलेले निवडणूक गैरप्रकारांचे आरोप हे त्यांची राजकीय भूमिका आणि दावे आहेत. त्याच वेळी सत्ताधारी BJPने हे आरोप फेटाळले आहेत.
BJPकडून INDIA आघाडीच्या आंदोलनावर टीका
INDIA आघाडीच्या घोषणेनंतर BJPने विरोधकांच्या भूमिकेवर टीका केली. केंद्रीय मंत्री शिवराज सिंह चौहान यांनी ‘Save Democracy March’ला ‘Save Dynasty March’ असे संबोधत विरोधकांवर राजकीय टीका केली.
BJPने निवडणूक आयोगाच्या कामकाजाचे समर्थन केले असून विरोधक निवडणुकीतील पराभवाची कारणे शोधण्यासाठी निवडणूक संस्थांवर आरोप करत असल्याचे म्हटले आहे. त्यामुळे निवडणूक प्रक्रियेवरील आरोप आणि सत्ताधारी पक्षाची भूमिका यांच्यात राजकीय मतभेद कायम आहेत.
EVMऐवजी बॅलेट पेपरची मागणी
पत्रकार परिषदेत EVMऐवजी बॅलेट पेपरवर निवडणुका घेण्याबाबतही प्रश्न विचारण्यात आला.
मल्लिकार्जुन खरगे यांनी INDIA आघाडीतील पक्षांनी बॅलेट पेपरच्या वापराला समर्थन दिल्याचे सांगितले. निवडणूक प्रक्रियेत EVMच्या जागी बॅलेट पेपरचा वापर करण्याची मागणी विरोधकांकडून करण्यात आली आहे.
ही मागणी निवडणूक प्रक्रियेवरील विरोधकांच्या व्यापक आक्षेपांचा एक भाग आहे. त्याचवेळी BJPने EVMच्या विश्वासार्हतेवरील विरोधकांचे प्रश्न नाकारले आहेत.
निवडणूक आयोग आणि SIR वादाची पार्श्वभूमी
या संपूर्ण आंदोलनामागे मतदार यादीच्या Special Intensive Revision अर्थात SIR प्रक्रियेवरून निर्माण झालेला वाद महत्त्वाचा आहे.
विरोधकांनी मतदारांच्या नावांबाबत आणि निवडणूक प्रक्रियेतील पारदर्शकतेबाबत प्रश्न उपस्थित केले आहेत. दुसरीकडे, निवडणूक प्रक्रियेबाबतचे निर्णय आणि मतदार यादीचे पुनरावलोकन हे कायदेशीर आणि प्रशासकीय चौकटीत होत असल्याची भूमिका सत्ताधारी पक्षाकडून मांडली जात आहे.
पुढील काही आठवडे राजकीयदृष्ट्या महत्त्वाचे
2 ऑक्टोबरपासून सुरू होणारे जिल्हास्तरीय कार्यक्रम, 6 ऑक्टोबरचा निवडणूक आयोगाकडे मोर्चा, राष्ट्रपतींची भेट घेण्याचा प्रस्ताव आणि ऑक्टोबर-नोव्हेंबरमधील रॅली यामुळे INDIA आघाडीने निवडणूक प्रक्रियेवरील मुद्द्यांना पुढील काही आठवड्यांत राजकीय चर्चेच्या केंद्रस्थानी ठेवण्याचे संकेत दिले आहेत.
या कार्यक्रमांदरम्यान विरोधकांकडून मांडले जाणारे आरोप, निवडणूक आयोगाची भूमिका, न्यायालयीन कार्यवाही आणि सत्ताधारी पक्षाची प्रतिक्रिया याकडे लक्ष राहणार आहे.
निष्कर्ष
INDIA आघाडीने निवडणूक प्रक्रिया, SIR आणि मतदार यादीबाबतच्या प्रश्नांवर देशव्यापी आंदोलनाची रूपरेषा जाहीर केली आहे. 2 ते 8 ऑक्टोबरदरम्यान जिल्हास्तरीय ‘Save Democracy March’, 6 ऑक्टोबरला निवडणूक आयोगाकडे विरोधी खासदारांचा मोर्चा, ऑक्टोबरच्या दुसऱ्या आठवड्यात राष्ट्रपतींची भेट आणि 1 नोव्हेंबरला दिल्लीतील मोठी रॅली असे प्रमुख कार्यक्रम जाहीर करण्यात आले आहेत.
या घडामोडींमध्ये विरोधकांचे आरोप, BJPची प्रत्युत्तरातील भूमिका, निवडणूक आयोगाची अधिकृत भूमिका आणि संबंधित न्यायालयीन निर्णय हे सर्व घटक महत्त्वाचे ठरणार आहेत.