NGMV क्षेपणास्त्रवाहू जहाजाच्या दुसऱ्या जहाजाचे स्टील कटिंग

भारतीय नौदलाच्या NGMV क्षेपणास्त्रवाहू जहाज प्रकल्पातील दुसऱ्या जहाजाच्या बांधकामाला महत्त्वाचा टप्पा गाठला आहे. कोची येथील कोचीन शिपयार्ड लिमिटेड (CSL) येथे 17 सप्टेंबर 2026 रोजी या जहाजाच्या ‘स्टील कटिंग’ समारंभाचे आयोजन करण्यात आले. या कार्यक्रमामुळे भारतीय नौदलासाठी आधुनिक युद्धनौका तयार करण्याच्या प्रक्रियेला आणखी वेग मिळाला आहे.

या समारंभाला नौदलाच्या Assistant Controller of Warship Production & Acquisition रिअर अॅडमिरल कपिल मेहता प्रमुख पाहुणे म्हणून उपस्थित होते. भारतीय नौदल तसेच कोचीन शिपयार्ड लिमिटेडचे वरिष्ठ अधिकारीही या प्रसंगी उपस्थित होते.

NGMV प्रकल्पातील दुसऱ्या जहाजाच्या बांधकामाला सुरुवात

NGMV म्हणजे Next Generation Missile Vessel. या प्रकल्पाचा उद्देश भारतीय नौदलासाठी आधुनिक क्षेपणास्त्रवाहू जहाजे तयार करणे हा आहे. या जहाजांमध्ये अत्याधुनिक शस्त्रास्त्रे आणि सेन्सर प्रणाली बसवण्यात येणार आहेत.

‘स्टील कटिंग’ हा जहाजबांधणी प्रक्रियेतील महत्त्वाचा प्रारंभिक टप्पा मानला जातो. या प्रक्रियेत जहाजाच्या संरचनेसाठी वापरण्यात येणाऱ्या स्टीलवर प्रत्यक्ष काम सुरू होते. त्यामुळे प्रकल्पाच्या पुढील बांधकाम प्रक्रियेला औपचारिक सुरुवात होते.

NGMV प्रकल्पातील जहाजांच्या बांधकामासाठी भारत सरकार आणि कोचीन शिपयार्ड लिमिटेड यांच्यात मार्च 2023 मध्ये करार झाला होता. त्यानंतर प्रकल्पाच्या अंमलबजावणीला गती देण्यात आली आहे.

भारतीय नौदलाची लढाऊ क्षमता वाढणार

NGMV जहाजे अत्याधुनिक शस्त्रास्त्रे आणि सेन्सरने सुसज्ज केली जाणार आहेत. त्यामुळे समुद्रातील विविध प्रकारच्या लष्करी परिस्थितींमध्ये भारतीय नौदलाची कार्यक्षमता वाढण्यास मदत होईल.

आधुनिक सेन्सर प्रणाली जहाजाला समुद्रातील परिस्थिती आणि संभाव्य धोक्यांबाबत अधिक अचूक माहिती मिळवून देतात. त्याचबरोबर जहाजावर तैनात करण्यात येणारी आधुनिक शस्त्रास्त्रे नौदलाच्या लढाऊ क्षमतेत भर घालतील.

भारतीय नौदलाने आपल्या भविष्यातील गरजा लक्षात घेऊन तंत्रज्ञान, जहाजबांधणी आणि स्वदेशी संरक्षण उत्पादनावर भर दिला आहे. NGMV प्रकल्पही या व्यापक प्रयत्नांचा एक भाग आहे.

‘Future Ready’ आणि ‘Combat Ready’ नौदलाचा उद्देश

भारतीय नौदलाला भविष्यातील सुरक्षा आव्हानांसाठी सज्ज ठेवण्याच्या दृष्टीने आधुनिक युद्धनौकांचे महत्त्व वाढले आहे. NGMV जहाजांमध्ये अत्याधुनिक उपकरणांचा समावेश करण्यात येणार असल्याने नौदलाच्या भविष्यातील ऑपरेशनल क्षमतेला त्याचा फायदा होण्याची अपेक्षा आहे.

हिंद महासागर क्षेत्रातील सागरी परिस्थिती सातत्याने बदलत आहे. अशा वातावरणात आधुनिक, वेगवान आणि सक्षम युद्धनौकांची आवश्यकता महत्त्वाची ठरते. NGMV प्रकल्पातून ही गरज पूर्ण करण्याच्या दिशेने प्रयत्न होत आहेत.

स्वदेशी तंत्रज्ञानावर विशेष भर

या प्रकल्पाची आणखी एक महत्त्वाची बाब म्हणजे जहाजांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या प्रमुख भूमिका निश्चित करणाऱ्या उपकरणांपैकी अनेक उपकरणे भारतातच विकसित आणि उत्पादित करण्यात आली आहेत.

यामुळे भारतीय संरक्षण उत्पादन क्षेत्रातील देशांतर्गत क्षमता अधोरेखित होते. संरक्षण क्षेत्रात परदेशी तंत्रज्ञान आणि उपकरणांवरील अवलंबित्व कमी करून देशांतर्गत उत्पादन वाढवण्याच्या प्रयत्नांशी हा प्रकल्प जोडला जात आहे.

भारत सरकारच्या ‘आत्मनिर्भर भारत’, ‘मेक इन इंडिया’ आणि ‘मेक फॉर द वर्ल्ड’ या उपक्रमांशी NGMV प्रकल्प सुसंगत असल्याचे संरक्षण मंत्रालयाने म्हटले आहे.

देशांतर्गत जहाजबांधणी उद्योगाला चालना

भारतात युद्धनौका आणि इतर संरक्षण जहाजांची निर्मिती करण्याची क्षमता वाढवण्यावर गेल्या काही वर्षांत भर देण्यात आला आहे. देशातील जहाजबांधणी कंपन्या आणि संरक्षण उद्योगातील विविध घटक या प्रक्रियेत सहभागी होत आहेत.

कोचीन शिपयार्ड लिमिटेडसारख्या भारतीय जहाजबांधणी संस्थांमध्ये आधुनिक युद्धनौका तयार होणे हे देशाच्या संरक्षण उत्पादन क्षमतेच्या दृष्टीने महत्त्वाचे आहे.

यामुळे केवळ नौदलाची गरज पूर्ण करण्यास मदत होत नाही, तर जहाजबांधणीशी संबंधित अभियांत्रिकी, उत्पादन, उपकरण निर्मिती आणि इतर औद्योगिक क्षेत्रांनाही चालना मिळू शकते.

हिंद महासागर क्षेत्रासाठी वाढते महत्त्व

भारताचे भौगोलिक स्थान हिंद महासागर क्षेत्राच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचे आहे. भारताच्या सागरी व्यापाराचा मोठा भाग समुद्री मार्गांवर अवलंबून आहे. त्यामुळे समुद्री सुरक्षेला भारतीय संरक्षण व्यवस्थेत विशेष महत्त्व आहे.

अशा परिस्थितीत आधुनिक युद्धनौकांचा ताफा मजबूत करणे ही भारतीय नौदलाच्या दीर्घकालीन आधुनिकीकरण प्रक्रियेतील एक महत्त्वाची बाब आहे.

NGMV जहाजे अत्याधुनिक शस्त्रास्त्रे आणि सेन्सरने सुसज्ज होणार असल्याने भविष्यातील सागरी मोहिमांमध्ये त्यांची भूमिका महत्त्वाची ठरू शकते. मात्र जहाजाची अंतिम क्षमता आणि प्रत्यक्ष कार्यक्षमतेचा अंदाज त्याच्या बांधकामानंतर आणि अधिकृत तांत्रिक तपशील उपलब्ध झाल्यानंतरच स्पष्ट होईल.

संरक्षण क्षेत्रातील स्वावलंबनाकडे आणखी एक पाऊल

NGMV प्रकल्पातून भारताने संरक्षण क्षेत्रातील स्वदेशी उत्पादनाला दिलेले महत्त्व पुन्हा अधोरेखित होते. देशातच विकसित केलेली उपकरणे आणि तंत्रज्ञान युद्धनौकांमध्ये समाविष्ट केल्यामुळे भारतीय संरक्षण उद्योगाच्या क्षमतेला व्यासपीठ मिळते.

‘मेक इन इंडिया’ अंतर्गत देशांतर्गत उत्पादन वाढवण्याबरोबरच ‘मेक फॉर द वर्ल्ड’च्या माध्यमातून भारताला जागतिक संरक्षण उत्पादन क्षेत्रात अधिक सक्षम स्थान मिळवण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे.

NGMV प्रकल्पातील दुसऱ्या जहाजाचे स्टील कटिंग हा या व्यापक प्रक्रियेतील आणखी एक टप्पा आहे. पुढील काळात जहाजाचे बांधकाम, विविध उपकरणांची स्थापना, चाचण्या आणि इतर टप्पे पूर्ण झाल्यानंतर त्याची नौदलातील प्रत्यक्ष भूमिका स्पष्ट होईल.

पुढील काळात प्रकल्पाची प्रगती महत्त्वाची

17 सप्टेंबर 2026 रोजी झालेल्या स्टील कटिंग समारंभामुळे NGMV प्रकल्पातील दुसऱ्या जहाजाच्या बांधकाम प्रक्रियेला महत्त्वाची सुरुवात झाली आहे. कोचीन शिपयार्ड लिमिटेड आणि भारतीय नौदलाच्या संबंधित यंत्रणांकडून पुढील बांधकाम प्रक्रिया राबवली जाणार आहे.

या प्रकल्पाकडे केवळ एका जहाजाच्या निर्मितीच्या दृष्टीने न पाहता भारतीय नौदलाचे आधुनिकीकरण, स्वदेशी संरक्षण उत्पादन आणि देशांतर्गत जहाजबांधणी क्षमता या तीनही बाबींच्या संदर्भात पाहिले जात आहे.

निष्कर्ष

NGMV क्षेपणास्त्रवाहू जहाज प्रकल्पातील दुसऱ्या जहाजाचे कोचीतील कोचीन शिपयार्ड लिमिटेड येथे झालेले स्टील कटिंग भारतीय नौदलाच्या आधुनिकीकरण प्रक्रियेतील महत्त्वाचा टप्पा आहे. अत्याधुनिक शस्त्रास्त्रे आणि सेन्सर, तसेच स्वदेशी विकसित उपकरणांचा वापर या जहाजांमध्ये करण्यात येणार आहे.

‘आत्मनिर्भर भारत’, ‘मेक इन इंडिया’ आणि ‘मेक फॉर द वर्ल्ड’ या उपक्रमांशी सुसंगत असलेला हा प्रकल्प भारतीय नौदलाला भविष्यातील सागरी आव्हानांसाठी अधिक सक्षम बनवण्याच्या प्रयत्नांचा भाग आहे. पुढील बांधकाम टप्प्यांनंतर NGMV जहाजांची अंतिम क्षमता आणि नौदलातील भूमिका अधिक स्पष्ट होणार आहे.