भारत आणि कझाकिस्तान यांच्यातील लष्करी सहकार्य अधिक मजबूत करण्याच्या दिशेने महत्त्वाचे पाऊल उचलण्यात आले आहे. KAZIND-2026 या भारत-कझाकिस्तान संयुक्त लष्करी सरावासाठी भारतीय सशस्त्र दलांचे 60 जवान आज कझाकिस्तानमधील ओस्केमेनकडे रवाना झाले. हा संयुक्त लष्करी सराव 28 सप्टेंबर ते 11 ऑक्टोबर 2026 या कालावधीत आयोजित करण्यात आला आहे.
या सरावात भारतीय आणि कझाकिस्तानच्या सशस्त्र दलांचे समान संख्येतील जवान सहभागी होणार आहेत. भारतीय तुकडीत मुख्यतः गढवाल रायफल्सच्या एका बटालियनमधील जवानांचा समावेश असून, इतर शस्त्रास्त्र व सेवा शाखांमधील कर्मचारी तसेच भारतीय हवाई दलाचे जवानही सहभागी होणार आहेत. कझाकिस्तानकडून मुख्यतः त्याच्या लँड फोर्सेसमधील जवान सहभागी होतील.
KAZIND-2026 चा मुख्य उद्देश काय?
KAZIND-2026 चा प्रमुख उद्देश भारत आणि कझाकिस्तानच्या सैन्यांमध्ये परस्पर समन्वय आणि संयुक्त कारवाईची क्षमता वाढवणे हा आहे. या सरावामध्ये संयुक्त राष्ट्रांच्या (UN) आदेशाअंतर्गत दहशतवादविरोधी कारवाया कशा राबवायच्या, याचे प्रशिक्षण दिले जाणार आहे.
दहशतवादविरोधी मोहिमांमध्ये वेगवेगळ्या दलांनी एकत्रितपणे काम करणे अत्यंत महत्त्वाचे असते. अशा परिस्थितीत माहितीची देवाणघेवाण, नियोजन, जमिनीवरील कारवाई आणि हवाई मदत यांच्यात समन्वय आवश्यक असतो. KAZIND-2026 मध्ये याच बाबींवर विशेष भर दिला जाणार आहे.
सरावादरम्यान दोन्ही देशांचे जवान एकमेकांच्या कार्यपद्धती आणि प्रत्यक्ष ऑपरेशनल अनुभवातून शिकतील. त्यामुळे भविष्यात संयुक्त मोहिमा राबवताना परस्पर समज आणि समन्वय वाढण्यास मदत होऊ शकते.
अर्ध-शहरी आणि पर्वतीय भागात प्रशिक्षण
KAZIND-2026 मध्ये दहशतवादविरोधी कारवायांसाठी अर्ध-शहरी आणि पर्वतीय भागातील परिस्थितीवर आधारित प्रशिक्षण दिले जाणार आहे. विविध भौगोलिक परिस्थितींमध्ये सुरक्षा दलांसमोर वेगवेगळी आव्हाने निर्माण होतात. त्यामुळे जवानांना प्रत्यक्ष परिस्थितीशी मिळतीजुळती प्रशिक्षणाची संधी या सरावातून मिळणार आहे.
संयुक्त नियोजन आणि कारवाई हा या सरावाचा महत्त्वाचा भाग असेल. दोन्ही देशांचे सैनिक एकत्रितपणे मोहिमेचे नियोजन करतील आणि त्यानंतर ठरलेल्या पद्धतीनुसार कारवाई करतील.
यामध्ये दहशतवाद्यांच्या कारवायांना संयुक्त प्रतिसाद देणे, छापे टाकणे, शोध आणि लक्ष्यविरोधी मोहिमा, तसेच परिसराची झडती घेण्यासारख्या विविध सरावांचा समावेश आहे.
हेलिपॅड आणि लँडिंग साइट सुरक्षित करण्याचे प्रशिक्षण
सरावादरम्यान हेलिपॅड आणि हेलिकॉप्टर उतरण्याच्या ठिकाणांची सुरक्षा कशी सुनिश्चित करायची, याचेही प्रशिक्षण दिले जाणार आहे. दहशतवादविरोधी किंवा आपत्कालीन मोहिमांमध्ये हवाई मार्गाने जवान आणि आवश्यक सामग्री पोहोचवण्यासाठी सुरक्षित लँडिंग क्षेत्र महत्त्वाचे असते.
याशिवाय Special Heliborne Operations म्हणजे हेलिकॉप्टरच्या माध्यमातून जवानांना विशिष्ट ठिकाणी जलदपणे तैनात करण्यासंदर्भातील कारवायांचाही सराव होणार आहे.
ड्रोन आणि Counter-UAS तंत्रज्ञानावर भर
KAZIND-2026 मध्ये आधुनिक तंत्रज्ञानाचाही महत्त्वाचा समावेश करण्यात आला आहे. विशेषतः Unmanned Aerial Systems (UAS) म्हणजे मानवरहित हवाई प्रणालींचा वापर आणि Counter-UAS क्षमतांवर प्रशिक्षण दिले जाणार आहे.
ड्रोनचा वापर आजच्या सुरक्षा व्यवस्थेत देखरेख, माहिती संकलन आणि परिसराची पाहणी करण्यासाठी केला जातो. त्याचबरोबर सुरक्षा दलांना अनधिकृत किंवा शत्रूच्या ड्रोनचा सामना करण्यासाठीही सक्षम असणे आवश्यक आहे.
या पार्श्वभूमीवर दोन्ही देशांचे जवान मानवरहित हवाई प्रणालींच्या एकत्रित वापराचा आणि त्यांच्याविरोधातील उपाययोजनांचा सराव करतील. त्यामुळे आधुनिक तंत्रज्ञानाचा संयुक्त लष्करी कारवायांमध्ये प्रभावी वापर करण्याचा अनुभव मिळणार आहे.
संयुक्त कमांड पोस्ट आणि इंटेलिजन्स सेंटर
सरावात केवळ मैदानी कारवायांवरच लक्ष दिले जाणार नाही, तर संयुक्त नियोजन आणि माहिती व्यवस्थापनालाही महत्त्व दिले जाईल.
यासाठी Joint Command Post आणि Intelligence and Surveillance Centre स्थापन केले जाणार आहेत. संयुक्त कमांड पोस्टच्या माध्यमातून दोन्ही देशांचे अधिकारी आणि जवान मोहिमेचे नियोजन आणि अंमलबजावणी यामध्ये समन्वय साधतील.
तर इंटेलिजन्स अँड सर्व्हेलन्स सेंटरच्या माध्यमातून उपलब्ध माहिती आणि निरीक्षणाच्या आधारे परिस्थितीचे आकलन करण्याचा सराव केला जाईल. यामुळे मैदानावरील कारवाईपूर्वी माहितीचे विश्लेषण आणि योग्य निर्णय घेण्याच्या प्रक्रियेवर भर दिला जाईल.
अंतिम टप्प्यात संयुक्त Validation Exercise
KAZIND-2026 च्या प्रशिक्षणाचा शेवट एका व्यापक Validation Exercise ने होणार आहे. या अंतिम सरावात दोन्ही देशांचे जवान यापूर्वी शिकलेल्या तंत्रांचा आणि कार्यपद्धतींचा एकत्रित वापर करतील.
यामध्ये काल्पनिक दहशतवादी धोक्याच्या पार्श्वभूमीवर संयुक्त कारवाई केली जाईल. प्रशिक्षणादरम्यान शिकवलेल्या तंत्रांचा प्रत्यक्ष स्वरूपाच्या परिस्थितीत कसा वापर करता येतो, हे या सरावातून तपासले जाईल.
यामुळे दोन्ही दलांना त्यांच्या संयुक्त नियोजनाची, संवादाची आणि कारवाईची तयारी तपासण्याची संधी मिळेल.
भारत-कझाकिस्तान लष्करी संबंधांना चालना
भारत आणि कझाकिस्तान यांच्यातील संरक्षण सहकार्याच्या दृष्टीने KAZIND हा महत्त्वाचा संयुक्त लष्करी सराव आहे. नियमित संयुक्त सरावामुळे दोन्ही देशांच्या सैनिकांना एकमेकांच्या प्रशिक्षण पद्धती आणि कार्यपद्धती समजून घेण्याची संधी मिळते.
यंदाच्या सरावातूनही दोन्ही देशांच्या सशस्त्र दलांना एकमेकांच्या ऑपरेशनल अनुभवाचा लाभ घेता येणार आहे. त्याचबरोबर परस्पर विश्वास, व्यावसायिक संबंध आणि मैत्रीपूर्ण संबंध मजबूत करण्यास मदत होण्याची अपेक्षा आहे.
संयुक्त लष्करी सरावामुळे केवळ युद्ध किंवा दहशतवादविरोधी कारवाईचे प्रशिक्षण मिळत नाही, तर विविध परिस्थितींमध्ये एकत्र काम करण्याची क्षमता देखील विकसित होते. KAZIND-2026 मध्ये आधुनिक तंत्रज्ञान, हवाई हालचाल, गुप्तचर माहिती आणि मैदानी कारवाई यांचा एकत्रित वापर हा विशेष भाग ठरणार आहे.
KAZIND-2026 मधून काय साध्य होणार?
28 सप्टेंबर ते 11 ऑक्टोबरदरम्यान होणारा हा सराव भारत आणि कझाकिस्तानच्या सैन्यांमधील सहकार्याचा आणखी एक टप्पा मानला जात आहे. दोन्ही देशांचे जवान संयुक्त प्रशिक्षणाद्वारे दहशतवादविरोधी मोहिमांमध्ये आवश्यक असलेल्या विविध कौशल्यांचा सराव करतील.
या सरावामुळे संयुक्त नियोजन, संवाद, हवाई हालचाल, ड्रोन तंत्रज्ञान आणि मैदानी कारवाई यामध्ये समन्वय वाढवण्याची संधी मिळणार आहे. अंतिम Validation Exercise मध्ये दोन्ही दलांना शिकलेल्या पद्धतींची एकत्रित चाचणी करता येईल.
KAZIND-2026 मुळे भारत आणि कझाकिस्तानमधील लष्करी सहकार्य, परस्पर विश्वास आणि व्यावसायिक संबंध आणखी दृढ करण्यास मदत होण्याची अपेक्षा आहे. दोन्ही देशांनी प्रादेशिक शांतता, स्थैर्य आणि सामूहिक सुरक्षेसाठी सहकार्य मजबूत करण्याच्या दिशेने हा संयुक्त सराव महत्त्वाचा ठरतो.