BRICS रंगभूमी महोत्सव 2026: नवी दिल्लीत नाट्यकलेचा आंतरराष्ट्रीय उत्सव सुरू
बातमी
नवी दिल्ली : भारताच्या BRICS अध्यक्षतेअंतर्गत आयोजित करण्यात आलेल्या BRICS रंगभूमी महोत्सव 2026 ला सोमवार, 12 ऑक्टोबर रोजी नवी दिल्लीतील राष्ट्रीय नाट्य विद्यालयात (National School of Drama) सुरुवात झाली. ‘सामायिक कथा, सामायिक भविष्य’ (Shared Stories, Shared Futures) ही या महोत्सवाची संकल्पना आहे. 12 ते 14 ऑक्टोबरदरम्यान चालणाऱ्या या तीन दिवसीय महोत्सवात नऊ सदस्य व भागीदार देशांतील कलाकार, नाट्यसंस्था आणि सांस्कृतिक प्रतिनिधी सहभागी झाले आहेत.
या महोत्सवाचे उद्घाटन केंद्रीय संस्कृती व पर्यटन मंत्री गजेंद्र सिंह शेखावत यांच्या प्रमुख उपस्थितीत झाले. विविध देशांच्या नाट्यपरंपरा, भाषा, कलात्मक अभिव्यक्ती आणि सांस्कृतिक मूल्यांना एकाच व्यासपीठावर आणणे हा या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश आहे. नाटकाच्या माध्यमातून आंतरराष्ट्रीय संवाद आणि परस्पर सहकार्याला प्रोत्साहन देण्याचा प्रयत्न या महोत्सवातून केला जात आहे.
BRICS रंगभूमी महोत्सव 2026 मध्ये नऊ देशांचा सहभाग
भारताच्या BRICS अध्यक्षतेच्या काळात आयोजित या महोत्सवात भारतासह थायलंड, इंडोनेशिया, रशिया, इराण, व्हिएतनाम, दक्षिण आफ्रिका, कझाकस्तान आणि इथिओपिया या देशांचा सहभाग आहे. या देशांतील नाट्यसंस्था आणि कलाकार आपापल्या सांस्कृतिक परंपरा आणि आधुनिक रंगभूमीवरील प्रयोग सादर करणार आहेत.
प्रत्येक देशाची भाषा, इतिहास, सामाजिक परिस्थिती आणि कलात्मक परंपरा वेगळी असली तरी नाटकाच्या माध्यमातून प्रेक्षकांशी संवाद साधण्याची संधी या महोत्सवातून मिळणार आहे.
या कार्यक्रमात पारंपरिक नाटकांसोबतच समकालीन आणि प्रायोगिक रंगभूमीवरील सादरीकरणांचाही समावेश आहे. त्यामुळे नाट्यप्रेमींना विविध देशांच्या सादरीकरणशैलींचा अनुभव घेता येणार आहे.
केंद्रीय मंत्री गजेंद्र सिंह शेखावत यांची प्रमुख उपस्थिती
महोत्सवाच्या उद्घाटन समारंभाला केंद्रीय संस्कृती व पर्यटन मंत्री गजेंद्र सिंह शेखावत प्रमुख पाहुणे म्हणून उपस्थित होते. यावेळी केंद्रीय संस्कृती मंत्रालयाचे सचिव विवेक अग्रवाल, परराष्ट्र मंत्रालयाचे सचिव (आर्थिक संबंध) आणि भारताचे 2026 चे BRICS शेरपा सुधाकर दलेला तसेच राष्ट्रीय नाट्य विद्यालयाचे संचालक चित्तरंजन त्रिपाठी उपस्थित होते.
याशिवाय सहभागी देशांचे राजदूत आणि विविध राजनैतिक मिशनचे प्रमुखही उद्घाटन सोहळ्यात सहभागी झाले.
शेखावत यांनी आपल्या भाषणात आंतरराष्ट्रीय संबंधांमध्ये सांस्कृतिक संवादाचे महत्त्व अधोरेखित केले. देशांमध्ये राजनैतिक चर्चा आणि आर्थिक सहकार्य महत्त्वाचे असले, तरी विविध समाजांना एकमेकांना समजून घेण्यासाठी संस्कृती महत्त्वाची भूमिका बजावते, असे त्यांनी नमूद केले.
भाषा, इतिहास आणि परंपरांमध्ये फरक असला तरी कला लोकांना एकत्र आणू शकते. त्यामुळे BRICS रंगभूमी महोत्सव हा केवळ नाट्यप्रयोगांचा कार्यक्रम नसून परस्पर समज आणि संवाद वाढवण्याचे माध्यम आहे, असा संदेश या उद्घाटनातून देण्यात आला.
उद्घाटनाच्या दिवशी ‘समुद्र मंथन’ नाटकाचे सादरीकरण
महोत्सवाच्या पहिल्या दिवशी ‘समुद्र मंथन’ या नाटकाचे सादरीकरण करण्यात आले. हे नाटक आसिफ अली यांनी लिहिले असून त्याची संकल्पना, दिग्दर्शन, संगीत आणि रचनात्मक मांडणीची जबाबदारी राष्ट्रीय नाट्य विद्यालयाचे संचालक चित्तरंजन त्रिपाठी यांनी सांभाळली.
राष्ट्रीय नाट्य विद्यालयाच्या अभिमंच सभागृहात हा प्रयोग सादर झाला. भारतीय नाट्यपरंपरा आणि रंगभूमीवरील सर्जनशीलतेचे दर्शन घडवणाऱ्या या सादरीकरणाने महोत्सवाची सुरुवात झाली.
नाट्यप्रयोगांसाठी विविध सभागृहांची निवड
महोत्सवातील कार्यक्रम नवी दिल्लीतील अनेक प्रमुख सभागृहांमध्ये आयोजित करण्यात आले आहेत. यामध्ये राष्ट्रीय नाट्य विद्यालयातील अभिमंच आणि सम्मुख सभागृह, कमानी ऑडिटोरियम, एलटीजी ऑडिटोरियम आणि मेघदूत थिएटर यांचा समावेश आहे.
या विविध ठिकाणी होणाऱ्या सादरीकरणांमुळे राजधानीतील नाट्यप्रेमींना आंतरराष्ट्रीय रंगभूमीवरील प्रयोग अनुभवण्याची संधी मिळणार आहे.
तिकिटांचे दर आणि प्रेक्षकांसाठी संधी
महोत्सवातील नाट्यप्रयोगांची तिकिटे BookMyShow या ऑनलाइन तिकीट व्यासपीठावर उपलब्ध करून देण्यात येणार आहेत. प्रत्येक तिकिटाची किंमत 200 रुपये ठेवण्यात आली आहे.
कमी तिकीटदरामुळे विविध वयोगटांतील प्रेक्षकांना आंतरराष्ट्रीय नाट्यप्रयोग पाहण्याची संधी मिळू शकते. विद्यार्थ्यांसाठी, रंगभूमीचा अभ्यास करणाऱ्यांसाठी आणि व्यावसायिक कलाकारांसाठीही हा महोत्सव महत्त्वाचा ठरणार आहे.
रशियाकडून दोन नाट्यसंस्थांचा सहभाग असून भारताकडून दोन नाट्यप्रयोग सादर केले जाणार आहेत. इतर सहभागी देशही आपल्या वैशिष्ट्यपूर्ण कलात्मक अभिव्यक्तीचे दर्शन घडवतील.
कार्यशाळा आणि चर्चासत्रांमधून कलावंतांना संवादाची संधी
या महोत्सवात केवळ नाट्यप्रयोगांपुरते कार्यक्रम मर्यादित राहणार नाहीत. प्रत्येक सादरीकरणानंतरच्या सकाळी कलाकार, दिग्दर्शक आणि तांत्रिक पथकातील सदस्यांसोबत संवादात्मक कार्यशाळा व चर्चासत्रे आयोजित केली जाणार आहेत.
या सत्रांमध्ये नाटकाची संकल्पना, अभिनयाच्या पद्धती, रंगमंचावरील तंत्र, विविध देशांतील सादरीकरणाच्या परंपरा आणि दिग्दर्शनातील दृष्टिकोन यांवर चर्चा होईल.
प्रेक्षकांनाही प्रश्न विचारण्याची आणि कलाकारांशी थेट संवाद साधण्याची संधी मिळणार आहे. अशा उपक्रमांमुळे विविध देशांतील कलाकारांना एकमेकांकडून शिकता येईल आणि भविष्यात संयुक्त सांस्कृतिक प्रकल्प राबवण्यासाठी नवे मार्ग उपलब्ध होऊ शकतात.
भारताच्या BRICS अध्यक्षतेत सांस्कृतिक सहकार्याला प्राधान्य
भारताने 2026 साठी BRICS अध्यक्षपद स्वीकारताना ‘लवचिकता, नवकल्पना, सहकार्य आणि शाश्वत विकासासाठी उभारणी’ (Building for Resilience, Innovation, Cooperation and Sustainability) ही संकल्पना मांडली आहे.
या अध्यक्षतेअंतर्गत सांस्कृतिक आणि सर्जनशील उद्योगांमधील सहकार्य, सांस्कृतिक वारशाचे संरक्षण आणि हवामान बदलाच्या पार्श्वभूमीवर शाश्वत विकासासाठी संस्कृतीची भूमिका यांना महत्त्व देण्यात आले आहे.
रंगभूमी महोत्सव या व्यापक उद्दिष्टांना पूरक ठरतो. कलाकार, सांस्कृतिक संस्था आणि प्रेक्षक यांच्यात संवाद वाढवून देशांमधील लोकसंपर्क मजबूत करण्याचा प्रयत्न या कार्यक्रमातून केला जात आहे.
राष्ट्रीय नाट्य विद्यालय हे भारत सरकारच्या संस्कृती मंत्रालयाच्या अंतर्गत कार्यरत स्वायत्त संस्थान असून या महोत्सवाच्या आयोजनासाठी प्रमुख समन्वय संस्था म्हणून काम करत आहे.
BRICS रंगभूमी महोत्सवातून आंतरराष्ट्रीय सांस्कृतिक संवादाला चालना
BRICS रंगभूमी महोत्सव 2026 हा नाट्यकलेच्या सादरीकरणाबरोबरच विविध देशांच्या संस्कृती, सामाजिक अनुभव आणि कलात्मक विचारांची ओळख करून देणारा उपक्रम आहे. नाटकांच्या माध्यमातून देशांमधील सांस्कृतिक अंतर कमी करणे आणि कलाकारांना एकत्र येण्यासाठी व्यासपीठ उपलब्ध करून देणे हा त्यामागील महत्त्वाचा हेतू आहे.
12 ते 14 ऑक्टोबरदरम्यान नवी दिल्लीत होणाऱ्या या महोत्सवात पारंपरिक, आधुनिक आणि प्रायोगिक रंगभूमीचे विविध पैलू पाहायला मिळणार आहेत. कार्यशाळा आणि चर्चासत्रांमुळे या देवाणघेवाणीला अधिक व्यापक स्वरूप मिळण्याची अपेक्षा आहे.
BRICS रंगभूमी महोत्सव 2026 भारताच्या सांस्कृतिक राजनैतिक प्रयत्नांना बळ देणारा आणि विविध देशांतील कलाकार, संस्था व प्रेक्षक यांच्यात सहकार्याच्या नव्या संधी निर्माण करणारा महत्त्वाचा उपक्रम ठरत आहे.