राष्ट्रीय स्वैच्छिक रक्तदान दिन 2026; नियमित रक्तदानाचा संदेश

नवी दिल्ली : राष्ट्रीय स्वैच्छिक रक्तदान दिन 2026 निमित्त देशभरात नियमित, स्वैच्छिक आणि विनामोबदला रक्तदानाला प्रोत्साहन देण्याचा संदेश देण्यात आला. नवी दिल्लीतील लेडी हार्डिंग मेडिकल कॉलेज (LHMC) येथे आयोजित राष्ट्रीय कार्यक्रमात नागरिकांनी रक्तदानात सातत्याने सहभागी व्हावे आणि गरजू रुग्णांसाठी सुरक्षित व पुरेसा रक्तसाठा उपलब्ध ठेवण्यासाठी सामूहिक प्रयत्न करावेत, असे आवाहन करण्यात आले.

यंदाच्या कार्यक्रमाची थीम “One Drop of Humanity. Give Blood. Save Lives.” अशी होती. नीती आयोगाचे सदस्य (आरोग्य) डॉ. एम. श्रीनिवास यांच्या अध्यक्षतेखाली हा कार्यक्रम पार पडला. यावेळी स्वैच्छिक रक्तदान शिबिराचे उद्घाटनही करण्यात आले.

राष्ट्रीय स्वैच्छिक रक्तदान दिन 2026 निमित्त विशेष कार्यक्रम

राष्ट्रीय स्वैच्छिक रक्तदान दिनाचा कार्यक्रम 1 ऑक्टोबर रोजी नवी दिल्लीतील लेडी हार्डिंग मेडिकल कॉलेजच्या स्वर्ण जयंती सभागृहात आयोजित करण्यात आला. आरोग्य आणि कुटुंब कल्याण मंत्रालयाच्या महासंचालनालयातील रक्त संक्रमण सेवा विभागाने हा कार्यक्रम आयोजित केला.

लेडी हार्डिंग मेडिकल कॉलेज आणि संलग्न रुग्णालयांनी या उपक्रमासाठी सहकार्य केले. आरोग्य सेवा महासंचालनालयाचे महासंचालक डॉ. लोवनीश जी. कृष्णा, LHMCच्या संचालक डॉ. हिमानी अहलुवालिया, आरोग्य विभागातील वरिष्ठ अधिकारी, रक्त संक्रमण क्षेत्रातील तज्ज्ञ, डॉक्टर, आरोग्य कर्मचारी, राज्य रक्त संक्रमण परिषदा, रक्त केंद्रे, स्वयंसेवी संस्था, शैक्षणिक संस्थांचे प्रतिनिधी आणि रक्तदाते कार्यक्रमाला उपस्थित होते.

कार्यक्रमाची सुरुवात स्वैच्छिक रक्तदान शिबिराच्या उद्घाटनाने झाली. त्यानंतर विद्यार्थ्यांनी पथनाट्य आणि सांस्कृतिक कार्यक्रम सादर करून रक्तदानाचे महत्त्व नागरिकांपर्यंत पोहोचवले.

रक्तदानाची शपथ आणि जनजागृती

कार्यक्रमादरम्यान स्वैच्छिक रक्तदानाची शपथ देण्यात आली. नागरिकांनी केवळ स्वतः रक्तदान न करता आपल्या कुटुंबात, मित्रपरिवारात आणि समाजातही रक्तदानाबाबत जागृती निर्माण करावी, असे आवाहन करण्यात आले.

कार्यक्रमाच्या शेवटी राष्ट्रगीतापूर्वी राष्ट्रीय गीत सादर करण्यात आले. रक्तदान क्षेत्रात उल्लेखनीय योगदान देणाऱ्या राज्ये, संस्था आणि विविध भागधारकांचा यावेळी गौरव करण्यात आला.

नियमित रक्तदानासाठी नागरिकांना आवाहन

डॉ. एम. श्रीनिवास यांनी स्वैच्छिक रक्तदानाचे महत्त्व अधोरेखित करत देशातील रक्तपुरवठा पुरेसा आणि टिकाऊ ठेवण्यासाठी नियमित रक्तदान आवश्यक असल्याचे सांगितले.

देशातील सुमारे 75 टक्के रक्तसंकलन स्वैच्छिक रक्तदानातून होत असल्याची माहिती त्यांनी दिली. मात्र रक्ताची मागणी आणि उपलब्धता यातील अंतर कमी करण्यासाठी सरकार, डॉक्टर, आरोग्य संस्था, स्वयंसेवी संस्था, युवक संघटना आणि नागरिकांनी एकत्रित प्रयत्न करण्याची गरज त्यांनी व्यक्त केली.

रक्तदानाचा विषय केवळ रक्त देण्यापुरता मर्यादित न ठेवता रक्ताचे आरोग्य, पोषण आणि अशक्तपणा म्हणजेच अॅनिमिया याबाबतही जनजागृती करणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी सांगितले. विशेषतः महिला आणि किशोरवयीन मुलींमध्ये पोषण व अॅनिमियाबाबत जागरूकता वाढवण्यावर त्यांनी भर दिला.

युवकांच्या सहभागावर भर

देशातील तरुणांनी स्वैच्छिक रक्तदानाच्या चळवळीत मोठ्या प्रमाणावर सहभागी होण्याचे आवाहन करण्यात आले. महाविद्यालये, शैक्षणिक संस्था आणि युवक संघटनांच्या माध्यमातून रक्तदानाबाबत जनजागृती वाढवण्याची गरज व्यक्त करण्यात आली.

रक्तदानाची गरज केवळ एखाद्या आपत्कालीन परिस्थितीत निर्माण होत नाही. शस्त्रक्रिया, अपघात, गंभीर आजार, प्रसूतीदरम्यानची गरज तसेच रक्ताशी संबंधित विविध विकारांमध्ये रक्त आणि रक्तघटकांची आवश्यकता असते.

रक्त संक्रमण सेवा मजबूत करण्यासाठी विविध उपाय

आरोग्य सेवा महासंचालक डॉ. लोवनीश जी. कृष्णा यांनी रक्तदाते, आरोग्य संस्था आणि रक्त संक्रमण सेवा मजबूत करण्यासाठी काम करणाऱ्या विविध संघटनांचे कौतुक केले.

रक्त संक्रमण सेवा अधिक सक्षम करण्यासाठी राष्ट्रीय रक्त धोरणाची अंमलबजावणी, गुणवत्ता नियंत्रण, रक्त व्यवस्थापन आणि तांत्रिक मार्गदर्शक तत्त्वे यावर काम केले जात असल्याचे त्यांनी सांगितले.

रक्तदात्यांची नोंदणी आणि रक्तसंकलनाच्या निरीक्षणासाठी ई-रक्तकोष (e-RaktKosh) पोर्टलचा वापर केला जात आहे. जनजागृतीसाठी माहिती, शिक्षण आणि संवाद उपक्रमही राबवले जात आहेत.

डॉ. कृष्णा यांनी सांगितले की, रक्तपेढ्या, तंत्रज्ञान आणि पायाभूत सुविधा महत्त्वाच्या असल्या तरी रक्ताची उपलब्धता टिकवण्यासाठी नागरिकांचा सातत्यपूर्ण सहभाग तितकाच आवश्यक आहे.

लेडी हार्डिंग मेडिकल कॉलेजची महत्त्वाची भूमिका

लेडी हार्डिंग मेडिकल कॉलेजच्या संचालक डॉ. हिमानी अहलुवालिया यांनी संस्थेच्या रक्तसेवा आणि सामाजिक जबाबदारीबाबत माहिती दिली.

LHMCमध्ये सुमारे 700 नोंदणीकृत थॅलेसेमिया रुग्णांना मोफत उपचार आणि रक्त संक्रमणाची सुविधा दिली जाते. सरकारी रुग्णालयांमधील अशा मोठ्या सेवांपैकी ही एक सेवा असल्याचे त्यांनी नमूद केले.

रक्तदानाला प्रोत्साहन देण्यासाठी LHMCकडून नियमित रक्तदान शिबिरे, जनजागृती मोहीम, पथनाट्य आणि समुदाय संपर्क कार्यक्रम आयोजित केले जातात.

रक्तदात्यांच्या योगदानाचा गौरव

रक्तदान करणाऱ्या व्यक्तींच्या योगदानाला कार्यक्रमात विशेष महत्त्व देण्यात आले. रक्तदानामुळे एखाद्या गरजू रुग्णाला उपचाराच्या वेळी आवश्यक रक्त उपलब्ध होऊ शकते.

रक्तदानाची प्रत्येक युनिट एखाद्या रुग्णाशी आणि त्याच्या कुटुंबाशी जोडलेली असते. त्यामुळे नियमित स्वैच्छिक रक्तदानाला जबाबदार नागरिकत्वाचा एक भाग बनवण्याचे आवाहन करण्यात आले.

रक्तसंकलनातील कामगिरीबद्दल राज्यांचा गौरव

2025 मधील रक्तसंकलनातील कामगिरीबद्दल विविध राज्य रक्त संक्रमण परिषदांचा कार्यक्रमात गौरव करण्यात आला.

ईशान्येकडील राज्यांमध्ये मिझोरामने प्रथम, तर सिक्कीमने द्वितीय स्थान मिळवले. केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये चंदीगड प्रथम, तर दिल्ली द्वितीय ठरले.

इतर राज्यांच्या गटात हरियाणा प्रथम, उत्तराखंड द्वितीय आणि पंजाब तृतीय ठरले. रक्तदात्यांची संख्या वाढवणे, स्वैच्छिक रक्तदानाला प्रोत्साहन देणे आणि रक्तसंकलन मजबूत करण्यासाठी केलेल्या प्रयत्नांची दखल म्हणून हा गौरव करण्यात आला.

थॅलेसेमिक्स इंडिया, अखिल भारतीय तेरापंथ युवक परिषद (ABTYP), ऑल इंडिया रेडिओ आणि इंडियन रेड क्रॉस सोसायटी यांसह रक्तदानाला प्रोत्साहन देणाऱ्या विविध स्वयंसेवी संस्था आणि संघटनांचाही गौरव करण्यात आला.

2 ऑक्टोबरपर्यंत देशभर मेगा रक्तदान अभियान

राष्ट्रीय स्वैच्छिक रक्तदान दिनाचा कार्यक्रम 17 सप्टेंबर ते 2 ऑक्टोबर 2026 दरम्यान सुरू असलेल्या देशव्यापी मेगा स्वैच्छिक रक्तदान अभियानाचा भाग आहे.

या अभियानातून नियमित रक्तदानाची सवय वाढवणे, स्वैच्छिक रक्तदात्यांचा आधार मजबूत करणे आणि नागरिक, संस्था व समुदायांचा सहभाग वाढवण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.

राज्य आणि केंद्रशासित प्रदेशांचे आरोग्य विभाग, रक्त संक्रमण परिषदा, रक्त केंद्रे, रुग्णालये, शैक्षणिक संस्था, सरकारी विभाग, स्वयंसेवी संस्था आणि विविध समुदाय या अभियानात सहभागी झाले आहेत.

अभियानात युवकांचा सहभाग, तळागाळातील जनजागृती आणि जनभागीदारी यावर विशेष भर देण्यात आला आहे. रक्तदात्यांची नोंदणी आणि रक्तसंकलनाचे निरीक्षण करण्यासाठी ई-रक्तकोष पोर्टलचा वापर केला जात आहे.

रक्तदान का महत्त्वाचे आहे?

रक्ताची निर्मिती कृत्रिम पद्धतीने करता येत नसल्यामुळे गरजू रुग्णांसाठी रक्ताची उपलब्धता ही पूर्णपणे पात्र रक्तदात्यांच्या सहभागावर अवलंबून असते.

शस्त्रक्रिया, अपघात, गंभीर अशक्तपणा, कर्करोग, रक्तविकार, मातृत्व काळातील उपचार आणि इतर जीवनरक्षक वैद्यकीय प्रक्रियांमध्ये रक्त किंवा रक्तघटकांची आवश्यकता भासू शकते.

त्यामुळे पात्र आणि निरोगी व्यक्तींनी वैद्यकीय मार्गदर्शनानुसार नियमित रक्तदान करण्याबाबत विचार करणे महत्त्वाचे आहे. रक्तदानासोबतच पोषण, अॅनिमिया आणि रक्ताच्या आरोग्याबाबत जनजागृती करणेही आवश्यक आहे.

निष्कर्ष

राष्ट्रीय स्वैच्छिक रक्तदान दिन 2026 निमित्त देशभर नियमित, स्वैच्छिक आणि विनामोबदला रक्तदानाची संस्कृती मजबूत करण्याचा संदेश देण्यात आला. नवी दिल्लीतील कार्यक्रमात रक्तदाते, आरोग्य कर्मचारी, स्वयंसेवी संस्था आणि विविध राज्यांच्या प्रतिनिधींचा सहभाग राहिला.

“One Drop of Humanity. Give Blood. Save Lives.” ही यंदाची थीम रक्तदानाच्या मानवतावादी महत्त्वावर प्रकाश टाकते. देशव्यापी मेगा स्वैच्छिक रक्तदान अभियान 2 ऑक्टोबरपर्यंत सुरू राहणार असून नागरिक, विशेषतः युवकांनी रक्तदान आणि जनजागृती उपक्रमांमध्ये सहभागी होण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.