जागतिक हृदय दिनानिमित्त पुणे महानगरपालिकेच्या आरोग्य विभागातर्फे अधिकारी आणि कर्मचाऱ्यांसाठी CPR प्रशिक्षण व प्रात्यक्षिक मॉकड्रिलचे आयोजन करण्यात आले. पुणे महानगरपालिका, Revive Heart Foundation आणि रोटरी क्लब यांच्या संयुक्त विद्यमाने हा उपक्रम राबविण्यात आला. हृदयविकाराच्या आपत्कालीन परिस्थितीत योग्य वेळी प्राथमिक मदत कशी करावी आणि वैद्यकीय मदत मिळेपर्यंत रुग्णाला कशा पद्धतीने मदत करता येते, याबाबत उपस्थितांना मार्गदर्शन करण्यात आले.
या प्रशिक्षणादरम्यान CPR म्हणजेच Cardiopulmonary Resuscitation करण्याची प्राथमिक पद्धत प्रत्यक्ष प्रात्यक्षिकातून समजावून सांगण्यात आली. आपत्कालीन परिस्थितीत काही मिनिटांचे महत्त्व मोठे असते. त्यामुळे नागरिकांमध्येही CPR आणि प्राथमिक उपचाराबाबत जागरूकता निर्माण करण्याची गरज या कार्यक्रमातून अधोरेखित करण्यात आली.
पुणे महापालिकेत CPR प्रशिक्षणाचा उपक्रम
पुणे महानगरपालिकेतील अधिकारी आणि कर्मचाऱ्यांना आपत्कालीन परिस्थिती हाताळण्यासाठी आवश्यक प्राथमिक माहिती मिळावी, या उद्देशाने या CPR प्रशिक्षणाचे आयोजन करण्यात आले. अचानक हृदयविकाराचा झटका किंवा हृदयाची क्रिया थांबण्यासारखी परिस्थिती उद्भवल्यास रुग्णाला तातडीने मदत मिळणे महत्त्वाचे असते.
अशा वेळी वैद्यकीय पथक घटनास्थळी पोहोचेपर्यंत उपलब्ध व्यक्तींनी परिस्थितीनुसार योग्य प्राथमिक मदत देणे आवश्यक ठरू शकते. यासाठी CPR चे मूलभूत ज्ञान उपयुक्त ठरते.
प्रशिक्षणामध्ये केवळ सैद्धांतिक माहिती न देता प्रत्यक्ष प्रात्यक्षिकावर भर देण्यात आला. मॉकड्रिलच्या माध्यमातून CPR करण्याची प्रक्रिया सहभागी अधिकारी व कर्मचाऱ्यांना समजावून सांगण्यात आली.
CPR म्हणजे काय?
CPR म्हणजे Cardiopulmonary Resuscitation. एखाद्या व्यक्तीची हृदयाची क्रिया थांबली किंवा ती व्यक्ती प्रतिसाद देत नसल्यास, आपत्कालीन मदत म्हणून CPR चा वापर केला जाऊ शकतो.
CPR मध्ये छातीवर योग्य पद्धतीने दाब देण्यासह आपत्कालीन वैद्यकीय मदत मिळवून देण्याला महत्त्व असते. प्रत्यक्ष परिस्थितीत CPR कसा आणि केव्हा करायचा, याचे प्रशिक्षण तज्ज्ञांकडून घेणे महत्त्वाचे आहे.
वेळेत प्राथमिक मदत मिळणे का महत्त्वाचे?
हृदयाशी संबंधित आपत्कालीन परिस्थितीत वेळ हा अत्यंत महत्त्वाचा घटक मानला जातो. रुग्णाला वैद्यकीय मदत मिळण्यास विलंब झाल्यास परिस्थिती गंभीर होऊ शकते. त्यामुळे अशा प्रसंगी आसपासच्या व्यक्तींनी घाबरून न जाता तातडीने आपत्कालीन वैद्यकीय सेवांशी संपर्क साधणे आणि प्रशिक्षित असल्यास योग्य प्राथमिक मदत देणे महत्त्वाचे ठरते.
याच पार्श्वभूमीवर पुणे महापालिकेत आयोजित करण्यात आलेल्या प्रशिक्षणाचा उद्देश स्पष्ट झाला. कार्यालयीन परिसरात किंवा सार्वजनिक ठिकाणी अचानक वैद्यकीय आपत्कालीन परिस्थिती निर्माण झाल्यास कर्मचारी आणि अधिकारी त्याला अधिक सजगपणे प्रतिसाद देऊ शकतील, यासाठी अशा प्रशिक्षणाचा उपयोग होऊ शकतो.
मॉकड्रिलद्वारे प्रत्यक्ष प्रशिक्षण
कार्यक्रमात CPR चे प्रात्यक्षिक मॉकड्रिल घेण्यात आले. यामध्ये आपत्कालीन परिस्थितीचे स्वरूप समजावून सांगत रुग्णाला प्राथमिक मदत देताना कोणत्या बाबी लक्षात घ्याव्यात, याची माहिती देण्यात आली.
प्रशिक्षणामुळे सहभागी कर्मचाऱ्यांना केवळ CPR ची संकल्पना समजली नाही, तर प्रत्यक्ष परिस्थितीत मदत करण्यासाठी आवश्यक असलेल्या प्राथमिक कृतींचीही माहिती मिळाली.
आपत्कालीन परिस्थितीत प्रथम परिस्थितीचे आकलन करणे, आवश्यक वैद्यकीय मदत बोलावणे आणि प्रशिक्षित व्यक्तींनी योग्य पद्धतीने प्राथमिक उपचार करणे याबाबतही मार्गदर्शन करण्यात आले.
जागतिक हृदय दिनाचा संदेश
जागतिक हृदय दिन हा हृदयाचे आरोग्य, हृदयविकाराशी संबंधित जोखीम आणि प्रतिबंधात्मक उपायांबाबत जनजागृती करण्यासाठी महत्त्वाचा दिवस आहे. हृदयविकाराच्या आपत्कालीन परिस्थितीत तातडीची मदत मिळण्याचे महत्त्व या निमित्ताने अधोरेखित केले जाते.
पुणे महापालिकेच्या या उपक्रमातून कार्यालयीन कर्मचाऱ्यांमध्ये आपत्कालीन वैद्यकीय परिस्थितीबाबत जागरूकता निर्माण करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला. CPR सारख्या प्राथमिक जीवनरक्षक प्रक्रियेचे प्रशिक्षण अधिकाधिक लोकांपर्यंत पोहोचल्यास आपत्कालीन प्रसंगी योग्य प्रतिसाद देण्यास मदत होऊ शकते.
आरोग्यविषयक जनजागृती केवळ रुग्णालये आणि आरोग्य संस्थांपुरती मर्यादित न राहता कार्यालये, शाळा, महाविद्यालये आणि सार्वजनिक संस्थांमध्येही पोहोचणे आवश्यक असल्याचे या उपक्रमातून स्पष्ट झाले.
मान्यवरांची उपस्थिती
या कार्यक्रमाला पुणे महानगरपालिका आयुक्त नवल किशोर राम, आरोग्य अधिकारी डॉ. नीना बोराडे आणि सहाय्यक आरोग्य अधिकारी डॉ. सूर्यकांत देवकर उपस्थित होते.
तसेच Revive Heart Foundation चे नॅशनल कोऑर्डिनेटर डॉ. किंजल गोयल, हृदयरोग तज्ज्ञ व Revive Heart Foundation चे रिजनल कोऑर्डिनेटर डॉ. जगदीश हिरेमठ, पुणे कोऑर्डिनेटर भीमाशंकर आणि रोटरी क्लबच्या दीपा भागवत यांच्यासह संबंधित अधिकारी आणि कर्मचारी कार्यक्रमाला उपस्थित होते.
तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनाखाली CPR च्या प्राथमिक पद्धती आणि आपत्कालीन परिस्थितीत वैद्यकीय मदत मिळवून देण्याचे महत्त्व याबाबत सहभागी कर्मचाऱ्यांना माहिती देण्यात आली.
नागरिकांमध्येही CPR जागरूकतेची गरज
हृदयाशी संबंधित आपत्कालीन परिस्थिती कोणत्याही ठिकाणी उद्भवू शकते. त्यामुळे केवळ आरोग्य क्षेत्रातील कर्मचारीच नव्हे, तर सामान्य नागरिकांमध्येही प्राथमिक जीवनरक्षक उपायांबाबत जागरूकता असणे महत्त्वाचे आहे.
विशेषतः गर्दीची ठिकाणे, कार्यालये, सार्वजनिक संस्था आणि मोठ्या कार्यक्रमांच्या ठिकाणी प्राथमिक आपत्कालीन प्रतिसादाची माहिती असलेले प्रशिक्षित कर्मचारी उपलब्ध असणे उपयुक्त ठरू शकते.
CPR प्रशिक्षण घेताना प्रमाणित आरोग्यतज्ज्ञ किंवा मान्यताप्राप्त प्रशिक्षण संस्थेकडून प्रत्यक्ष प्रशिक्षण घेणे आवश्यक आहे. इंटरनेटवरील माहितीच्या आधारे प्रत्यक्ष वैद्यकीय प्रक्रिया करण्याऐवजी आपत्कालीन परिस्थितीत तातडीने अधिकृत वैद्यकीय मदत घेणे महत्त्वाचे आहे.
पुणे महापालिकेच्या उपक्रमातून जनजागृतीवर भर
जागतिक हृदय दिनानिमित्त आयोजित करण्यात आलेल्या या CPR प्रशिक्षणामुळे पुणे महानगरपालिकेतील अधिकारी आणि कर्मचाऱ्यांना आपत्कालीन परिस्थितीत प्राथमिक प्रतिसाद देण्याबाबत महत्त्वाची माहिती मिळाली.
CPR चे प्रत्यक्ष प्रशिक्षण, मॉकड्रिल आणि तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन यामुळे हृदयाशी संबंधित आपत्कालीन परिस्थितीत वेळेवर मदत करण्याच्या क्षमतेबाबत जागरूकता निर्माण करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला.
हृदयाचे आरोग्य जपण्यासोबतच आपत्कालीन परिस्थितीत योग्य वेळी योग्य मदत मिळणेही महत्त्वाचे आहे. त्यामुळे CPR प्रशिक्षण आणि हृदयविकाराबाबत जनजागृतीचे असे उपक्रम भविष्यातही अधिक व्यापक स्वरूपात राबविणे महत्त्वाचे ठरू शकते.