भारत-वियतनाम तटरक्षक दल सहकार्याला नवी दिशा; चेन्नईत 7वी उच्चस्तरीय बैठक
भारत आणि व्हिएतनाम यांच्यातील सागरी सहकार्य अधिक मजबूत करण्याच्या दिशेने एक महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलण्यात आले आहे. भारत-वियतनाम तटरक्षक दल सहकार्याअंतर्गत 7वी उच्चस्तरीय बैठक (High-Level Meeting) 25 ऑगस्ट 2026 रोजी चेन्नई येथे पार पडली. या बैठकीत सागरी शोध व बचाव, समुद्री कायद्याची अंमलबजावणी, समुद्री प्रदूषण नियंत्रण आणि तटरक्षक दलाची क्षमता वाढविणे यांसारख्या महत्त्वाच्या विषयांवर चर्चा करण्यात आली.
भारताच्या भारतीय तटरक्षक दलाचे महासंचालक परमेश शिवमणी आणि व्हिएतनाम तटरक्षक दलाचे उपकमांडंट मेजर जनरल लुओंग दिन्ह हंग यांनी बैठकीचे सहअध्यक्षपद भूषवले. दोन्ही देशांनी नियमित प्रशिक्षण, व्यावसायिक देवाणघेवाण, जहाजांच्या भेटी आणि सर्वोत्तम पद्धतींची देवाणघेवाण यावर भर देत भविष्यातील सहकार्य अधिक प्रभावी करण्याचा निर्धार व्यक्त केला.
भारत-वियतनाम तटरक्षक दल सहकार्यावर महत्त्वपूर्ण चर्चा
चेन्नई येथे झालेल्या या बैठकीचे आयोजन 2015 मध्ये भारत आणि व्हिएतनाम यांच्यात झालेल्या तटरक्षक सहकार्याच्या सामंजस्य कराराच्या (MoU) चौकटीत करण्यात आले. दोन्ही देशांमधील समुद्री सुरक्षा आणि सहकार्य वाढवण्यासाठी हा करार महत्त्वाचा आधार मानला जातो.
बैठकीत दोन्ही तटरक्षक दलांनी सुरू असलेल्या द्विपक्षीय उपक्रमांचा आढावा घेतला. यात अधिकारी आणि कर्मचाऱ्यांमधील व्यावसायिक देवाणघेवाण, प्रशिक्षण कार्यक्रम तसेच दोन्ही देशांच्या तटरक्षक जहाजांच्या भेटींचा समावेश आहे.
भारत आणि व्हिएतनाम हे दोन्ही देश समुद्री क्षेत्रात महत्त्वाची भूमिका बजावत आहेत. त्यामुळे सागरी सुरक्षेशी संबंधित आव्हानांना सामोरे जाण्यासाठी परस्पर समन्वय आणि अनुभवांची देवाणघेवाण महत्त्वाची ठरते.
सागरी शोध आणि बचावावर विशेष भर
बैठकीतील प्रमुख विषयांपैकी एक म्हणजे Maritime Search and Rescue (SAR) म्हणजेच समुद्रातील शोध आणि बचाव कार्य. समुद्रात जहाजांना अपघात झाल्यास, व्यक्ती बेपत्ता झाल्यास किंवा इतर आपत्कालीन परिस्थिती निर्माण झाल्यास जलद आणि योग्य पद्धतीने बचावकार्य करणे अत्यंत आवश्यक असते.
भारत आणि व्हिएतनामच्या तटरक्षक दलांनी अशा परिस्थितींमध्ये एकमेकांशी अधिक चांगला समन्वय साधण्याची गरज अधोरेखित केली. प्रशिक्षण आणि संयुक्त सरावाच्या माध्यमातून बचावकार्य अधिक वेगवान आणि प्रभावी करण्यावर भर देण्यात आला.
समुद्रातील आपत्कालीन परिस्थितींना देशांच्या सीमांचे बंधन नसते. त्यामुळे तटरक्षक दलांमध्ये विश्वास, संवाद आणि कार्यपद्धतींची माहिती असणे दोन्ही देशांसाठी फायदेशीर ठरू शकते.
समुद्री कायद्याच्या अंमलबजावणीसाठी सहकार्य
बैठकीत Maritime Law Enforcement म्हणजे समुद्री कायद्याची अंमलबजावणी या विषयावरही चर्चा झाली. समुद्री मार्गांवर कायदा आणि सुव्यवस्था राखणे, बेकायदेशीर हालचालींवर लक्ष ठेवणे आणि समुद्री सुरक्षेला धोका निर्माण करणाऱ्या घटनांना प्रभावीपणे सामोरे जाणे यासाठी तटरक्षक दलांची भूमिका महत्त्वाची आहे.
दोन्ही देशांनी अनुभव आणि सर्वोत्तम पद्धतींची देवाणघेवाण करण्यास सहमती दर्शवली. यामुळे तटरक्षक दलांच्या कार्यक्षमतेत वाढ होण्यास मदत होऊ शकते.
समुद्री प्रदूषण रोखण्यासाठी संयुक्त प्रयत्न
समुद्रातील प्रदूषण हा सागरी पर्यावरणासमोरील गंभीर धोका आहे. तेलगळती, जहाजांमधून होणारे प्रदूषण आणि इतर घातक पदार्थ समुद्रात मिसळल्यास त्याचा परिणाम सागरी जीवसृष्टी आणि किनारी भागांवर होऊ शकतो.
भारत आणि व्हिएतनामच्या तटरक्षक दलांनी Marine Pollution Response म्हणजे समुद्री प्रदूषणाला प्रतिसाद देण्याच्या क्षमतेवरही चर्चा केली. आपत्कालीन परिस्थितीत प्रदूषण नियंत्रणासाठी आवश्यक कौशल्ये, प्रशिक्षण आणि कार्यपद्धती अधिक मजबूत करण्यावर भर देण्यात आला.
या सहकार्याचा उद्देश केवळ सुरक्षा वाढवणे नसून समुद्री पर्यावरणाचे संरक्षण करणे आणि प्रदेशात पर्यावरणीय शाश्वतता टिकवून ठेवणे हा देखील आहे.
प्रशिक्षण, जहाजांच्या भेटी आणि व्यावसायिक देवाणघेवाण
दोन्ही तटरक्षक दलांनी नियमित संस्थात्मक संवाद कायम ठेवण्याचे महत्त्व अधोरेखित केले. अधिकारी आणि कर्मचाऱ्यांसाठी प्रशिक्षण कार्यक्रम, व्यावसायिक देवाणघेवाण आणि एकमेकांच्या कार्यपद्धतींचा अभ्यास करण्यासाठी अधिक संधी निर्माण करण्यावर चर्चा झाली.
तटरक्षक जहाजांच्या परस्पर भेटींमुळे दोन्ही दलांना प्रत्यक्ष अनुभवांची देवाणघेवाण करण्याची संधी मिळते. अशा भेटींमुळे समुद्री ऑपरेशन्स, बचावकार्य आणि कायद्याची अंमलबजावणी याबाबत परस्पर समज वाढण्यास मदत होते.
भारत आणि व्हिएतनामने या माध्यमातून परस्पर विश्वास आणि समन्वय आणखी मजबूत करण्याची आपली बांधिलकी व्यक्त केली.
SAHYOG-HOPTAC संयुक्त सराव 27 ऑगस्टला
भारत-वियतनाम तटरक्षक दलांच्या सहकार्याचा पुढील महत्त्वाचा टप्पा म्हणजे SAHYOG-HOPTAC संयुक्त सराव. हा संयुक्त सराव 27 ऑगस्ट 2026 रोजी समुद्रात आयोजित करण्यात येणार आहे.
या सरावामध्ये दोन्ही तटरक्षक दलांना प्रत्यक्ष परिस्थितीत एकत्रितपणे काम करण्याची संधी मिळणार आहे. ऑपरेशनल समन्वय वाढवणे, परस्पर कार्यक्षमता तपासणे आणि सर्वोत्तम पद्धतींची देवाणघेवाण करणे हे या सरावाचे प्रमुख उद्दिष्ट आहे.
संयुक्त सरावामुळे दोन्ही दलांमध्ये संवाद आणि समन्वय अधिक मजबूत होण्याची अपेक्षा आहे. भविष्यात समुद्रातील आपत्कालीन किंवा सुरक्षा-संबंधित परिस्थितीत एकत्रितपणे प्रतिसाद देण्यासाठी अशा सरावांचा उपयोग होऊ शकतो.
भारत आणि व्हिएतनामच्या सागरी संबंधांना नवी चालना
भारत आणि व्हिएतनाम यांच्यातील संबंध विविध क्षेत्रांमध्ये विस्तारत आहेत. त्यामध्ये समुद्री सुरक्षा आणि सागरी सहकार्याला विशेष महत्त्व आहे. दोन्ही देशांचे समुद्राशी संबंधित आर्थिक, सुरक्षा आणि पर्यावरणीय हितसंबंध असल्याने तटरक्षक दलांमधील सहकार्याला धोरणात्मक महत्त्व प्राप्त होते.
नियमित उच्चस्तरीय बैठका आणि संयुक्त प्रशिक्षण उपक्रमांमुळे दोन्ही देशांना समुद्री क्षेत्रातील बदलत्या आव्हानांवर एकत्रितपणे विचार करण्याची संधी मिळते.
25 ऑगस्ट रोजी चेन्नईत झालेल्या 7व्या उच्चस्तरीय बैठकीत व्यक्त करण्यात आलेली बांधिलकी ही त्याच व्यापक सहकार्याचा भाग आहे. सागरी सुरक्षा, कायद्याची अंमलबजावणी, शोध आणि बचाव तसेच पर्यावरण संरक्षण या क्षेत्रांमध्ये भविष्यातील सहकार्य आणखी वाढण्याची शक्यता आहे.
निष्कर्ष
चेन्नई येथे झालेली भारत-वियतनाम तटरक्षक दल सहकार्याची 7वी उच्चस्तरीय बैठक दोन्ही देशांमधील समुद्री संबंध मजबूत करण्याच्या दृष्टीने महत्त्वाची ठरली आहे. सागरी शोध व बचाव, कायद्याची अंमलबजावणी, प्रदूषण नियंत्रण, प्रशिक्षण आणि व्यावसायिक देवाणघेवाण या क्षेत्रांमध्ये सहकार्य वाढवण्यावर दोन्ही बाजूंनी भर दिला.
27 ऑगस्ट रोजी होणारा SAHYOG-HOPTAC संयुक्त सराव या सहकार्याला प्रत्यक्ष कार्यवाहीची जोड देणार आहे. भारत आणि व्हिएतनामने परस्पर विश्वास, समन्वय आणि संयुक्त कार्यक्षमता वाढवण्याचा निर्धार व्यक्त केला असून, या प्रयत्नांमुळे हिंद-प्रशांत क्षेत्रातील सागरी सुरक्षा, सुरक्षितता आणि पर्यावरणीय शाश्वततेला हातभार लागण्याची अपेक्षा आहे.