बंगालच्या उपसागरातील खोल दाबाचा पट्टा; महाराष्ट्रात पावसाचा इशारा

भारत हवामान विभागाने (IMD) 23 सप्टेंबर 2026 रोजी जारी केलेल्या हवामान निवेदनानुसार, बंगालच्या उपसागरातील खोल दाबाचा पट्टा उत्तर आंध्र प्रदेश आणि दक्षिण ओडिशाच्या किनारपट्टीकडे सरकत आहे. या हवामान प्रणालीचा परिणाम म्हणून ओडिशा, आंध्र प्रदेश, छत्तीसगड आणि तेलंगणामध्ये काही ठिकाणी मुसळधार ते अतिमुसळधार पावसाची शक्यता आहे. महाराष्ट्रातही पुढील काही दिवस पाऊस, मेघगर्जना आणि सोसाट्याच्या वाऱ्याचा अंदाज देण्यात आला आहे.

IMDच्या माहितीनुसार, हा खोल दाबाचा पट्टा 23 सप्टेंबरच्या सकाळी कळिंगपट्टणमच्या आग्नेयेला सुमारे 60 किलोमीटर अंतरावर होता. तो पश्चिम-वायव्य दिशेने सरकत असून 23 सप्टेंबरच्या रात्री कळिंगपट्टणमजवळ उत्तर आंध्र प्रदेश-दक्षिण ओडिशा किनारपट्टी ओलांडण्याची शक्यता होती.

महाराष्ट्रात पावसाचा अंदाज काय?

महाराष्ट्रासाठी IMDने पुढील काही दिवसांसाठी विविध हवामान इशारे दिले आहेत. कोकण आणि गोवा तसेच मराठवाड्यात 23 सप्टेंबरला अनेक ठिकाणी पाऊस होण्याची शक्यता आहे. त्यानंतर 24 ते 29 सप्टेंबरदरम्यान या भागांत काही ठिकाणी पाऊस सुरू राहू शकतो.

मध्य महाराष्ट्रात 23 ते 29 सप्टेंबरदरम्यान तुरळक ते विखुरलेल्या स्वरूपात पावसाचा अंदाज आहे. त्यामुळे पुणे, सातारा, सांगली, कोल्हापूर, सोलापूर आणि आसपासच्या भागांमध्ये स्थानिक हवामान बदलण्याची शक्यता राहणार आहे.

मेघगर्जनेसह वाऱ्याचा इशारा

मध्य महाराष्ट्र आणि मराठवाड्यात 23 ते 26 सप्टेंबरदरम्यान मेघगर्जना, विजांचा कडकडाट आणि ताशी 40 ते 50 किलोमीटर वेगाने वारे वाहण्याची शक्यता आहे. काही ठिकाणी वाऱ्याचा वेग झोतांसह ताशी 60 किलोमीटरपर्यंत पोहोचू शकतो.

IMDने 24 ते 26 सप्टेंबरदरम्यान मध्य महाराष्ट्र आणि मराठवाड्यात जोरदार पृष्ठभागीय वारे वाहण्याचाही अंदाज व्यक्त केला आहे. त्यामुळे शेतकरी, वाहनचालक आणि नागरिकांनी स्थानिक हवामानाचा अंदाज लक्षात घेऊन काळजी घेणे आवश्यक आहे.

ओडिशा, छत्तीसगड आणि तेलंगणात अतिमुसळधार पावसाचा इशारा

या हवामान प्रणालीचा सर्वाधिक प्रभाव पूर्व आणि मध्य भारतातील काही भागांवर दिसून येण्याची शक्यता आहे. IMDने ओडिशा आणि छत्तीसगडमध्ये 23 आणि 24 सप्टेंबर रोजी काही ठिकाणी अतिमुसळधार पावसाचा इशारा दिला आहे. तेलंगणामध्ये 24 आणि 25 सप्टेंबरला अशाच प्रकारच्या पावसाची शक्यता आहे.

23 सप्टेंबरच्या सकाळपर्यंतच्या मागील 24 तासांत दक्षिण ओडिशात 21 सेंटीमीटर किंवा त्याहून अधिक पावसाची नोंद झाली. किनारी आंध्र प्रदेश, किनारी ओडिशा, आसाम आणि किनारी कर्नाटकात 12 ते 20 सेंटीमीटरपर्यंत अतिवृष्टी झाली. पूर्व उत्तर प्रदेश, छत्तीसगड, गोवा, मध्य महाराष्ट्र, सौराष्ट्र, तेलंगणा, अंदमान-निकोबार, पश्चिम बंगाल आणि मिझोराममध्येही मुसळधार पाऊस नोंदवण्यात आला.

IMDच्या नोंदीनुसार, ओडिशातील कोरापुट येथे 23 सेंटीमीटर पाऊस झाला. किनारी आंध्र प्रदेशातील श्रीकाकुलम येथे 14 सेंटीमीटर, आसाममधील चामागुरी येथे 14 सेंटीमीटर आणि किनारी कर्नाटकातील अंकोला येथे 12 सेंटीमीटर पावसाची नोंद झाली. मध्य महाराष्ट्रातील भिवपूर-कर्जत परिसरात 8 सेंटीमीटर पाऊस नोंदवण्यात आला.

मुसळधार पावसामुळे कोणते परिणाम होऊ शकतात?

IMDने अतिमुसळधार पावसामुळे काही भागांमध्ये स्थानिक पातळीवर पूरस्थिती आणि पाणी साचण्याचा धोका व्यक्त केला आहे. सखल भागांमध्ये पाणी साचणे, रस्ते व रेल्वे वाहतुकीवर परिणाम होणे आणि दृश्यमानता कमी होणे अशी परिस्थिती निर्माण होऊ शकते.

जोरदार वाऱ्यामुळे झाडांच्या फांद्या तुटणे, लहान झाडे उन्मळून पडणे आणि असुरक्षित बांधकामांचे किरकोळ नुकसान होण्याची शक्यता आहे. पाऊस आणि वाऱ्यामुळे शेती, बागायती पिके आणि उभ्या पिकांवरही परिणाम होऊ शकतो.

विजांच्या कडकडाटावेळी काळजी घेण्याचे आवाहन

IMDने नागरिकांना हवामानाची स्थिती लक्षात ठेवण्याचा आणि परिस्थिती बिघडल्यास सुरक्षित ठिकाणी जाण्याचा सल्ला दिला आहे. विजांचा धोका असल्यास झाडाखाली आसरा घेऊ नये, पाण्यापासून दूर राहावे आणि विद्युत किंवा इलेक्ट्रॉनिक उपकरणे शक्य असल्यास वीजपुरवठ्यापासून वेगळी करावीत, असे निवेदनात नमूद केले आहे.

शेतकऱ्यांसाठी IMDचा महत्त्वाचा सल्ला

महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांसाठीही हवामान विभागाने काही सूचना दिल्या आहेत. मध्य महाराष्ट्रात शेतांमध्ये पाण्याचा निचरा व्यवस्थित होईल याची काळजी घेण्यास सांगण्यात आले आहे. अतिपावसाच्या काळात सिंचन, आंतरमशागत, खतांचा वापर आणि पीक संरक्षणाची कामे पुढे ढकलण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे. पक्व झालेल्या मूग आणि उडीद पिकांची हवामान अनुकूल असताना काढणी करून उत्पादन सुरक्षित व कोरड्या ठिकाणी ठेवण्यास सांगितले आहे.

मराठवाड्यातही उभ्या पिकांमधील अतिरिक्त पाण्याचा निचरा करणे आणि अतिपावसाच्या परिस्थितीत शेतीची कामे पुढे ढकलणे आवश्यक असल्याचे IMDने म्हटले आहे. पक्व झालेले मका, मूग आणि उडीद योग्य हवामानाच्या काळात काढून सुरक्षित ठिकाणी ठेवण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे.

बंगालच्या उपसागरातील खोल दाबामुळे समुद्र खवळणार

खोल दाबाच्या पट्ट्यामुळे बंगालच्या उपसागरातील समुद्रस्थितीही खराब राहण्याचा अंदाज आहे. 24 सप्टेंबरच्या संध्याकाळपर्यंत पश्चिम-मध्य आणि लगतच्या वायव्य बंगालच्या उपसागरात समुद्र अतिशय खवळलेला राहण्याची शक्यता आहे.

आंध्र प्रदेश-ओडिशा किनारपट्टीजवळही समुद्र खवळलेला ते अतिखवळलेला राहण्याचा अंदाज आहे. काही भागांत वाऱ्याचा वेग ताशी 55 ते 65 किलोमीटर असून झोतांसह तो 75 किलोमीटरपर्यंत पोहोचू शकतो.

या पार्श्वभूमीवर IMDने मच्छीमारांना पश्चिम-मध्य, वायव्य आणि नैऋत्य बंगालचा उपसागर तसेच आंध्र प्रदेश, ओडिशा आणि पश्चिम बंगालच्या किनाऱ्यालगत समुद्रात न जाण्याचा सल्ला दिला आहे.

मान्सूनच्या परतीचीही सुरुवात

23 सप्टेंबरला नैऋत्य मोसमी वारे पंजाब, हरियाणा, राजस्थानच्या बहुतांश भागातून, संपूर्ण दिल्ली तसेच उत्तर प्रदेश आणि गुजरातच्या काही भागांतून पुढे सरकले असल्याचे IMDने सांगितले आहे. मान्सूनच्या परतीची स्थिती दाखवणारा नकाशा अहवालाच्या पाचव्या पानावरील परिशिष्टात देण्यात आला आहे.

IMDच्या सात दिवसांच्या अंदाजानुसार देशातील विविध भागांमध्ये 23 ते 29 सप्टेंबरदरम्यान पावसाची स्थिती बदलत राहणार आहे. अहवालातील रंगीत नकाशांमध्ये वेगवेगळ्या दिवसांसाठी पावसाचे आणि हवामानाचे इशारे दर्शवण्यात आले आहेत. हवामान विभागाने स्पष्ट केले आहे की अंदाजाचा कालावधी वाढत गेल्यास त्याची अचूकता कमी होऊ शकते.

निष्कर्ष

बंगालच्या उपसागरातील खोल दाबाचा पट्टा सध्या पूर्व आणि मध्य भारतातील हवामानावर प्रभाव टाकत असून ओडिशा, छत्तीसगड आणि तेलंगणामध्ये अतिमुसळधार पावसाचा धोका आहे. महाराष्ट्रातही 23 ते 29 सप्टेंबरदरम्यान विविध भागांत पाऊस, मेघगर्जना आणि काही ठिकाणी जोरदार वाऱ्याची शक्यता आहे. त्यामुळे नागरिकांनी स्थानिक हवामान इशाऱ्यांकडे लक्ष ठेवावे, तर शेतकऱ्यांनी पिकांमध्ये पाण्याचा निचरा आणि काढणीनंतर उत्पादनाच्या सुरक्षित साठवणुकीची काळजी घ्यावी.