कैवल्यधाम योग संस्थेच्या कॉलेजचा अमृत महोत्सव लोणावळ्यात संपन्न

पुणे जिल्ह्यातील लोणावळा येथे कैवल्यधाम योग संस्था परिसरात ‘गोर्धनदास सेक्सरिया कॉलेज ऑफ योग अँड कल्चरल सिंथेसिस’चा अमृत महोत्सव उत्साहात पार पडला. १८ सप्टेंबर २०२६ रोजी झालेल्या या कार्यक्रमाला उपराष्ट्रपती सी. पी. राधाकृष्णन, राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा, माजी केंद्रीय मंत्री तथा कैवल्यधाम ग्लोबलचे अध्यक्ष सुरेश प्रभू यांच्यासह संस्थेचे पदाधिकारी, प्राध्यापक, विद्यार्थी आणि माजी विद्यार्थी उपस्थित होते.

या कार्यक्रमात योगाचे आधुनिक जीवनातील महत्त्व, योग शिक्षण, संशोधन आणि भारतीय ज्ञानपरंपरेचे जतन यावर प्रमुख मान्यवरांनी विचार मांडले. तंत्रज्ञान आणि वेगवान जीवनशैलीमुळे वाढणाऱ्या तणावाच्या काळात योग व्यक्तीला मानसिक शांतता, संतुलन आणि एकाग्रता देणारे प्रभावी माध्यम असल्याचे उपराष्ट्रपती सी. पी. राधाकृष्णन यांनी सांगितले.

कैवल्यधाम योग संस्थेच्या कॉलेजचा अमृत महोत्सव

‘गोर्धनदास सेक्सरिया कॉलेज ऑफ योग अँड कल्चरल सिंथेसिस’ने योग शिक्षण आणि भारतीय संस्कृतीच्या क्षेत्रात दीर्घकाळ महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे. संस्थेच्या ७५ वर्षांच्या वाटचालीचा गौरव करण्यासाठी अमृत महोत्सवाचे आयोजन करण्यात आले.

लोणावळ्यातील कैवल्यधामच्या परिसरात झालेल्या या कार्यक्रमात योगाच्या पारंपरिक ज्ञानासोबतच त्याचा वैज्ञानिक अभ्यास आणि आधुनिक काळातील उपयोग यावर भर देण्यात आला.

कार्यक्रमाला राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा, कैवल्यधाम ग्लोबलचे अध्यक्ष सुरेश प्रभू, मुख्य कार्यकारी अधिकारी सुबोध तिवारी आणि महाविद्यालयाचे मुख्य आश्रयदाते राकेश सेक्सरिया यांची प्रमुख उपस्थिती होती.

उपराष्ट्रपतींकडून योगाच्या महत्त्वावर भर

उपराष्ट्रपती सी. पी. राधाकृष्णन यांनी सांगितले की, आजच्या तंत्रज्ञानाच्या युगात माहितीचा वेग आणि जीवनशैलीतील बदल मोठ्या प्रमाणात वाढले आहेत. त्याचबरोबर अनेकांच्या जीवनात तणावही वाढत आहे.

अशा परिस्थितीत योग व्यक्तीला काही क्षण थांबून स्वतःकडे पाहण्याची, श्वासावर लक्ष केंद्रित करण्याची आणि मन शांत करण्याची संधी देतो. योगामुळे मन, शरीर आणि आत्म्यामध्ये संतुलन निर्माण करण्यास मदत होते, असे त्यांनी नमूद केले.

योगामुळे एकाग्रता वाढण्यास आणि अधिक जागरूकपणे जीवन जगण्यास मदत होऊ शकते. महर्षी पतंजली यांनी मांडलेली योगाची तत्त्वे आजच्या माहितीच्या सततच्या प्रवाहाच्या काळातही महत्त्वाची असल्याचे उपराष्ट्रपतींनी सांगितले.

आंतरराष्ट्रीय स्तरावर योगाला वाढती मान्यता

भारताच्या योग परंपरेला गेल्या काही वर्षांत जागतिक पातळीवर मोठी ओळख मिळाली आहे. २०१४ मध्ये पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी संयुक्त राष्ट्र महासभेत योगाचे महत्त्व अधोरेखित केले. त्यानंतर २१ जून हा आंतरराष्ट्रीय योग दिवस म्हणून घोषित करण्यात आला.

आज विविध देशांमध्ये योगाचा अभ्यास आणि सराव केला जात आहे. वेगवेगळ्या संस्कृती आणि देशांतील नागरिक योगाच्या माध्यमातून एकत्र येत असल्याचे उपराष्ट्रपतींनी सांगितले.

भारताची तरुण लोकसंख्या ही देशाची मोठी ताकद असल्याचेही त्यांनी नमूद केले. तरुणांच्या ऊर्जा, कौशल्य आणि आकांक्षांना शिस्त व जागरूकतेची जोड मिळाल्यास त्यांच्या क्षमतेचा अधिक प्रभावी वापर होऊ शकतो. या प्रक्रियेत योग महत्त्वाची भूमिका बजावू शकतो, असे त्यांनी स्पष्ट केले.

स्वामी कुवलयानंद यांच्या योगदानाचा उल्लेख

कैवल्यधामच्या इतिहासाचा उल्लेख करताना उपराष्ट्रपतींनी स्वामी कुवलयानंद यांच्या कार्याची आठवण करून दिली. योगाचा वैज्ञानिक पद्धतीने अभ्यास करण्यासाठी स्वामी कुवलयानंद यांनी १९२४ मध्ये कैवल्यधामची स्थापना केली.

त्या काळात योगाच्या शास्त्रीय अभ्यासाला संस्थात्मक स्वरूप देण्याच्या दृष्टीने हे महत्त्वाचे पाऊल मानले गेले. योगाचा समृद्ध वारसा जतन करून तो पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचविण्याची जबाबदारी आजच्या संस्थांवर असल्याचे उपराष्ट्रपतींनी सांगितले.

योगाची वैज्ञानिकता आणि मूळ तत्त्वज्ञान जपण्याचे आवाहन

राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा यांनी योगाच्या वाढत्या जागतिक लोकप्रियतेच्या पार्श्वभूमीवर त्याची मूळ तत्त्वे जपण्याची गरज व्यक्त केली.

योगाचा प्रसार होत असताना त्यामागील मूलभूत ज्ञान, वैज्ञानिक दृष्टिकोन आणि भारतीय तत्त्वज्ञानाशी असलेले नाते कायम ठेवणे आवश्यक आहे, असे त्यांनी सांगितले. योगामुळे शारीरिक तंदुरुस्ती, मानसिक संतुलन आणि सर्वांगीण आरोग्याला चालना मिळू शकते, असेही त्यांनी नमूद केले.

राज्यपालांनी कैवल्यधामला भारताचा अभिमान असल्याचे सांगितले. स्वामी कुवलयानंद यांनी वैज्ञानिक संशोधन, शिक्षण आणि प्रत्यक्ष आचरणाच्या माध्यमातून योगाचा प्रचार आणि प्रसार करण्यासाठी या संस्थेची स्थापना केली होती.

आज कैवल्यधामने योग आणि भारतीय संस्कृतीच्या क्षेत्रात आंतरराष्ट्रीय स्तरावर आपली वेगळी ओळख निर्माण केली आहे. त्यामुळे गोर्धनदास सेक्सरिया कॉलेजचा अमृत महोत्सव हा केवळ ७५ वर्षांचा संस्थात्मक प्रवास साजरा करणारा कार्यक्रम नसून भारतीय ज्ञानपरंपरेच्या जतनाचा उत्सव असल्याचे राज्यपालांनी सांगितले.

प्रशिक्षित योग शिक्षक आणि संशोधक घडवण्यावर भर

योगाचा जागतिक प्रसार वाढत असताना प्रशिक्षित योग शिक्षक, प्रशिक्षक आणि संशोधक तयार करण्याची गरजही वाढली आहे. कैवल्यधामसारख्या संस्थांनी या क्षेत्रात अधिक प्रभावीपणे काम करावे, असे राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा यांनी सांगितले.

आधुनिक जगाशी संवाद साधताना योगाची शुद्धता आणि अस्सलपणा जपणे महत्त्वाचे आहे. पुढील काळात कैवल्यधामने योगाचे अभ्यासक, शिक्षक आणि दूतांची नवी पिढी तयार करून भारतीय ज्ञानपरंपरा देशाच्या विविध भागांमध्ये तसेच जगभर पोहोचवावी, असे आवाहन त्यांनी केले.

कैवल्यधामचे ज्ञान जगभर पोहोचवण्याचा संकल्प

कैवल्यधाम ग्लोबलचे अध्यक्ष आणि माजी केंद्रीय मंत्री सुरेश प्रभू यांनी संस्थेच्या पुढील वाटचालीबाबत विचार मांडले.

गेल्या शतकभरात कैवल्यधामने योगाच्या क्षेत्रात मोठा ज्ञानसाठा, अनुभव आणि परंपरा विकसित केली आहे. हे ज्ञान केवळ संस्थेपुरते मर्यादित न ठेवता जगाच्या कल्याणासाठी उपलब्ध करून देण्याचा संकल्प असल्याचे सुरेश प्रभू यांनी सांगितले.

कैवल्यधामचे ज्ञान जगातील अधिकाधिक लोकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी आगामी काळात व्यापक प्रयत्न केले जातील, असेही त्यांनी स्पष्ट केले.

विविध उपक्रमांची माहिती

कैवल्यधामचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी सुबोध तिवारी यांनी कार्यक्रमाचे प्रास्ताविक केले. त्यांनी संस्थेमार्फत राबविण्यात येणारे विविध उपक्रम, योग शिक्षण, संशोधन आणि संस्थेच्या कार्याची माहिती उपस्थितांना दिली.

महाविद्यालयाचे मुख्य आश्रयदाते राकेश सेक्सरिया यांनीही यावेळी आपले मनोगत व्यक्त केले. कार्यक्रमादरम्यान स्वामी कुवलयानंद यांच्या पत्रांचा समावेश असलेल्या पुस्तकाचे प्रकाशन करण्यात आले.

या सोहळ्यास प्राध्यापकवर्ग, विद्यार्थी, माजी विद्यार्थी आणि कैवल्यधाम परिवारातील सदस्य मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.

भारतीय योग परंपरेच्या पुढील वाटचालीसाठी महत्त्वाचा टप्पा

गोर्धनदास सेक्सरिया कॉलेज ऑफ योग अँड कल्चरल सिंथेसिसचा अमृत महोत्सव हा संस्थेच्या ७५ वर्षांच्या शैक्षणिक आणि सांस्कृतिक प्रवासाचा महत्त्वाचा टप्पा ठरला. योगाचे पारंपरिक ज्ञान, वैज्ञानिक अभ्यास आणि आधुनिक जीवनातील त्याचा उपयोग यांचा समन्वय साधण्यावर कार्यक्रमात भर देण्यात आला.

कैवल्यधाम योग संस्था भविष्यात योग शिक्षण, संशोधन आणि प्रशिक्षणाच्या माध्यमातून भारतीय योग परंपरेचा जागतिक स्तरावर विस्तार करण्याच्या दिशेने काम करणार असल्याचे या कार्यक्रमातून स्पष्ट झाले. बदलत्या जीवनशैलीत योगाचा अभ्यास आणि त्याचा नियमित सराव अधिक व्यापक करण्याचा संदेशही या अमृत महोत्सवातून देण्यात आला.

***