व्यसनाधीनतेविरुद्ध लढा राष्ट्रव्यापी करण्याचे राज्यपालांचे आवाहन

अंमली पदार्थांच्या वाढत्या वापराच्या पार्श्वभूमीवर व्यसनाधीनता रोखण्यासाठी समाजातील प्रत्येक घटकाने पुढाकार घेण्याची गरज राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा यांनी व्यक्त केली. “ड्रग इज नॉट कूल, इट्स क्रूएल” असा संदेश देत त्यांनी युवक आणि विद्यार्थ्यांनी अंमली पदार्थांच्या आहारी गेलेल्या व्यक्तींना मदतीचा हात द्यावा, असे आवाहन केले.

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या वाढदिवसानिमित्त सुरू असलेल्या ‘सेवा संकल्प अभियान’अंतर्गत गुरुवारी, 17 सप्टेंबर 2026 रोजी एचएसएनसी विद्यापीठाच्या विद्यार्थ्यांना व्यसनमुक्तीची शपथ देण्यात आली. मुंबईतील के. सी. कॉलेजच्या सभागृहात तसेच ओव्हल मैदानावर झालेल्या कार्यक्रमात विद्यार्थ्यांनी व्यसनमुक्त राहण्याचा आणि व्यसनमुक्त भारताच्या निर्मितीत योगदान देण्याचा संकल्प केला.

व्यसनाधीनतेविरुद्ध देशव्यापी जनजागृतीची गरज

राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा यांनी सांगितले की, अंमली पदार्थांच्या समस्येकडे केवळ कायदा-सुव्यवस्थेचा विषय म्हणून पाहता येणार नाही. या समस्येला मागणी आणि पुरवठा अशा दोन बाजू आहेत.

अंमली पदार्थांचा पुरवठा रोखण्यासाठी पोलीस आणि इतर सरकारी यंत्रणा काम करत आहेत. मात्र, समाजात या पदार्थांची मागणीच निर्माण होऊ नये यासाठी मोठ्या प्रमाणावर जनजागृती करणे आवश्यक आहे.

युवकांमध्ये अंमली पदार्थांच्या दुष्परिणामांविषयी योग्य माहिती पोहोचवणे, कुटुंबांनी मुलांशी संवाद साधणे आणि गरजू व्यक्तींना योग्य मदत मिळवून देणे या बाबी महत्त्वाच्या असल्याचे राज्यपालांनी अधोरेखित केले.

त्यांच्या मते, व्यसनाधीनतेचे गांभीर्य लक्षात घेता त्याविरुद्धची लढाई केवळ एखाद्या शहरापुरती किंवा राज्यापुरती मर्यादित न राहता राष्ट्रव्यापी जनआंदोलन बनण्याची आवश्यकता आहे.

‘ड्रग इज नॉट कूल, इट्स क्रूएल’चा संदेश

विद्यार्थ्यांशी संवाद साधताना राज्यपालांनी अंमली पदार्थांचे सेवन करणे हे जीवनाचा मार्ग नसल्याचे स्पष्ट केले. “ड्रग इज नॉट कूल, इट्स क्रूएल” या संदेशातून त्यांनी व्यसनाच्या गंभीर परिणामांकडे लक्ष वेधले.

व्यसनाधीन व्यक्तीला मदत करणे म्हणजे त्याच्या वैयक्तिक आयुष्यात हस्तक्षेप करणे नव्हे, तर त्याला व्यसनातून बाहेर पडण्यासाठी आधार देणे आहे, असे त्यांनी सांगितले.

‘आपला त्याच्याशी काय संबंध?’ असा विचार करून व्यसनाधीन व्यक्तीकडे दुर्लक्ष करू नये, असे आवाहनही राज्यपालांनी केले. युवक आणि विद्यार्थ्यांनी अशा व्यक्तींना मदत करण्यासाठी पुढाकार घेतल्यास समाजात सकारात्मक बदल घडू शकतो, असे त्यांनी स्पष्ट केले.

युवकांची भूमिका महत्त्वाची

भारताकडे मोठी युवा शक्ती आहे. त्यामुळे अंमली पदार्थांविरोधातील जनजागृतीमध्ये तरुणांची भूमिका महत्त्वाची ठरू शकते.

महाविद्यालये, शैक्षणिक संस्था, स्वयंसेवी संस्था आणि सामाजिक संघटनांच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांपर्यंत व्यसनाचे दुष्परिणाम पोहोचवणे, तसेच व्यसनमुक्त जीवनशैलीला प्रोत्साहन देणे आवश्यक आहे.

विद्यार्थ्यांनी स्वतः व्यसनांपासून दूर राहण्याबरोबरच आपल्या मित्रपरिवारात आणि समाजातही याबाबत जागरूकता निर्माण करण्याचे आवाहन करण्यात आले.

कुटुंब आणि समाजासमोर नवे आव्हान

अंमली पदार्थांच्या व्यसनामुळे केवळ संबंधित व्यक्तीचे नुकसान होत नाही, तर त्याचा परिणाम संपूर्ण कुटुंबावर आणि समाजावर होतो. व्यसनामुळे कौटुंबिक संबंधांमध्ये तणाव निर्माण होऊ शकतो आणि व्यक्तीच्या सामाजिक व आर्थिक जीवनावरही परिणाम होऊ शकतो.

राज्यपालांनी भारतातील बदलत्या कुटुंब व्यवस्थेचाही उल्लेख केला. पूर्वीच्या संयुक्त कुटुंब पद्धतीमध्ये अडचणीच्या काळात व्यक्तीला मोठा कौटुंबिक आधार मिळत असे. मात्र, आज संयुक्त कुटुंबांची संख्या कमी झाल्याने व्यसनाधीन व्यक्तींना आधार देण्यासाठी समाजाने पर्यायी मदतव्यवस्था उभारण्याची गरज निर्माण झाली आहे.

यासाठी कुटुंब, शैक्षणिक संस्था, सामाजिक संस्था आणि प्रशासन यांनी परस्पर सहकार्याने काम करणे आवश्यक आहे. व्यसनाधीन व्यक्तीला केवळ दोष देण्याऐवजी त्याला योग्य मार्गदर्शन आणि आवश्यक मदत मिळवून देण्यावर भर देणे गरजेचे आहे.

‘से नो टू ड्रग्स’ पोर्टलचे उद्घाटन

कार्यक्रमादरम्यान राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा यांच्या हस्ते मुंबई विद्यापीठाने विकसित केलेल्या ‘से नो टू ड्रग्स’ पोर्टलचे उद्घाटन करण्यात आले.

या पोर्टलच्या माध्यमातून नागरिक आणि विद्यार्थी व्यसनमुक्तीचा संकल्प घेऊ शकतील. तसेच अंमली पदार्थांच्या दुष्परिणामांबाबत जनजागृती करण्यासाठी या डिजिटल व्यासपीठाचा उपयोग केला जाणार आहे.

डिजिटल माध्यमांचा वापर करून विशेषतः तरुणांपर्यंत व्यसनमुक्तीचा संदेश पोहोचवण्याचा प्रयत्न या उपक्रमातून केला जात आहे. सोशल मीडिया आणि ऑनलाइन प्लॅटफॉर्मचा मोठ्या प्रमाणावर वापर करणाऱ्या युवा वर्गासाठी अशा डिजिटल जनजागृती उपक्रमांना महत्त्व आहे.

विद्यार्थ्यांनी घेतली व्यसनमुक्तीची शपथ

के. सी. कॉलेजच्या सभागृहात आणि ओव्हल मैदानावर झालेल्या कार्यक्रमात विद्यार्थ्यांनी हात उंचावून व्यसनमुक्त राहण्याची शपथ घेतली. तसेच व्यसनमुक्त भारताच्या निर्मितीसाठी आपले योगदान देण्याचा संकल्प केला.

हा कार्यक्रम एचएसएनसी विद्यापीठाने पंडित दीनदयाल उपाध्याय सेवाभावी ट्रस्ट, नांदेड आणि मेघाश्रय फाउंडेशन यांच्या सहकार्याने आयोजित केला होता.

विद्यार्थ्यांचा प्रत्यक्ष सहभाग असल्यामुळे कार्यक्रमाला जनजागृतीचा व्यापक संदेश मिळाला. शैक्षणिक संस्थांमध्ये अशा उपक्रमांमुळे विद्यार्थ्यांना अंमली पदार्थांच्या धोक्यांबाबत अधिक संवेदनशील बनवण्यास मदत होऊ शकते.

व्यसनमुक्तीसाठी सामूहिक प्रयत्नांची गरज

कार्यक्रमात एचएसएनसी विद्यापीठाचे प्रमुख आणि ज्येष्ठ विधिज्ञ अॅड. अनिल हरीश यांनी प्रत्यक्ष जीवनातील उदाहरणे सांगत व्यसनामुळे व्यक्ती आणि कुटुंबावर होणाऱ्या परिणामांकडे लक्ष वेधले.

व्यसनाधीनतेची समस्या सोडवण्यासाठी केवळ सरकारी यंत्रणांवर अवलंबून राहणे पुरेसे नाही. समाजातील नागरिक, पालक, शिक्षक, विद्यार्थी, सामाजिक संस्था आणि प्रशासन यांनी एकत्रितपणे काम करणे आवश्यक आहे.

विशेषतः तरुणांमध्ये व्यसनमुक्तीबाबत सकारात्मक वातावरण निर्माण करणे, चुकीच्या समजुती दूर करणे आणि गरज असलेल्या व्यक्तींना मदत मिळवून देणे हा या प्रयत्नांचा महत्त्वाचा भाग ठरू शकतो.

कार्यक्रमाला राज्यपालांचे सहसचिव एस. रामामूर्ती, के. सी. कॉलेजच्या प्रभारी प्राचार्या तेजश्री शानबाग, मेघाश्रय फाउंडेशनच्या अध्यक्षा सीमा सिंह, पंडित दीनदयाल उपाध्याय सेवाभावी ट्रस्टचे विश्वस्त डॉ. सुमेध चव्हाण, अभिनेते रवि दुबे आणि एचएसएनसी विद्यापीठाचे कुलसचिव डॉ. भगवान बालानी यांच्यासह विविध मान्यवर उपस्थित होते.

निष्कर्ष

अंमली पदार्थांच्या वाढत्या आव्हानाला सामोरे जाण्यासाठी व्यसनाधीनतेविरुद्धची लढाई व्यापक आणि राष्ट्रव्यापी करण्याचे आवाहन राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा यांनी केले आहे. विद्यार्थ्यांना व्यसनमुक्तीची शपथ, ‘से नो टू ड्रग्स’ पोर्टलची सुरुवात आणि जनजागृतीवर देण्यात आलेला भर हे या कार्यक्रमाचे प्रमुख मुद्दे ठरले.

व्यसनमुक्त समाजाच्या निर्मितीसाठी केवळ कारवाई नव्हे, तर जनजागृती, कुटुंबाचा आधार आणि समाजाचा सक्रिय सहभागही आवश्यक असल्याचा संदेश या कार्यक्रमातून देण्यात आला.