स्वच्छता ही सेवा 2026: DST कडून स्वच्छता आणि जनजागृतीसाठी विविध उपक्रम

नवी दिल्ली, 5 ऑक्टोबर 2026: देशभर सुरू असलेल्या स्वच्छता ही सेवा 2026 अभियानात विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभागाने (DST) सक्रिय सहभाग घेतला आहे. 17 सप्टेंबरपासून सुरू झालेल्या या अभियानाचा उद्देश स्वच्छता, आरोग्य, स्वच्छतागृहांची निगा, पर्यावरण संवर्धन तसेच स्वच्छता कर्मचाऱ्यांच्या सन्मानाबाबत जनजागृती करणे हा आहे.

DST अंतर्गत येणाऱ्या स्वायत्त संस्था आणि देशभरातील सर्वे ऑफ इंडियाच्या कार्यालयांमध्ये विविध स्वच्छता आणि जनजागृती उपक्रम राबवण्यात आले. स्वच्छता ही केवळ काही दिवसांची मोहीम न राहता ती दैनंदिन जीवनशैलीचा भाग बनावी, हा या उपक्रमांमागील मुख्य संदेश आहे.

स्वच्छता अभियानाची सुरुवात आणि स्वच्छता शपथ

स्वच्छता ही सेवा अभियानाच्या सुरुवातीला DST मधील अधिकारी आणि कर्मचाऱ्यांनी स्वच्छतेची शपथ घेतली. 18 सप्टेंबर रोजी विभागाचे सचिव यांनी अधिकाऱ्यांना स्वच्छता, आरोग्य आणि स्वच्छ परिसर राखण्यासाठी सक्रिय सहभाग घेण्याचे आवाहन केले.

या अभियानात केवळ कार्यालयीन परिसराची साफसफाई करण्यावर भर देण्यात आला नाही, तर स्वच्छतेबाबत लोकांमध्ये आणि कर्मचाऱ्यांमध्ये दीर्घकालीन जागरूकता निर्माण करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला.

Technology Bhawan आणि Vigyan Sadan यांसारख्या ठिकाणांना स्वच्छता लक्ष्य केंद्रे म्हणून निश्चित करण्यात आले. या ठिकाणी विविध स्वच्छता आणि जनजागृती कार्यक्रम घेण्यात आले.

‘एक दिवस, एक तास, एकत्र’ उपक्रम

‘एक दिन, एक घंटा, एक साथ’ या देशव्यापी उपक्रमांतर्गत 1 ऑक्टोबर रोजी नवी दिल्लीतील आर.के. पुरम येथील Vigyan Sadan येथे श्रमदान आयोजित करण्यात आले.

अधिकारी आणि कर्मचाऱ्यांनी या उपक्रमात सहभागी होत परिसराच्या स्वच्छतेसाठी प्रत्यक्ष योगदान दिले. सामूहिक सहभागातून स्वच्छतेचा संदेश अधिक प्रभावीपणे समाजापर्यंत पोहोचवण्याचा प्रयत्न करण्यात आला.

गांधी जयंतीनिमित्त Technology Bhawan परिसरात श्रमदान

2 ऑक्टोबर रोजी गांधी जयंतीनिमित्त DST सचिवांच्या नेतृत्वाखाली Technology Bhawan च्या आसपासच्या परिसरात श्रमदान करण्यात आले.

या स्वच्छता मोहिमेत विभागातील अधिकारी आणि कर्मचाऱ्यांनी सहभाग घेतला. स्वच्छ परिसर आणि आरोग्यदायी वातावरण निर्माण करण्यासाठी प्रत्येक व्यक्तीची भूमिका महत्त्वाची असल्याचा संदेश या उपक्रमातून देण्यात आला.

गांधी जयंतीच्या निमित्ताने आयोजित या उपक्रमाने स्वच्छता आणि सामाजिक जबाबदारी यांच्यातील संबंध अधोरेखित केला.

Safai Mitra यांच्या सुरक्षा आणि कल्याणावर भर

DSTच्या स्वच्छता ही सेवा 2026 अभियानातील महत्त्वाचा भाग म्हणजे स्वच्छता कर्मचाऱ्यांच्या सुरक्षिततेकडे आणि कल्याणाकडे देण्यात आलेले विशेष लक्ष.

23 सप्टेंबर रोजी Securities and Exchange Board of India (SEBI) च्या माध्यमातून आर्थिक जागरूकता सत्र आयोजित करण्यात आले. यात हाऊसकीपिंग कर्मचारी, वैज्ञानिक, अधिकारी आणि विभागातील इतर कर्मचाऱ्यांनी सहभाग घेतला.

या सत्राचा उद्देश कर्मचाऱ्यांना आर्थिक बाबींविषयी अधिक माहिती देणे आणि त्यांच्या सर्वांगीण कल्याणाला प्रोत्साहन देणे हा होता.

110 Safai Mitras यांचा सन्मान

29 सप्टेंबर रोजी आयोजित Safai Mitra Suraksha Evam Samman Shivir मध्ये 110 Safai Mitras यांचा सत्कार करण्यात आला.

DST सचिवांनी स्वच्छता कर्मचाऱ्यांचा गौरव करत त्यांच्या महत्त्वपूर्ण योगदानाची दखल घेतली. कार्यालये आणि सार्वजनिक परिसर स्वच्छ ठेवण्यात Safai Mitras ची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची आहे.

स्वच्छता कर्मचाऱ्यांच्या कामाला केवळ सेवा म्हणून न पाहता त्याला सन्मान आणि प्रतिष्ठा मिळावी, हा या कार्यक्रमाचा महत्त्वाचा संदेश होता.

पर्यावरण संवर्धनासाठी वृक्षारोपण

स्वच्छता अभियानाला पर्यावरण संवर्धनाची जोड देत 24 सप्टेंबर रोजी वृक्षारोपण कार्यक्रम आयोजित करण्यात आला.

DST सचिव प्रा. उमेश व्ही. वाघमारे यांच्यासह विभागातील अधिकारी आणि कर्मचाऱ्यांनी या उपक्रमात सहभाग घेतला. हरित क्षेत्र वाढवणे, पर्यावरणाचे संरक्षण करणे आणि भविष्यातील पिढ्यांसाठी स्वच्छ व निरोगी वातावरण निर्माण करणे यावर या उपक्रमातून भर देण्यात आला.

स्वच्छता आणि पर्यावरण संरक्षण हे एकमेकांशी जोडलेले विषय असल्याचे या उपक्रमातून स्पष्ट करण्यात आले.

कर्मचारी सहभागासाठी निबंध, चित्रकला आणि रांगोळी स्पर्धा

स्वच्छतेचा संदेश केवळ श्रमदानापुरता मर्यादित न ठेवता कर्मचाऱ्यांच्या सर्जनशील सहभागालाही प्रोत्साहन देण्यात आले.

28 सप्टेंबर रोजी ‘स्वच्छता: केवळ अभियान नाही, तर जबाबदारी’ या विषयावर निबंध स्पर्धा घेण्यात आली. स्वच्छता ही प्रत्येक नागरिकाची आणि प्रत्येक कर्मचाऱ्याची दैनंदिन जबाबदारी आहे, यावर सहभागी व्यक्तींनी आपले विचार मांडले.

29 सप्टेंबर रोजी ‘कबाड से कला’ या संकल्पनेवर रांगोळी स्पर्धा तसेच चित्रकला आणि पोस्टर स्पर्धांचे आयोजन करण्यात आले. वापरातील वस्तूंचा पुनर्वापर, सर्जनशीलता आणि कचरा व्यवस्थापन याबाबत जागरूकता निर्माण करणे हा यामागील उद्देश होता.

आरोग्य तपासणी आणि ज्ञानवर्धक उपक्रम

Safai Mitra Suraksha Shivir अंतर्गत 29 सप्टेंबर रोजी DST परिसरात आरोग्य तपासणी शिबिर आयोजित करण्यात आले. विभागातील कर्मचारी, कंत्राटी कर्मचारी आणि स्वच्छता कर्मचाऱ्यांची आरोग्य तपासणी करण्यात आली.

स्वच्छता कर्मचाऱ्यांचे आरोग्य सुरक्षित राहणे हे स्वच्छता व्यवस्थेच्या दृष्टीनेही महत्त्वाचे आहे. त्यामुळे त्यांच्या आरोग्य आणि कल्याणाला प्राधान्य देण्यात आले.

याशिवाय पारंपरिक ज्ञान आणि आधुनिक विज्ञान यांच्यातील संबंधांवर विशेष व्याख्यान आयोजित करण्यात आले. ‘Standardization & Research in Ayurveda: Pathways to Evidence-Based Practice’ या विषयावर डॉ. राघवेंद्र नाईक यांनी मार्गदर्शन केले. ते Department of Ayush, Bureau of Indian Standards, New Delhi येथे वैज्ञानिक आहेत.

देशभरातील संस्थांच्या सहभागासाठी समन्वय

DSTच्या अभियानात विभागाच्या स्वायत्त संस्थांसह देशभरातील Survey of India कार्यालयांचा सहभाग वाढवण्यासाठी विशेष प्रयत्न करण्यात आले.

DST सचिवांच्या मार्गदर्शनाखाली अभियानाच्या नोडल अधिकारी संयुक्त सचिव ए. धनलक्ष्मी यांनी विविध संस्थांमधील सहभागाचे समन्वय साधला. त्यामुळे स्वच्छता अभियानाचा संदेश अधिक व्यापक पातळीवर पोहोचवण्याचा प्रयत्न झाला.

या सर्व उपक्रमांमध्ये अधिकारी, कर्मचारी, Safai Mitras आणि संबंधित संस्थांनी सहभाग घेतला. स्वच्छता, आरोग्य, पर्यावरण आणि सामाजिक जबाबदारी या सर्व बाबींना एकत्र आणण्याचा प्रयत्न करण्यात आला.

स्वच्छता ही सेवा 2026 मधून सामूहिक जबाबदारीचा संदेश

DSTने राबवलेल्या विविध उपक्रमांमधून स्वच्छता ही सेवा 2026 हे केवळ एखादे तात्पुरते अभियान नसून स्वच्छता ही कायमस्वरूपी जीवनशैली आणि सामूहिक जबाबदारी असावी, असा संदेश देण्यात आला.

श्रमदान, वृक्षारोपण, आर्थिक आणि आरोग्यविषयक जागरूकता, Safai Mitras चा सन्मान तसेच विविध स्पर्धांमधील सहभागामुळे अभियानाला व्यापक स्वरूप मिळाले.

स्वच्छ आणि निरोगी भारत निर्माण करण्यासाठी नागरिक, कर्मचारी आणि संस्थांनी सातत्याने योगदान देणे आवश्यक आहे. स्वच्छता कर्मचाऱ्यांच्या कामाला प्रतिष्ठा देणे आणि त्यांच्या सुरक्षिततेची काळजी घेणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. DSTच्या या उपक्रमांमधून स्वच्छता, पर्यावरणीय शाश्वतता आणि Safai Mitra यांच्या सन्मानाला केंद्रस्थानी ठेवण्याचा प्रयत्न दिसून येतो.