कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या (AI) मदतीने नवीन औषधांचा शोध आणि विकास जलद करण्यासाठी भारत सरकारने महत्त्वाचे पाऊल उचलले आहे. विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभागाच्या (DST) अंतर्गत कार्यरत तंत्रज्ञान विकास मंडळाने (TDB) बंगळुरू येथील Peptris Technologies Private Limited या कंपनीसोबत ८६ कोटी रुपयांच्या आर्थिक सहाय्यासाठी करार केला आहे.
१२ ऑक्टोबर २०२६ रोजी प्रसिद्ध झालेल्या माहितीनुसार, हे सहाय्य संशोधन, विकास आणि नवोपक्रम निधी अर्थात Research Development and Innovation (RDI) Fund अंतर्गत दिले जाणार आहे. या प्रकल्पाचे नाव ‘VIGOR: Advancing AI-Discovered Molecules from Bench to Clinic’ असे आहे.
या कार्यक्रमांतर्गत कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या साहाय्याने शोधलेल्या चार संभाव्य औषधांना पुढील संशोधन, प्रयोगशाळेतील चाचण्या आणि क्लिनिकल विकासाच्या दिशेने नेण्याचे उद्दिष्ट आहे. या प्रकल्पाचा एकूण खर्च १७२ कोटी रुपये असून, सरकारी सहाय्यामुळे भारतातील AI-आधारित औषध संशोधनाला चालना मिळण्याची अपेक्षा आहे.
AI औषध संशोधनासाठी Peptris ला ८६ कोटींचे सहाय्य
तंत्रज्ञान विकास मंडळ (TDB) आणि Peptris Technologies यांच्यातील हा करार भारतातील औषध संशोधन आणि जैवतंत्रज्ञान क्षेत्रासाठी महत्त्वाचा मानला जात आहे. औषध शोधण्याच्या प्रक्रियेत कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा वापर करून संशोधन अधिक प्रभावी करण्याचा या उपक्रमाचा प्रयत्न आहे.
नवीन औषध विकसित करण्यासाठी केवळ एखादे संभाव्य औषधी संयुग शोधणे पुरेसे नसते. त्याची परिणामकारकता, सुरक्षितता आणि शरीरावर होणारे परिणाम यांचा विविध टप्प्यांवर अभ्यास करावा लागतो.
या प्रक्रियेसाठी मोठ्या प्रमाणात संशोधन, प्रयोगशाळेतील चाचण्या, तज्ज्ञ मनुष्यबळ आणि आर्थिक गुंतवणूक आवश्यक असते. त्यामुळे AI च्या मदतीने मिळालेल्या संशोधन निष्कर्षांना प्रत्यक्ष औषध विकासापर्यंत पोहोचवणे हे या कार्यक्रमाचे मुख्य उद्दिष्ट आहे.
RDI Fund अंतर्गत आर्थिक मदत कशी दिली जाणार?
या प्रकल्पासाठी TDB कडून ८६ कोटी रुपयांचे सहाय्य पर्यायाने परिवर्तनीय कर्ज (Optionally Convertible Debt – OCD) या आर्थिक स्वरूपात दिले जाणार आहे. या व्यवस्थेत कर्जाचे भविष्यात समभागांमध्ये रूपांतर करण्याचा पर्याय अटींनुसार उपलब्ध असू शकतो.
VIGOR प्रकल्पाचा एकूण खर्च १७२ कोटी रुपये आहे. या निधीचा उपयोग संभाव्य औषधांच्या संशोधनासाठी, प्रीक्लिनिकल चाचण्यांसाठी, औषधांच्या फॉर्म्युलेशनसाठी आणि क्लिनिकल चाचण्यांच्या तयारीसाठी केला जाणार आहे.
VIGOR कार्यक्रमात चार संभाव्य औषधांवर संशोधन
Peptris च्या VIGOR कार्यक्रमात चार संभाव्य औषधांचा समावेश आहे. ही औषधे वेगवेगळ्या आरोग्यविषयक समस्यांवर लक्ष केंद्रित करतात.
प्रकल्पाचे उद्दिष्ट या औषधांना तंत्रज्ञान सज्जता स्तर (Technology Readiness Level – TRL) ४ वरून स्तर ६ पर्यंत पुढे नेणे आहे. सोप्या भाषेत, याचा अर्थ प्रयोगशाळेतील प्राथमिक निष्कर्षांपासून अधिक प्रगत पडताळणी आणि विकासाच्या टप्प्यापर्यंत जाणे असा आहे.
१. PEPR111 – न्यूरोमस्क्युलर विकार आणि कर्करोग
PEPR111 हे संभाव्य औषध न्यूरोमस्क्युलर विकार आणि कर्करोगाशी संबंधित संशोधनासाठी विकसित केले जात आहे. न्यूरोमस्क्युलर विकारांमध्ये मज्जासंस्था आणि स्नायू यांच्या कार्यावर परिणाम होऊ शकतो.
या औषधाच्या पुढील विकासासाठी त्याची परिणामकारकता आणि सुरक्षितता तपासण्याची गरज असेल. सध्या उपलब्ध माहितीनुसार हे संशोधनाधीन संभाव्य औषध आहे; त्याला मंजूर उपचार म्हणून समजू नये.
२. PEPRX101 – केस गळतीवरील संशोधन
PEPRX101 हे केस गळतीशी संबंधित समस्यांवर लक्ष केंद्रित करणारे संभाव्य औषध आहे. केस गळतीची कारणे वेगवेगळी असू शकतात. त्यामुळे प्रभावी उपचार विकसित करण्यासाठी वैज्ञानिक संशोधन आणि योग्य चाचण्या आवश्यक असतात.
३. PEPR202 – न्यूरोपॅथीवरील संशोधन
PEPR202 हे न्यूरोपॅथीशी संबंधित समस्यांसाठी विकसित केले जात आहे. न्यूरोपॅथीमध्ये मज्जातंतूंना नुकसान होणे किंवा त्यांच्या कार्यात अडथळा निर्माण होणे यांचा समावेश होतो. काही रुग्णांना वेदना, मुंग्या येणे किंवा संवेदना कमी होणे यांसारखी लक्षणे जाणवू शकतात.
या संभाव्य औषधाचा पुढील विकास संबंधित वैज्ञानिक आणि नियामक निकषांनुसार केला जाणार आहे.
४. PEPR112 – DMD वर लक्ष
PEPR112 हे DMD म्हणजेच Duchenne Muscular Dystrophy या दुर्मिळ आनुवंशिक स्नायूविकाराशी संबंधित संशोधनासाठी विकसित केले जात आहे. या आजारात स्नायूंची ताकद हळूहळू कमी होऊ शकते.
या क्षेत्रातील नवीन उपचारांच्या संशोधनाला महत्त्व आहे. मात्र, PEPR112 च्या परिणामकारकतेबाबत किंवा उपलब्ध उपचार म्हणून वापराबाबत निष्कर्ष काढण्यासाठी पुढील चाचण्यांचे निष्कर्ष आवश्यक असतील.
AI मुळे औषध शोधण्याची प्रक्रिया कशी बदलू शकते?
कृत्रिम बुद्धिमत्ता मोठ्या प्रमाणातील वैज्ञानिक माहितीचे विश्लेषण करून संशोधकांना संभाव्य औषधी संयुगे शोधण्यात मदत करू शकते. विविध रेणूंचे गुणधर्म, रोगांशी संबंधित जैविक प्रक्रिया आणि संभाव्य औषध लक्ष्यांचा अभ्यास करण्यासाठी AI-आधारित प्रणाली वापरल्या जाऊ शकतात.
यामुळे संशोधनाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात अधिक पर्याय तपासणे शक्य होऊ शकते. तरीही AI ने सुचवलेला प्रत्येक रेणू प्रभावी किंवा सुरक्षित असेलच असे नाही.
प्रयोगशाळेतील चाचण्या आणि क्लिनिकल विकास का आवश्यक?
संगणकीय विश्लेषणातून मिळालेले निष्कर्ष प्रत्यक्ष प्रयोगांद्वारे तपासणे आवश्यक असते. प्रीक्लिनिकल विकासामध्ये औषधाचे संभाव्य परिणाम आणि सुरक्षिततेशी संबंधित बाबींचा अभ्यास केला जातो.
त्यानंतर आवश्यक वैज्ञानिक आणि नियामक निकष पूर्ण झाल्यास मानवी क्लिनिकल चाचण्यांकडे पुढे जाता येते. या प्रक्रियेत औषधाची सुरक्षितता, योग्य मात्रा आणि परिणामकारकता तपासली जाते.
VIGOR कार्यक्रमात प्रगत प्रीक्लिनिकल अभ्यास, Investigational New Drug (IND) प्रक्रियेसाठी आवश्यक अभ्यास, औषधाचे फॉर्म्युलेशन आणि क्लिनिकल चाचण्यांच्या तयारीचा समावेश आहे. हा विकासक्रम तीन वर्षांत पुढे नेण्याचे नियोजन आहे. प्रत्यक्ष प्रगती संबंधित चाचण्यांच्या निष्कर्षांवर आणि नियामक मंजुरींवर अवलंबून असेल.
भारताच्या औषध संशोधन क्षेत्राला मिळणार चालना?
TDB चे सचिव राजेश कुमार पाठक यांनी सांगितले की, औषध संशोधनात कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा वापर नवीन औषधांच्या शोध आणि विकासाची पद्धत बदलण्याची क्षमता ठेवतो. मात्र, संभाव्य औषधांना पुढील विकासाच्या टप्प्यापर्यंत नेण्यासाठी सातत्यपूर्ण गुंतवणूक, कठोर वैज्ञानिक मूल्यमापन आणि नियोजनबद्ध प्रक्रिया आवश्यक असते.
त्यांच्या मते, RDI Fund च्या माध्यमातून तंत्रज्ञानाधारित प्रकल्पांना सहाय्य देऊन संशोधनातील नवकल्पना आणि क्लिनिकल विकास यांच्यातील अंतर कमी करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.
Peptris कंपनीनेही या आर्थिक सहाय्यामुळे VIGOR कार्यक्रमातील संभाव्य औषधांच्या पुढील विकासाला मदत होईल, असे म्हटले आहे. कंपनी आपल्या AI-आधारित कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या (AI) मदतीने नवीन औषधांचा शोध आणि विकास जलद करण्यासाठी भारत सरकारने महत्त्वाचे पाऊल उचलले आहे. विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभागाच्या (DST) अंतर्गत कार्यरत तंत्रज्ञान विकास मंडळाने (TDB) बंगळुरू येथील Peptris Technologies Private Limited या कंपनीसोबत ८६ कोटी रुपयांच्या आर्थिक सहाय्यासाठी करार केला आहे.
१२ ऑक्टोबर २०२६ रोजी प्रसिद्ध झालेल्या माहितीनुसार, हे सहाय्य संशोधन, विकास आणि नवोपक्रम निधी अर्थात Research Development and Innovation (RDI) Fund अंतर्गत दिले जाणार आहे. या प्रकल्पाचे नाव ‘VIGOR: Advancing AI-Discovered Molecules from Bench to Clinic’ असे आहे.
या कार्यक्रमांतर्गत कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या साहाय्याने शोधलेल्या चार संभाव्य औषधांना पुढील संशोधन, प्रयोगशाळेतील चाचण्या आणि क्लिनिकल विकासाच्या दिशेने नेण्याचे उद्दिष्ट आहे. या प्रकल्पाचा एकूण खर्च १७२ कोटी रुपये असून, सरकारी सहाय्यामुळे भारतातील AI-आधारित औषध संशोधनाला चालना मिळण्याची अपेक्षा आहे.
AI औषध संशोधनासाठी Peptris ला ८६ कोटींचे सहाय्य
तंत्रज्ञान विकास मंडळ (TDB) आणि Peptris Technologies यांच्यातील हा करार भारतातील औषध संशोधन आणि जैवतंत्रज्ञान क्षेत्रासाठी महत्त्वाचा मानला जात आहे. औषध शोधण्याच्या प्रक्रियेत कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा वापर करून संशोधन अधिक प्रभावी करण्याचा या उपक्रमाचा प्रयत्न आहे.
नवीन औषध विकसित करण्यासाठी केवळ एखादे संभाव्य औषधी संयुग शोधणे पुरेसे नसते. त्याची परिणामकारकता, सुरक्षितता आणि शरीरावर होणारे परिणाम यांचा विविध टप्प्यांवर अभ्यास करावा लागतो.
या प्रक्रियेसाठी मोठ्या प्रमाणात संशोधन, प्रयोगशाळेतील चाचण्या, तज्ज्ञ मनुष्यबळ आणि आर्थिक गुंतवणूक आवश्यक असते. त्यामुळे AI च्या मदतीने मिळालेल्या संशोधन निष्कर्षांना प्रत्यक्ष औषध विकासापर्यंत पोहोचवणे हे या कार्यक्रमाचे मुख्य उद्दिष्ट आहे.
RDI Fund अंतर्गत आर्थिक मदत कशी दिली जाणार?
या प्रकल्पासाठी TDB कडून ८६ कोटी रुपयांचे सहाय्य पर्यायाने परिवर्तनीय कर्ज (Optionally Convertible Debt – OCD) या आर्थिक स्वरूपात दिले जाणार आहे. या व्यवस्थेत कर्जाचे भविष्यात समभागांमध्ये रूपांतर करण्याचा पर्याय अटींनुसार उपलब्ध असू शकतो.
VIGOR प्रकल्पाचा एकूण खर्च १७२ कोटी रुपये आहे. या निधीचा उपयोग संभाव्य औषधांच्या संशोधनासाठी, प्रीक्लिनिकल चाचण्यांसाठी, औषधांच्या फॉर्म्युलेशनसाठी आणि क्लिनिकल चाचण्यांच्या तयारीसाठी केला जाणार आहे.
VIGOR कार्यक्रमात चार संभाव्य औषधांवर संशोधन
Peptris च्या VIGOR कार्यक्रमात चार संभाव्य औषधांचा समावेश आहे. ही औषधे वेगवेगळ्या आरोग्यविषयक समस्यांवर लक्ष केंद्रित करतात.
प्रकल्पाचे उद्दिष्ट या औषधांना तंत्रज्ञान सज्जता स्तर (Technology Readiness Level – TRL) ४ वरून स्तर ६ पर्यंत पुढे नेणे आहे. सोप्या भाषेत, याचा अर्थ प्रयोगशाळेतील प्राथमिक निष्कर्षांपासून अधिक प्रगत पडताळणी आणि विकासाच्या टप्प्यापर्यंत जाणे असा आहे.
१. PEPR111 – न्यूरोमस्क्युलर विकार आणि कर्करोग
PEPR111 हे संभाव्य औषध न्यूरोमस्क्युलर विकार आणि कर्करोगाशी संबंधित संशोधनासाठी विकसित केले जात आहे. न्यूरोमस्क्युलर विकारांमध्ये मज्जासंस्था आणि स्नायू यांच्या कार्यावर परिणाम होऊ शकतो.
या औषधाच्या पुढील विकासासाठी त्याची परिणामकारकता आणि सुरक्षितता तपासण्याची गरज असेल. सध्या उपलब्ध माहितीनुसार हे संशोधनाधीन संभाव्य औषध आहे; त्याला मंजूर उपचार म्हणून समजू नये.
२. PEPRX101 – केस गळतीवरील संशोधन
PEPRX101 हे केस गळतीशी संबंधित समस्यांवर लक्ष केंद्रित करणारे संभाव्य औषध आहे. केस गळतीची कारणे वेगवेगळी असू शकतात. त्यामुळे प्रभावी उपचार विकसित करण्यासाठी वैज्ञानिक संशोधन आणि योग्य चाचण्या आवश्यक असतात.
३. PEPR202 – न्यूरोपॅथीवरील संशोधन
PEPR202 हे न्यूरोपॅथीशी संबंधित समस्यांसाठी विकसित केले जात आहे. न्यूरोपॅथीमध्ये मज्जातंतूंना नुकसान होणे किंवा त्यांच्या कार्यात अडथळा निर्माण होणे यांचा समावेश होतो. काही रुग्णांना वेदना, मुंग्या येणे किंवा संवेदना कमी होणे यांसारखी लक्षणे जाणवू शकतात.
या संभाव्य औषधाचा पुढील विकास संबंधित वैज्ञानिक आणि नियामक निकषांनुसार केला जाणार आहे.
४. PEPR112 – DMD वर लक्ष
PEPR112 हे DMD म्हणजेच Duchenne Muscular Dystrophy या दुर्मिळ आनुवंशिक स्नायूविकाराशी संबंधित संशोधनासाठी विकसित केले जात आहे. या आजारात स्नायूंची ताकद हळूहळू कमी होऊ शकते.
या क्षेत्रातील नवीन उपचारांच्या संशोधनाला महत्त्व आहे. मात्र, PEPR112 च्या परिणामकारकतेबाबत किंवा उपलब्ध उपचार म्हणून वापराबाबत निष्कर्ष काढण्यासाठी पुढील चाचण्यांचे निष्कर्ष आवश्यक असतील.
AI मुळे औषध शोधण्याची प्रक्रिया कशी बदलू शकते?
कृत्रिम बुद्धिमत्ता मोठ्या प्रमाणातील वैज्ञानिक माहितीचे विश्लेषण करून संशोधकांना संभाव्य औषधी संयुगे शोधण्यात मदत करू शकते. विविध रेणूंचे गुणधर्म, रोगांशी संबंधित जैविक प्रक्रिया आणि संभाव्य औषध लक्ष्यांचा अभ्यास करण्यासाठी AI-आधारित प्रणाली वापरल्या जाऊ शकतात.
यामुळे संशोधनाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात अधिक पर्याय तपासणे शक्य होऊ शकते. तरीही AI ने सुचवलेला प्रत्येक रेणू प्रभावी किंवा सुरक्षित असेलच असे नाही.
प्रयोगशाळेतील चाचण्या आणि क्लिनिकल विकास का आवश्यक?
संगणकीय विश्लेषणातून मिळालेले निष्कर्ष प्रत्यक्ष प्रयोगांद्वारे तपासणे आवश्यक असते. प्रीक्लिनिकल विकासामध्ये औषधाचे संभाव्य परिणाम आणि सुरक्षिततेशी संबंधित बाबींचा अभ्यास केला जातो.
त्यानंतर आवश्यक वैज्ञानिक आणि नियामक निकष पूर्ण झाल्यास मानवी क्लिनिकल चाचण्यांकडे पुढे जाता येते. या प्रक्रियेत औषधाची सुरक्षितता, योग्य मात्रा आणि परिणामकारकता तपासली जाते.
VIGOR कार्यक्रमात प्रगत प्रीक्लिनिकल अभ्यास, Investigational New Drug (IND) प्रक्रियेसाठी आवश्यक अभ्यास, औषधाचे फॉर्म्युलेशन आणि क्लिनिकल चाचण्यांच्या तयारीचा समावेश आहे. हा विकासक्रम तीन वर्षांत पुढे नेण्याचे नियोजन आहे. प्रत्यक्ष प्रगती संबंधित चाचण्यांच्या निष्कर्षांवर आणि नियामक मंजुरींवर अवलंबून असेल.
भारताच्या औषध संशोधन क्षेत्राला मिळणार चालना?
TDB चे सचिव राजेश कुमार पाठक यांनी सांगितले की, औषध संशोधनात कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा वापर नवीन औषधांच्या शोध आणि विकासाची पद्धत बदलण्याची क्षमता ठेवतो. मात्र, संभाव्य औषधांना पुढील विकासाच्या टप्प्यापर्यंत नेण्यासाठी सातत्यपूर्ण गुंतवणूक, कठोर वैज्ञानिक मूल्यमापन आणि नियोजनबद्ध प्रक्रिया आवश्यक असते.
त्यांच्या मते, RDI Fund च्या माध्यमातून तंत्रज्ञानाधारित प्रकल्पांना सहाय्य देऊन संशोधनातील नवकल्पना आणि क्लिनिकल विकास यांच्यातील अंतर कमी करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.
कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या (AI) मदतीने नवीन औषधांचा शोध आणि विकास जलद करण्यासाठी भारत सरकारने महत्त्वाचे पाऊल उचलले आहे. विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभागाच्या (DST) अंतर्गत कार्यरत तंत्रज्ञान विकास मंडळाने (TDB) बंगळुरू येथील Peptris Technologies Private Limited या कंपनीसोबत ८६ कोटी रुपयांच्या आर्थिक सहाय्यासाठी करार केला आहे.
१२ ऑक्टोबर २०२६ रोजी प्रसिद्ध झालेल्या माहितीनुसार, हे सहाय्य संशोधन, विकास आणि नवोपक्रम निधी अर्थात Research Development and Innovation (RDI) Fund अंतर्गत दिले जाणार आहे. या प्रकल्पाचे नाव ‘VIGOR: Advancing AI-Discovered Molecules from Bench to Clinic’ असे आहे.
या कार्यक्रमांतर्गत कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या साहाय्याने शोधलेल्या चार संभाव्य औषधांना पुढील संशोधन, प्रयोगशाळेतील चाचण्या आणि क्लिनिकल विकासाच्या दिशेने नेण्याचे उद्दिष्ट आहे. या प्रकल्पाचा एकूण खर्च १७२ कोटी रुपये असून, सरकारी सहाय्यामुळे भारतातील AI-आधारित औषध संशोधनाला चालना मिळण्याची अपेक्षा आहे.
AI औषध संशोधनासाठी Peptris ला ८६ कोटींचे सहाय्य
तंत्रज्ञान विकास मंडळ (TDB) आणि Peptris Technologies यांच्यातील हा करार भारतातील औषध संशोधन आणि जैवतंत्रज्ञान क्षेत्रासाठी महत्त्वाचा मानला जात आहे. औषध शोधण्याच्या प्रक्रियेत कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा वापर करून संशोधन अधिक प्रभावी करण्याचा या उपक्रमाचा प्रयत्न आहे.
नवीन औषध विकसित करण्यासाठी केवळ एखादे संभाव्य औषधी संयुग शोधणे पुरेसे नसते. त्याची परिणामकारकता, सुरक्षितता आणि शरीरावर होणारे परिणाम यांचा विविध टप्प्यांवर अभ्यास करावा लागतो.
या प्रक्रियेसाठी मोठ्या प्रमाणात संशोधन, प्रयोगशाळेतील चाचण्या, तज्ज्ञ मनुष्यबळ आणि आर्थिक गुंतवणूक आवश्यक असते. त्यामुळे AI च्या मदतीने मिळालेल्या संशोधन निष्कर्षांना प्रत्यक्ष औषध विकासापर्यंत पोहोचवणे हे या कार्यक्रमाचे मुख्य उद्दिष्ट आहे.
RDI Fund अंतर्गत आर्थिक मदत कशी दिली जाणार?
या प्रकल्पासाठी TDB कडून ८६ कोटी रुपयांचे सहाय्य पर्यायाने परिवर्तनीय कर्ज (Optionally Convertible Debt – OCD) या आर्थिक स्वरूपात दिले जाणार आहे. या व्यवस्थेत कर्जाचे भविष्यात समभागांमध्ये रूपांतर करण्याचा पर्याय अटींनुसार उपलब्ध असू शकतो.
VIGOR प्रकल्पाचा एकूण खर्च १७२ कोटी रुपये आहे. या निधीचा उपयोग संभाव्य औषधांच्या संशोधनासाठी, प्रीक्लिनिकल चाचण्यांसाठी, औषधांच्या फॉर्म्युलेशनसाठी आणि क्लिनिकल चाचण्यांच्या तयारीसाठी केला जाणार आहे.
VIGOR कार्यक्रमात चार संभाव्य औषधांवर संशोधन
Peptris च्या VIGOR कार्यक्रमात चार संभाव्य औषधांचा समावेश आहे. ही औषधे वेगवेगळ्या आरोग्यविषयक समस्यांवर लक्ष केंद्रित करतात.
प्रकल्पाचे उद्दिष्ट या औषधांना तंत्रज्ञान सज्जता स्तर (Technology Readiness Level – TRL) ४ वरून स्तर ६ पर्यंत पुढे नेणे आहे. सोप्या भाषेत, याचा अर्थ प्रयोगशाळेतील प्राथमिक निष्कर्षांपासून अधिक प्रगत पडताळणी आणि विकासाच्या टप्प्यापर्यंत जाणे असा आहे.
१. PEPR111 – न्यूरोमस्क्युलर विकार आणि कर्करोग
PEPR111 हे संभाव्य औषध न्यूरोमस्क्युलर विकार आणि कर्करोगाशी संबंधित संशोधनासाठी विकसित केले जात आहे. न्यूरोमस्क्युलर विकारांमध्ये मज्जासंस्था आणि स्नायू यांच्या कार्यावर परिणाम होऊ शकतो.
या औषधाच्या पुढील विकासासाठी त्याची परिणामकारकता आणि सुरक्षितता तपासण्याची गरज असेल. सध्या उपलब्ध माहितीनुसार हे संशोधनाधीन संभाव्य औषध आहे; त्याला मंजूर उपचार म्हणून समजू नये.
२. PEPRX101 – केस गळतीवरील संशोधन
PEPRX101 हे केस गळतीशी संबंधित समस्यांवर लक्ष केंद्रित करणारे संभाव्य औषध आहे. केस गळतीची कारणे वेगवेगळी असू शकतात. त्यामुळे प्रभावी उपचार विकसित करण्यासाठी वैज्ञानिक संशोधन आणि योग्य चाचण्या आवश्यक असतात.
३. PEPR202 – न्यूरोपॅथीवरील संशोधन
PEPR202 हे न्यूरोपॅथीशी संबंधित समस्यांसाठी विकसित केले जात आहे. न्यूरोपॅथीमध्ये मज्जातंतूंना नुकसान होणे किंवा त्यांच्या कार्यात अडथळा निर्माण होणे यांचा समावेश होतो. काही रुग्णांना वेदना, मुंग्या येणे किंवा संवेदना कमी होणे यांसारखी लक्षणे जाणवू शकतात.
या संभाव्य औषधाचा पुढील विकास संबंधित वैज्ञानिक आणि नियामक निकषांनुसार केला जाणार आहे.
४. PEPR112 – DMD वर लक्ष
PEPR112 हे DMD म्हणजेच Duchenne Muscular Dystrophy या दुर्मिळ आनुवंशिक स्नायूविकाराशी संबंधित संशोधनासाठी विकसित केले जात आहे. या आजारात स्नायूंची ताकद हळूहळू कमी होऊ शकते.
या क्षेत्रातील नवीन उपचारांच्या संशोधनाला महत्त्व आहे. मात्र, PEPR112 च्या परिणामकारकतेबाबत किंवा उपलब्ध उपचार म्हणून वापराबाबत निष्कर्ष काढण्यासाठी पुढील चाचण्यांचे निष्कर्ष आवश्यक असतील.
AI मुळे औषध शोधण्याची प्रक्रिया कशी बदलू शकते?
कृत्रिम बुद्धिमत्ता मोठ्या प्रमाणातील वैज्ञानिक माहितीचे विश्लेषण करून संशोधकांना संभाव्य औषधी संयुगे शोधण्यात मदत करू शकते. विविध रेणूंचे गुणधर्म, रोगांशी संबंधित जैविक प्रक्रिया आणि संभाव्य औषध लक्ष्यांचा अभ्यास करण्यासाठी AI-आधारित प्रणाली वापरल्या जाऊ शकतात.
यामुळे संशोधनाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात अधिक पर्याय तपासणे शक्य होऊ शकते. तरीही AI ने सुचवलेला प्रत्येक रेणू प्रभावी किंवा सुरक्षित असेलच असे नाही.
प्रयोगशाळेतील चाचण्या आणि क्लिनिकल विकास का आवश्यक?
संगणकीय विश्लेषणातून मिळालेले निष्कर्ष प्रत्यक्ष प्रयोगांद्वारे तपासणे आवश्यक असते. प्रीक्लिनिकल विकासामध्ये औषधाचे संभाव्य परिणाम आणि सुरक्षिततेशी संबंधित बाबींचा अभ्यास केला जातो.
त्यानंतर आवश्यक वैज्ञानिक आणि नियामक निकष पूर्ण झाल्यास मानवी क्लिनिकल चाचण्यांकडे पुढे जाता येते. या प्रक्रियेत औषधाची सुरक्षितता, योग्य मात्रा आणि परिणामकारकता तपासली जाते.
VIGOR कार्यक्रमात प्रगत प्रीक्लिनिकल अभ्यास, Investigational New Drug (IND) प्रक्रियेसाठी आवश्यक अभ्यास, औषधाचे फॉर्म्युलेशन आणि क्लिनिकल चाचण्यांच्या तयारीचा समावेश आहे. हा विकासक्रम तीन वर्षांत पुढे नेण्याचे नियोजन आहे. प्रत्यक्ष प्रगती संबंधित चाचण्यांच्या निष्कर्षांवर आणि नियामक मंजुरींवर अवलंबून असेल.
भारताच्या औषध संशोधन क्षेत्राला मिळणार चालना?
TDB चे सचिव राजेश कुमार पाठक यांनी सांगितले की, औषध संशोधनात कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा वापर नवीन औषधांच्या शोध आणि विकासाची पद्धत बदलण्याची क्षमता ठेवतो. मात्र, संभाव्य औषधांना पुढील विकासाच्या टप्प्यापर्यंत नेण्यासाठी सातत्यपूर्ण गुंतवणूक, कठोर वैज्ञानिक मूल्यमापन आणि नियोजनबद्ध प्रक्रिया आवश्यक असते.
त्यांच्या मते, RDI Fund च्या माध्यमातून तंत्रज्ञानाधारित प्रकल्पांना सहाय्य देऊन संशोधनातील नवकल्पना आणि क्लिनिकल विकास यांच्यातील अंतर कमी करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.
Peptris कंपनीनेही या आर्थिक सहाय्यामुळे VIGOR कार्यक्रमातील संभाव्य औषधांच्या पुढील विकासाला मदत होईल, असे म्हटले आहे. कंपनी आपल्या AI-आधारित औषध शोध प्रणालीसोबत प्रयोगशाळेतील पडताळणी आणि औषध विकासातील प्रस्थापित प्रक्रियांचा वापर करणार आहे.
या प्रकल्पात जागतिक स्तरावरील कॉन्ट्रॅक्ट रिसर्च ऑर्गनायझेशन (CRO) नेटवर्कची मदतही घेतली जाणार आहे. अशा संस्था संशोधन, चाचण्या आणि औषध विकासाच्या विविध टप्प्यांमध्ये विशेष सेवा पुरवतात.
निष्कर्ष
AI औषध संशोधनासाठी Peptris ला मिळणारे ८६ कोटी रुपयांचे सहाय्य भारतातील औषध विकास आणि जैवतंत्रज्ञान क्षेत्रासाठी महत्त्वाचे पाऊल आहे. VIGOR कार्यक्रमांतर्गत चार संभाव्य औषधांना पुढील विकासाच्या टप्प्यापर्यंत नेण्याचे नियोजन आहे.
कृत्रिम बुद्धिमत्ता संशोधनाला गती देऊ शकते; मात्र नवीकृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या (AI) मदतीने नवीन औषधांचा शोध आणि विकास जलद करण्यासाठी भारत सरकारने महत्त्वाचे पाऊल उचलले आहे. विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभागाच्या (DST) अंतर्गत कार्यरत तंत्रज्ञान विकास मंडळाने (TDB) बंगळुरू येथील Peptris Technologies Private Limited या कंपनीसोबत ८६ कोटी रुपयांच्या आर्थिक सहाय्यासाठी करार केला आहे.
१२ ऑक्टोबर २०२६ रोजी प्रसिद्ध झालेल्या माहितीनुसार, हे सहाय्य संशोधन, विकास आणि नवोपक्रम निधी अर्थात Research Development and Innovation (RDI) Fund अंतर्गत दिले जाणार आहे. या प्रकल्पाचे नाव ‘VIGOR: Advancing AI-Discovered Molecules from Bench to Clinic’ असे आहे.
या कार्यक्रमांतर्गत कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या साहाय्याने शोधलेल्या चार संभाव्य औषधांना पुढील संशोधन, प्रयोगशाळेतील चाचण्या आणि क्लिनिकल विकासाच्या दिशेने नेण्याचे उद्दिष्ट आहे. या प्रकल्पाचा एकूण खर्च १७२ कोटी रुपये असून, सरकारी सहाय्यामुळे भारतातील AI-आधारित औषध संशोधनाला चालना मिळण्याची अपेक्षा आहे.
AI औषध संशोधनासाठी Peptris ला ८६ कोटींचे सहाय्य
तंत्रज्ञान विकास मंडळ (TDB) आणि Peptris Technologies यांच्यातील हा करार भारतातील औषध संशोधन आणि जैवतंत्रज्ञान क्षेत्रासाठी महत्त्वाचा मानला जात आहे. औषध शोधण्याच्या प्रक्रियेत कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा वापर करून संशोधन अधिक प्रभावी करण्याचा या उपक्रमाचा प्रयत्न आहे.
नवीन औषध विकसित करण्यासाठी केवळ एखादे संभाव्य औषधी संयुग शोधणे पुरेसे नसते. त्याची परिणामकारकता, सुरक्षितता आणि शरीरावर होणारे परिणाम यांचा विविध टप्प्यांवर अभ्यास करावा लागतो.
या प्रक्रियेसाठी मोठ्या प्रमाणात संशोधन, प्रयोगशाळेतील चाचण्या, तज्ज्ञ मनुष्यबळ आणि आर्थिक गुंतवणूक आवश्यक असते. त्यामुळे AI च्या मदतीने मिळालेल्या संशोधन निष्कर्षांना प्रत्यक्ष औषध विकासापर्यंत पोहोचवणे हे या कार्यक्रमाचे मुख्य उद्दिष्ट आहे.
RDI Fund अंतर्गत आर्थिक मदत कशी दिली जाणार?
या प्रकल्पासाठी TDB कडून ८६ कोटी रुपयांचे सहाय्य पर्यायाने परिवर्तनीय कर्ज (Optionally Convertible Debt – OCD) या आर्थिक स्वरूपात दिले जाणार आहे. या व्यवस्थेत कर्जाचे भविष्यात समभागांमध्ये रूपांतर करण्याचा पर्याय अटींनुसार उपलब्ध असू शकतो.
VIGOR प्रकल्पाचा एकूण खर्च १७२ कोटी रुपये आहे. या निधीचा उपयोग संभाव्य औषधांच्या संशोधनासाठी, प्रीक्लिनिकल चाचण्यांसाठी, औषधांच्या फॉर्म्युलेशनसाठी आणि क्लिनिकल चाचण्यांच्या तयारीसाठी केला जाणार आहे.
VIGOR कार्यक्रमात चार संभाव्य औषधांवर संशोधन
Peptris च्या VIGOR कार्यक्रमात चार संभाव्य औषधांचा समावेश आहे. ही औषधे वेगवेगळ्या आरोग्यविषयक समस्यांवर लक्ष केंद्रित करतात.
प्रकल्पाचे उद्दिष्ट या औषधांना तंत्रज्ञान सज्जता स्तर (Technology Readiness Level – TRL) ४ वरून स्तर ६ पर्यंत पुढे नेणे आहे. सोप्या भाषेत, याचा अर्थ प्रयोगशाळेतील प्राथमिक निष्कर्षांपासून अधिक प्रगत पडताळणी आणि विकासाच्या टप्प्यापर्यंत जाणे असा आहे.
१. PEPR111 – न्यूरोमस्क्युलर विकार आणि कर्करोग
PEPR111 हे संभाव्य औषध न्यूरोमस्क्युलर विकार आणि कर्करोगाशी संबंधित संशोधनासाठी विकसित केले जात आहे. न्यूरोमस्क्युलर विकारांमध्ये मज्जासंस्था आणि स्नायू यांच्या कार्यावर परिणाम होऊ शकतो.
या औषधाच्या पुढील विकासासाठी त्याची परिणामकारकता आणि सुरक्षितता तपासण्याची गरज असेल. सध्या उपलब्ध माहितीनुसार हे संशोधनाधीन संभाव्य औषध आहे; त्याला मंजूर उपचार म्हणून समजू नये.
२. PEPRX101 – केस गळतीवरील संशोधन
PEPRX101 हे केस गळतीशी संबंधित समस्यांवर लक्ष केंद्रित करणारे संभाव्य औषध आहे. केस गळतीची कारणे वेगवेगळी असू शकतात. त्यामुळे प्रभावी उपचार विकसित करण्यासाठी वैज्ञानिक संशोधन आणि योग्य चाचण्या आवश्यक असतात.
३. PEPR202 – न्यूरोपॅथीवरील संशोधन
PEPR202 हे न्यूरोपॅथीशी संबंधित समस्यांसाठी विकसित केले जात आहे. न्यूरोपॅथीमध्ये मज्जातंतूंना नुकसान होणे किंवा त्यांच्या कार्यात अडथळा निर्माण होणे यांचा समावेश होतो. काही रुग्णांना वेदना, मुंग्या येणे किंवा संवेदना कमी होणे यांसारखी लक्षणे जाणवू शकतात.
या संभाव्य औषधाचा पुढील विकास संबंधित वैज्ञानिक आणि नियामक निकषांनुसार केला जाणार आहे.
४. PEPR112 – DMD वर लक्ष
PEPR112 हे DMD म्हणजेच Duchenne Muscular Dystrophy या दुर्मिळ आनुवंशिक स्नायूविकाराशी संबंधित संशोधनासाठी विकसित केले जात आहे. या आजारात स्नायूंची ताकद हळूहळू कमी होऊ शकते.
या क्षेत्रातील नवीन उपचारांच्या संशोधनाला महत्त्व आहे. मात्र, PEPR112 च्या परिणामकारकतेबाबत किंवा उपलब्ध उपचार म्हणून वापराबाबत निष्कर्ष काढण्यासाठी पुढील चाचण्यांचे निष्कर्ष आवश्यक असतील.
AI मुळे औषध शोधण्याची प्रक्रिया कशी बदलू शकते?
कृत्रिम बुद्धिमत्ता मोठ्या प्रमाणातील वैज्ञानिक माहितीचे विश्लेषण करून संशोधकांना संभाव्य औषधी संयुगे शोधण्यात मदत करू शकते. विविध रेणूंचे गुणधर्म, रोगांशी संबंधित जैविक प्रक्रिया आणि संभाव्य औषध लक्ष्यांचा अभ्यास करण्यासाठी AI-आधारित प्रणाली वापरल्या जाऊ शकतात.
यामुळे संशोधनाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात अधिक पर्याय तपासणे शक्य होऊ शकते. तरीही AI ने सुचवलेला प्रत्येक रेणू प्रभावी किंवा सुरक्षित असेलच असे नाही.
प्रयोगशाळेतील चाचण्या आणि क्लिनिकल विकास का आवश्यक?
संगणकीय विश्लेषणातून मिळालेले निष्कर्ष प्रत्यक्ष प्रयोगांद्वारे तपासणे आवश्यक असते. प्रीक्लिनिकल विकासामध्ये औषधाचे संभाव्य परिणाम आणि सुरक्षिततेशी संबंधित बाबींचा अभ्यास केला जातो.
त्यानंतर आवश्यक वैज्ञानिक आणि नियामक निकष पूर्ण झाल्यास मानवी क्लिनिकल चाचण्यांकडे पुढे जाता येते. या प्रक्रियेत औषधाची सुरक्षितता, योग्य मात्रा आणि परिणामकारकता तपासली जाते.
VIGOR कार्यक्रमात प्रगत प्रीक्लिनिकल अभ्यास, Investigational New Drug (IND) प्रक्रियेसाठी आवश्यक अभ्यास, औषधाचे फॉर्म्युलेशन आणि क्लिनिकल चाचण्यांच्या तयारीचा समावेश आहे. हा विकासक्रम तीन वर्षांत पुढे नेण्याचे नियोजन आहे. प्रत्यक्ष प्रगती संबंधित चाचण्यांच्या निष्कर्षांवर आणि नियामक मंजुरींवर अवलंबून असेल.
भारताच्या औषध संशोधन क्षेत्राला मिळणार चालना?
TDB चे सचिव राजेश कुमार पाठक यांनी सांगितले की, औषध संशोधनात कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा वापर नवीन औषधांच्या शोध आणि विकासाची पद्धत बदलण्याची क्षमता ठेवतो. मात्र, संभाव्य औषधांना पुढील विकासाच्या टप्प्यापर्यंत नेण्यासाठी सातत्यपूर्ण गुंतवणूक, कठोर वैज्ञानिक मूल्यमापन आणि नियोजनबद्ध प्रक्रिया आवश्यक असते.
त्यांच्या मते, RDI Fund च्या माध्यमातून तंत्रज्ञानाधारित प्रकल्पांना सहाय्य देऊन संशोधनातील नवकल्पना आणि क्लिनिकल विकास यांच्यातील अंतर कमी करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.
Peptris कंपनीनेही या आर्थिक सहाय्यामुळे VIGOR कार्यक्रमातील संभाव्य औषधांच्या पुढील विकासाला मदत होईल, असे म्हटले आहे. कंपनी आपल्या AI-आधारित औषध शोध प्रणालीसोबत प्रयोगशाळेतील पडताळणी आणि औषध विकासातील प्रस्थापित प्रक्रियांचा वापर करणार आहे.
या प्रकल्पात जागतिक स्तरावरील कॉन्ट्रॅक्ट रिसर्च ऑर्गनायझेशन (CRO) नेटवर्कची मदतही घेतली जाणार आहे. अशा संस्था संशोधन, चाचण्या आणि औषध विकासाच्या विविध टप्प्यांमध्ये विशेष सेवा पुरवतात.
निष्कर्ष
AI औषध संशोधनासाठी Peptris ला मिळणारे ८६ कोटी रुपयांचे सहाय्य भारतातील औषध विकास आणि जैवतंत्रज्ञान क्षेत्रासाठी महत्त्वाचे पाऊल आहे. VIGOR कार्यक्रमांतर्गत चार संभाव्य औषधांना पुढील विकासाच्या टप्प्यापर्यंत नेण्याचे नियोजन आहे.
कृत्रिम बुद्धिमत्ता संशोधनाला गती देऊ शकते; मात्र नवीन औषधांची सुरक्षितता आणि परिणामकारकता सिद्ध करण्यासाठी वैज्ञानिक चाचण्या आणि नियामक प्रक्रिया अनिवार्य आहेत. या प्रकल्पाचे प्रत्यक्ष परिणाम पुढील संशोधन आणि चाचण्यांच्या प्रगतीवर अवलंबून असतील.न औषधांची सुरक्षितता आणि परिणामकारकता सिद्ध करण्यासाठी वैज्ञानिक चाचण्या आणि नियामक प्रक्रिया अनिवार्य आहेत. या प्रकल्पाचे प्रत्यक्ष परिणाम पुढील संशोधन आणि चाचण्यांच्या प्रगतीवर अवलंबून असतील.या प्रकल्पात जागतिक स्तरावरील कॉन्ट्रॅक्ट रिसर्च ऑर्गनायझेशन (CRO) नेटवर्कची मदतही घेतली जाणार आहे. अशा संस्था संशोधन, चाचण्या आणि औषध विकासाच्या विविध टप्प्यांमध्ये विशेष सेवा पुरवतात.
निष्कर्ष
AI औषध संशोधनासाठी Peptris ला मिळणारे ८६ कोटी रुपयांचे सहाय्य भारतातील औषध विकास आणि जैवतंत्रज्ञान क्षेत्रासाठी महत्त्वाचे पाऊल आहे. VIGOR कार्यक्रमांतर्गत चार संभाव्य औषधांना पुढील विकासाच्या टप्प्यापर्यंत नेण्याचे नियोजन आहे.
कृत्रिम बुद्धिमत्ता संशोधनाला गती देऊ शकते; मात्र नवीन औषधांची सुरक्षितता आणि परिणामकारकता सिद्ध करण्यासाठी वैज्ञानिक चाचण्या आणि नियामक प्रक्रिया अनिवार्य आहेत. या प्रकल्पाचे प्रत्यक्ष परिणाम पुढील संशोधन आणि चाचण्यांच्या प्रगतीवर अवलंबून असतील.औषध शोध प्रणालीसोबत प्रयोगशाळेतील पडताळणी आणि औषध विकासातील प्रस्थापित प्रक्रियांचा वापर करणार आहे.
या प्रकल्पात जागतिक स्तरावरील कॉन्ट्रॅक्ट रिसर्च ऑर्गनायझेशन (CRO) नेटवर्कची मदतही घेतली जाणार आहे. अशा संस्था संशोधन, चाचण्या आणि औषध विकासाच्या विविध टप्प्यांमध्ये विशेष सेवा पुरवतात.
निष्कर्ष
AI औषध संशोधनासाठी Peptris ला मिळणारे ८६ कोटी रुपयांचे सहाय्य भारतातील औषध विकास आणि जैवतंत्रज्ञान क्षेत्रासाठी महत्त्वाचे पाऊल आहे. VIGOR कार्यक्रमांतर्गत चार संभाव्य औषधांना पुढील विकासाच्या टप्प्यापर्यंत नेण्याचे नियोजन आहे.
कृत्रिम बुद्धिमत्ता संशोधनाला गती देऊ शकते; मात्र नवीन औषधांची सुरक्षितता आणि परिणामकारकता सिद्ध करण्यासाठी वैज्ञानिक चाचण्या आणि नियामक प्रक्रिया अनिवार्य आहेत. या प्रकल्पाचे प्रत्यक्ष परिणाम पुढील संशोधन आणि चाचण्यांच्या प्रगतीवर अवलंबून असतील.