दिल्लीतील प्राध्यापकांचा काँग्रेसमध्ये प्रवेश झाल्याने राजधानीतील राजकीय आणि शैक्षणिक क्षेत्रात चर्चेला सुरुवात झाली आहे. दिल्ली विद्यापीठ शिक्षक संघटनेचे (DUTA) माजी अध्यक्ष आणि फेडरेशन ऑफ सेंट्रल युनिव्हर्सिटीज टीचर्स असोसिएशनचे (FDCUTA) अध्यक्ष डॉ. आदित्य नारायण मिश्रा यांनी आपल्या सहकाऱ्यांसह काँग्रेसमध्ये प्रवेश केला. या वेळी विविध विद्यापीठांतील प्राध्यापक, व्याख्याते आणि शिक्षक मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.
१४ सप्टेंबर २०२६ रोजी नवी दिल्लीतील अखिल भारतीय काँग्रेस समितीच्या कार्यालयात झालेल्या पत्रकार परिषदेत या प्रवेशाची घोषणा करण्यात आली. काँग्रेस नेत्यांनी या निर्णयाचे स्वागत केले. शिक्षणव्यवस्था, विद्यापीठांचे स्वायत्त अस्तित्व, विद्यार्थ्यांचे प्रश्न आणि उच्च शिक्षणासाठी निधी या मुद्द्यांवर पुढील काळात अधिक सक्रियपणे काम करण्याचा निर्धार या वेळी व्यक्त करण्यात आला.
डॉ. आदित्य नारायण मिश्रा यांच्यासह शिक्षकांचा काँग्रेसमध्ये प्रवेश
डॉ. आदित्य नारायण मिश्रा हे दिल्ली विद्यापीठ शिक्षक संघटनेचे तीन वेळा निवडून आलेले अध्यक्ष राहिले आहेत. तसेच त्यांनी केंद्रीय विद्यापीठांतील शिक्षकांच्या संघटनेतही नेतृत्वाची भूमिका बजावली आहे. त्यांच्या नेतृत्वाखाली काम करणाऱ्या AAD या शिक्षक संघटनेचे काँग्रेसमध्ये विलीनीकरण करण्यात आल्याचे पत्रकार परिषदेत सांगण्यात आले.
या प्रवेशावेळी दिल्ली विद्यापीठ, जामिया मिलिया इस्लामिया विद्यापीठ, जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठ आणि विविध महाविद्यालयांतील प्राध्यापक व व्याख्याते उपस्थित होते. काँग्रेसच्या नेत्यांनी या सर्व शिक्षकांचे पक्षात स्वागत केले.
दिल्ली प्रदेश काँग्रेसचे अध्यक्ष देवेंद्र यादव यांनी डॉ. मिश्रा यांचे स्वागत करताना शिक्षक आणि विद्यार्थ्यांचा आवाज अधिक प्रभावीपणे मांडण्याची गरज व्यक्त केली. त्यांच्या मते, शिक्षण क्षेत्रातील अनुभवी व्यक्ती राजकीय प्रक्रियेत सहभागी झाल्यास विद्यार्थ्यांच्या आणि शिक्षकांच्या प्रश्नांना अधिक व्यापक व्यासपीठ मिळू शकते.
काँग्रेस नेत्यांकडून प्रवेशाचे स्वागत
काँग्रेसचे दिल्ली प्रभारी काझी निजामुद्दीन यांनी या प्रवेशाचे स्वागत केले. देशातील शिक्षणव्यवस्था मोठ्या आव्हानांना सामोरी जात असल्याचा दावा त्यांनी केला. अशा परिस्थितीत शिक्षक आणि शिक्षण क्षेत्रातील तज्ज्ञ काँग्रेसमध्ये सहभागी होत असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
काँग्रेस नेत्यांच्या मते, शिक्षकांचा सहभाग पक्षाला शैक्षणिक धोरणांवर अधिक ठोस भूमिका मांडण्यास मदत करू शकतो. मात्र, या पत्रकार परिषदेत मांडण्यात आलेले अनेक आरोप आणि दावे हे संबंधित नेत्यांच्या राजकीय भूमिकेचा भाग आहेत.
शिक्षणव्यवस्थेवरील प्रश्नांवर डॉ. मिश्रा यांचा भर
काँग्रेसमध्ये प्रवेश केल्यानंतर डॉ. आदित्य नारायण मिश्रा यांनी शिक्षण क्षेत्रातील विविध प्रश्नांवर भाष्य केले. उच्च शिक्षण क्षेत्र गंभीर संकटातून जात असल्याचा दावा त्यांनी केला. शिक्षणाचा दर्जा, अध्यापनासाठी उपलब्ध वेळ, विद्यापीठांना मिळणारा निधी आणि विद्यार्थ्यांवरील वाढता आर्थिक भार या मुद्द्यांकडे त्यांनी लक्ष वेधले.
पूर्वीच्या तुलनेत काही विषयांच्या अध्यापनासाठी उपलब्ध वर्गांचा वेळ कमी झाल्याचे त्यांनी सांगितले. विज्ञान विषयांच्या प्रात्यक्षिकांसाठी विद्यार्थ्यांना मिळणारा वेळही कमी झाल्याचा दावा त्यांनी केला. विद्यार्थ्यांना दर्जेदार शिक्षण देण्यासाठी पुरेसा निधी, पायाभूत सुविधा आणि प्रशिक्षित शिक्षक आवश्यक असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
डॉ. मिश्रा यांनी शिक्षणाला समाजातील सर्व घटकांना समान संधी देणारे प्रभावी माध्यम असल्याचे म्हटले. वंचित, मागासवर्गीय आणि आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षण सहज उपलब्ध झाले पाहिजे, अशी भूमिका त्यांनी मांडली.
विद्यापीठांच्या स्वायत्ततेचा मुद्दा
विद्यापीठांची स्वायत्तता हा उच्च शिक्षणाचा महत्त्वाचा आधार असल्याचे डॉ. मिश्रा यांनी नमूद केले. विद्यापीठांना शैक्षणिक निर्णय घेण्यासाठी स्वातंत्र्य, पुरेसा निधी आणि योग्य प्रशासकीय वातावरण मिळणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी सांगितले.
शिक्षण क्षेत्रातील निर्णय घेताना शिक्षक, विद्यार्थी आणि विद्यापीठ प्रशासन यांचा सहभाग असावा, अशी मागणीही त्यांनी केली. शिक्षणसंस्था केवळ शिक्षकांसाठी नसून संपूर्ण समाजासाठी असतात. त्यामुळे त्यांचे संरक्षण आणि विकास ही सामूहिक जबाबदारी असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
विद्यापीठांच्या निधी आणि विद्यार्थ्यांच्या शुल्काबाबत चिंता
पत्रकार परिषदेत उच्च शिक्षणासाठी मिळणाऱ्या सरकारी निधीत कपात होत असल्याचा दावा करण्यात आला. निधी कमी झाल्यास विद्यापीठांना पायाभूत सुविधा, प्रयोगशाळा, वर्गखोल्या आणि इतर शैक्षणिक गरजांसाठी अतिरिक्त आर्थिक स्रोत शोधावे लागतात. त्याचा परिणाम विद्यार्थ्यांच्या शुल्कावर होऊ शकतो, अशी चिंता व्यक्त करण्यात आली.
डॉ. मिश्रा यांनी महाविद्यालयीन शिक्षणाचा खर्च वाढत असल्याचे सांगितले. वाढते शुल्क, वसतिगृहांची कमतरता आणि शहरांमध्ये राहण्याचा खर्च यामुळे अनेक विद्यार्थ्यांसमोर अडचणी निर्माण होत असल्याचा दावा त्यांनी केला.
काँग्रेस नेत्यांनीही गरीब, दलित, आदिवासी, मागासवर्गीय आणि सर्वसामान्य कुटुंबांतील विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षण परवडणे कठीण होत असल्याचे म्हटले. शिक्षणाचा खर्च कमी करण्यासाठी आणि सरकारी शिक्षणसंस्थांना अधिक बळ देण्यासाठी धोरणात्मक निर्णय आवश्यक असल्याचे त्यांनी सांगितले.
राहुल गांधींच्या शैक्षणिक मुद्द्यांना पाठिंबा
डॉ. आदित्य नारायण मिश्रा यांनी काँग्रेसमध्ये प्रवेश करण्यामागे शिक्षण क्षेत्रातील प्रश्नांवर संघर्ष करण्याची भूमिका असल्याचे स्पष्ट केले. विद्यापीठे आणि सरकारी शिक्षणसंस्था वाचवण्यासाठी राहुल गांधी यांच्या प्रयत्नांना पाठिंबा देण्याचा उद्देश असल्याचे त्यांनी सांगितले.
सरकारी निधीतून चालणाऱ्या शिक्षणसंस्थांचे संरक्षण, सामाजिक न्याय, विद्यार्थ्यांचा सन्मान आणि सर्वांसाठी समान शैक्षणिक संधी या मुद्द्यांवर पुढे काम करण्याची गरज त्यांनी व्यक्त केली. शिक्षक, कर्मचारी आणि विद्यार्थ्यांनी शिक्षणव्यवस्थेतील प्रश्नांवर आवाज उठवावा, असे आवाहनही त्यांनी केले.
डॉ. मिश्रा यांनी सांगितले की, AAD संघटनेतील सदस्यांशी चर्चा केल्यानंतर काँग्रेसमध्ये प्रवेशाचा निर्णय घेण्यात आला. आपल्या सहकाऱ्यांचा विश्वास आणि पाठिंबा या निर्णयामागे महत्त्वाचा असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
शिक्षकांच्या सेवा आणि नियुक्तीच्या प्रश्नांवरही चर्चा
पत्रकार परिषदेत विद्यापीठातील शिक्षकांच्या नियुक्त्या, पदोन्नती, कराराधारित शिक्षकांच्या समस्या आणि M.Phil तसेच Ph.D. पदवीधारकांना मिळणाऱ्या वेतनवाढीशी संबंधित मुद्द्यांवरही चर्चा झाली.
डॉ. मिश्रा यांनी शिक्षकांच्या सेवेशी संबंधित काही मागण्या अद्याप प्रलंबित असल्याचे सांगितले. उच्च शिक्षण क्षेत्रात शिक्षकांची नियुक्ती, संशोधनाला प्रोत्साहन आणि अनुभवी शिक्षकांना योग्य मान्यता देणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
इंडियन नॅशनल टीचर्स काँग्रेसचे दिल्लीतील अध्यक्ष डॉ. पंकज गर्ग यांनीही शिक्षकांच्या प्रश्नांवर एकत्रितपणे काम करण्याची गरज व्यक्त केली. AAD संघटनेच्या काँग्रेसमध्ये प्रवेशामुळे दिल्ली विद्यापीठातील शिक्षकांचे प्रश्न अधिक प्रभावीपणे मांडता येतील, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.
दिल्ली विद्यापीठाच्या राजकारणावर परिणाम होणार?
पत्रकारांनी डॉ. मिश्रा यांना त्यांच्या काँग्रेस प्रवेशाचा दिल्ली विद्यापीठातील शिक्षक संघटनेच्या निवडणुकांवर काय परिणाम होईल, असा प्रश्न विचारला. त्यावर त्यांनी या प्रवेशाचा काही ना काही परिणाम नक्कीच होईल, असे सांगितले. मात्र, त्याचा नेमका परिणाम किती असेल, हे निश्चितपणे सांगता येणार नसल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
शिक्षण क्षेत्रातील प्रश्नांवर राजकीय पक्षांच्या माध्यमातून व्यापक चर्चा घडवून आणण्याचा प्रयत्न राहील, असे त्यांनी सांगितले. शिक्षक, विद्यार्थी आणि शिक्षण क्षेत्रातील कर्मचाऱ्यांच्या प्रश्नांना सार्वजनिक चर्चेच्या केंद्रस्थानी आणणे हा पुढील कामाचा भाग असेल, असेही त्यांनी नमूद केले.
काँग्रेसच्या दृष्टीने दिल्लीतील प्राध्यापकांचा काँग्रेसमध्ये प्रवेश हा शैक्षणिक क्षेत्रातील संघटनात्मक विस्तार म्हणून पाहिला जात आहे. दुसरीकडे, या प्रवेशामुळे दिल्ली विद्यापीठातील शिक्षकांच्या प्रश्नांना राजकीय पाठबळ मिळते का, हे आगामी काळात स्पष्ट होईल.
निष्कर्ष
दिल्लीतील प्राध्यापकांचा काँग्रेसमध्ये प्रवेश हा शिक्षण क्षेत्रातील प्रश्नांना राजकीय व्यासपीठ मिळवून देण्याच्या दृष्टीने महत्त्वाचा मानला जात आहे. डॉ. आदित्य नारायण मिश्रा आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी विद्यापीठांची स्वायत्तता, शिक्षणासाठी निधी, विद्यार्थ्यांचे वाढते शुल्क आणि शिक्षकांच्या सेवा-संबंधित प्रश्नांवर संघर्ष करण्याची भूमिका मांडली आहे.
या प्रवेशानंतर काँग्रेस शिक्षण क्षेत्रातील मुद्द्यांवर किती सक्रिय भूमिका घेते आणि शिक्षक-विद्यार्थ्यांच्या प्रश्नांसाठी कोणती ठोस पावले उचलते, याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे.