मोबाइल SIM कार्डचा गैरवापर, बनावट कागदपत्रांवर SIM घेणे किंवा मोबाइलच्या IMEI क्रमांकात छेडछाड करणे आता महागात पडू शकते. दूरसंचार विभागाने (DoT) नागरिकांना अशा प्रकारांपासून सावध राहण्याचा इशारा दिला असून, Sanchar Saathi पोर्टल आणि मोबाइल अॅपच्या माध्यमातून आपल्या नावावर किती मोबाइल क्रमांक आहेत, तसेच मोबाइल हँडसेटची सत्यता तपासण्याचे आवाहन केले आहे.
दूरसंचार विभागाच्या मध्य प्रदेश LSAने बनावट पद्धतीने SIM कार्ड जारी करण्याच्या प्रकरणावर कारवाई केली आहे. छत्तीसगडमधील एका Point of Sale (PoS) एजंटने नागरिकांच्या ओळखपत्रांचा त्यांच्या माहिती किंवा संमतीशिवाय वापर करून तब्बल 25 मोबाइल कनेक्शन सक्रिय केल्याचे तपासात समोर आले.
या प्रकरणानंतर संबंधित PoS एजंटला दूरसंचार सेवा पुरवठादार आणि DoTने ब्लॅकलिस्ट केले. या 25 मोबाइल क्रमांकांची Digital Intelligence Platform (DIP) वर तपासणी करण्यात आली. संशयास्पद क्रमांकांची पुन्हा पडताळणी करण्यात आली आणि पडताळणीत अपयशी ठरलेले क्रमांक बंद करण्यात आले.
Sanchar Saathi का महत्त्वाचे आहे?
आज मोबाइल क्रमांकाचा वापर बँकिंग, UPI, सोशल मीडिया, सरकारी सेवा, ऑनलाइन खरेदी आणि इतर अनेक डिजिटल सेवांसाठी केला जातो. त्यामुळे आपल्या नावावर कोणते मोबाइल कनेक्शन सक्रिय आहेत, याची माहिती असणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
Sanchar Saathi हे सरकारचे नागरिक-केंद्रित डिजिटल व्यासपीठ आहे. या माध्यमातून नागरिक आपल्या नावावर जारी झालेले मोबाइल क्रमांक तपासू शकतात.
आपल्या नावावर असा एखादा मोबाइल नंबर आढळला, जो आपण घेतलेला नाही किंवा ज्याची आवश्यकता नाही, तर त्याबाबत आवश्यक कारवाई करता येते.
यामुळे एखाद्या व्यक्तीच्या ओळखपत्राचा गैरवापर करून घेतलेले SIM कार्ड सायबर फसवणूक किंवा इतर बेकायदेशीर कामांसाठी वापरले जात असल्यास ते ओळखण्यास मदत होऊ शकते.
आपल्या नावावर किती SIM आहेत, तपासा
दूरसंचार विभागाने नागरिकांना वेळोवेळी आपल्या नावावर असलेल्या मोबाइल कनेक्शनची पडताळणी करण्याचे आवाहन केले आहे.
जर आपल्या नावावर अनोळखी मोबाइल क्रमांक आढळला, तर त्याची माहिती घेऊन तो कनेक्शन ब्लॉक किंवा बंद करण्यासाठी उपलब्ध सरकारी सुविधांचा वापर करता येतो.
नागरिकांनी आपले SIM कार्ड इतर व्यक्तीला वापरण्यासाठी देणे, विकणे किंवा हस्तांतरित करणे टाळावे, असेही DoTने स्पष्ट केले आहे.
बनावट SIM घेतल्यास काय होऊ शकते?
दूरसंचार विभागाच्या म्हणण्यानुसार, बनावट कागदपत्रे, फसवणूक किंवा दुसऱ्या व्यक्तीची ओळख वापरून SIM कार्ड मिळवणे हा गंभीर प्रकार आहे.
तसेच स्वतःच्या नावावर SIM घेऊन ते दुसऱ्या व्यक्तीला वापरण्यासाठी देणे किंवा सायबर फसवणुकीसाठी त्याचा वापर होऊ देणे यामुळे मूळ ग्राहक कायदेशीर अडचणीत येऊ शकतो.
त्यामुळे नागरिकांनी आपले मोबाइल कनेक्शन सुरक्षित ठेवणे आणि SIM कार्डच्या वापराबाबत काळजी घेणे आवश्यक आहे.
SIM कार्ड दुसऱ्याला देणे टाळा
आपल्या नावावर जारी झालेले SIM कार्ड दुसऱ्या व्यक्तीला देणे सुरक्षित नाही. त्या क्रमांकाचा वापर गैरकायदेशीर कामासाठी झाल्यास संबंधित कनेक्शन कोणाच्या नावावर आहे, याचा तपास केला जाऊ शकतो.
म्हणूनच मोबाइल कनेक्शन स्वतःच्या वापरासाठीच ठेवणे आणि अनोळखी व्यक्तीच्या विनंतीवरून आपल्या कागदपत्रांवर SIM घेऊन देणे टाळणे महत्त्वाचे आहे.
IMEI नंबरमध्ये छेडछाड केल्यास कारवाई
दूरसंचार विभागाने मोबाइलच्या IMEI नंबरमध्ये छेडछाड करण्याबाबतही नागरिकांना सावध केले आहे.
IMEI म्हणजे International Mobile Equipment Identity. हा मोबाइल हँडसेटची ओळख दर्शवणारा विशिष्ट क्रमांक असतो.
मोबाइल डिव्हाइसची ओळख पटवण्यासाठी IMEI क्रमांक महत्त्वाचा असतो. त्यामुळे त्यात छेडछाड करणे किंवा बदल करणे दूरसंचार सुरक्षेच्या दृष्टीने गंभीर बाब मानली जाते.
DoTने कॉन्फिगर करता येणारे किंवा छेडछाड केलेले IMEI असलेले मॉडेम, मॉड्यूल, SIM Box किंवा इतर उपकरणे वापरणे, मिळवणे किंवा तयार करणे टाळण्याचा सल्ला दिला आहे.
Telecommunications Act, 2023 अंतर्गत कठोर तरतुदी
दूरसंचार विभागाने स्पष्ट केले आहे की बनावट पद्धतीने SIM जारी करणे, दूरसंचार ओळख क्रमांकाचा गैरवापर करणे किंवा IMEIमध्ये छेडछाड करणे हे Telecommunications Act, 2023 अंतर्गत शिक्षेस पात्र ठरू शकते.
अशा उल्लंघनांसाठी तीन वर्षांपर्यंत तुरुंगवास आणि 50 लाख रुपयांपर्यंत दंड होऊ शकतो, असे विभागाने आपल्या इशाऱ्यात नमूद केले आहे.
यामुळे मोबाइल कनेक्शन घेताना योग्य कागदपत्रे देणे आणि आपल्या नावावर जारी होणाऱ्या SIM कार्डबाबत सतर्क राहणे महत्त्वाचे आहे.
Calling Line Identity मध्येही छेडछाड टाळा
दूरसंचार विभागाने मोबाइल नंबरशी संबंधित इतर ओळख माहितीमध्ये अनधिकृत बदल करण्यापासूनही नागरिकांना सावध केले आहे.
Calling Line Identity (CLI) किंवा इतर दूरसंचार ओळख क्रमांक बदलण्यासाठी मोबाइल अॅप्स, वेबसाइट्स किंवा अन्य माध्यमांचा गैरवापर करू नये, असे DoTने सांगितले आहे.
विशेषतः अशा तंत्रांचा वापर करून कॉल करणाऱ्या किंवा दूरसंचार प्रणालीचा गैरवापर करणाऱ्या व्यक्तींपासून नागरिकांनी सावध राहावे.
Sanchar Saathi वर मोबाइलची सत्यता तपासा
नागरिकांना आपल्या मोबाइल हँडसेटची सत्यता तपासण्यासाठीही Sanchar Saathi वर सुविधा उपलब्ध आहे.
पोर्टलवरील “Check Genuineness of Your Mobile Handset” या सुविधेच्या माध्यमातून मोबाइलच्या IMEI क्रमांकावर आधारित माहिती तपासता येते.
या सुविधेत डिव्हाइसचा ब्रँड, मॉडेल आणि उत्पादक यांच्याशी संबंधित माहिती तपासण्याची सुविधा उपलब्ध आहे.
मोबाइल खरेदी करताना किंवा वापरलेल्या मोबाइलचा व्यवहार करताना हँडसेटची माहिती तपासणे नागरिकांसाठी उपयोगी ठरू शकते.
मोबाइल सुरक्षित ठेवण्यासाठी नागरिकांनी काय करावे?
नागरिकांनी काही मूलभूत खबरदारी घेतल्यास दूरसंचार संसाधनांच्या गैरवापराचा धोका कमी करण्यास मदत होऊ शकते.
- आपल्या नावावर असलेले सर्व मोबाइल क्रमांक नियमितपणे तपासा.
- अनोळखी किंवा अनावश्यक मोबाइल कनेक्शन आढळल्यास त्याबाबत कारवाई करा.
- आपल्या नावावर SIM घेऊन ते दुसऱ्याला देऊ नका.
- बनावट कागदपत्रांवर SIM घेणे टाळा.
- IMEI नंबरमध्ये बदल केलेली उपकरणे वापरू नका.
- संशयास्पद SIM, मोबाइल किंवा दूरसंचार गैरवापराबाबत उपलब्ध सरकारी माध्यमांचा वापर करा.
- मोबाइल हँडसेटची IMEI माहिती Sanchar Saathiवर तपासा.
सायबर फसवणूक रोखण्यासाठी नागरिकांची भूमिका महत्त्वाची
मोबाइल कनेक्शनचा वापर आज जवळपास प्रत्येक डिजिटल सेवेसाठी होत असल्याने SIMचा गैरवापर सायबर गुन्ह्यांमध्येही होऊ शकतो.
एखाद्या व्यक्तीच्या माहितीशिवाय त्याच्या कागदपत्रांवर SIM जारी झाले आणि त्याचा वापर गैरकायदेशीर कामासाठी झाला, तर संबंधित नागरिकाला अनावश्यक चौकशी किंवा कायदेशीर प्रक्रियेला सामोरे जावे लागू शकते.
म्हणूनच नागरिकांनी स्वतःच्या नावावर असलेल्या मोबाइल कनेक्शनची माहिती नियमितपणे तपासणे ही महत्त्वाची डिजिटल सुरक्षा सवय ठरू शकते.
निष्कर्ष
Sanchar Saathiच्या माध्यमातून नागरिकांना आपल्या नावावर असलेले मोबाइल कनेक्शन आणि मोबाइल हँडसेटची माहिती तपासण्याची सुविधा उपलब्ध आहे. बनावट SIM, SIMचा गैरवापर, दूरसंचार ओळख क्रमांकात छेडछाड आणि IMEIमध्ये बदल याबाबत दूरसंचार विभागाने नागरिकांना विशेष सावध केले आहे.
Telecommunications Act, 2023 अंतर्गत अशा प्रकारच्या उल्लंघनांसाठी तीन वर्षांपर्यंत तुरुंगवास आणि 50 लाख रुपयांपर्यंत दंड होऊ शकतो, असे DoTने नमूद केले आहे.
त्यामुळे नागरिकांनी आपल्या नावावर किती मोबाइल क्रमांक आहेत हे तपासावे, अनोळखी कनेक्शनबाबत योग्य ती कारवाई करावी आणि मोबाइल हँडसेटची सत्यता Sanchar Saathiच्या माध्यमातून पडताळून पाहावी. डिजिटल युगात मोबाइल कनेक्शनची सुरक्षितता ही वैयक्तिक तसेच व्यापक दूरसंचार सुरक्षेचा महत्त्वाचा भाग आहे.