पुणे, १० सप्टेंबर : सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठाने शिक्षण, संशोधन, नवोन्मेष आणि सामाजिक बांधिलकीच्या माध्यमातून जागतिक दर्जाचे शिक्षण केंद्र म्हणून आपली ओळख अधिक मजबूत करावी, असे आवाहन राज्यपाल तथा विद्यापीठाचे कुलपती जिष्णु देव वर्मा यांनी केले. विद्यापीठाच्या १२७ व्या दीक्षान्त समारंभात ते बोलत होते.
कृत्रिम बुद्धिमत्ता, स्वयंचलित तंत्रज्ञान, जैवतंत्रज्ञान आणि डिजिटल तंत्रज्ञानामुळे जगभरातील शिक्षण, उद्योग आणि रोजगाराच्या क्षेत्रात वेगाने बदल होत आहेत. या बदलत्या परिस्थितीत विद्यार्थ्यांना केवळ पदवी देणे पुरेसे नसून त्यांना भविष्यातील आव्हानांसाठी तयार करण्याची जबाबदारी विद्यापीठांची असल्याचे राज्यपालांनी स्पष्ट केले.
सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठासाठी जागतिक विस्ताराचे आवाहन
दीक्षान्त समारंभ हा विद्यार्थ्यांच्या आयुष्यातील महत्त्वाचा टप्पा आहे. या टप्प्यावर विद्यार्थ्यांनी मिळवलेल्या ज्ञानाचे रूपांतर समाजाप्रती असलेल्या जबाबदारीत करावे आणि शिक्षणाचा उपयोग नेतृत्व, परिवर्तन आणि विकासासाठी करावा, असे जिष्णु देव वर्मा यांनी सांगितले.
आजच्या काळात केवळ पदवी मिळवणे पुरेसे राहिलेले नाही. तंत्रज्ञानातील वेगवान बदल लक्षात घेता विद्यार्थ्यांनी आजीवन शिक्षणाची सवय लावून घ्यावी. नवीन कौशल्ये आत्मसात करणे, बदलत्या गरजांनुसार स्वतःला तयार करणे आणि ज्ञानाचा प्रत्यक्ष जीवनात उपयोग करणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
शिक्षण हे केवळ नोकरी मिळवण्याचे साधन नसून समानता, सक्षमीकरण आणि सामाजिक परिवर्तनाचे प्रभावी माध्यम आहे. सावित्रीबाई फुले यांनी शिक्षणाच्या माध्यमातून समाजपरिवर्तनाचा जो विचार पुढे नेला, तो आजच्या पिढीनेही पुढे नेण्याची गरज आहे, असे राज्यपालांनी सांगितले.
राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरणाच्या अंमलबजावणीवर भर
राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण २०२०च्या अंमलबजावणीसाठी विद्यापीठ करीत असलेल्या प्रयत्नांचे राज्यपालांनी कौतुक केले. बहुविषयक शिक्षण, कौशल्यविकास, संशोधन, नवोन्मेष आणि विद्यार्थ्यांचा सर्वांगीण विकास यांना अधिक महत्त्व देण्याची गरज त्यांनी व्यक्त केली.
भारतीय ज्ञानपरंपरेचा आधुनिक शिक्षणाशी योग्य समन्वय साधणेही महत्त्वाचे असल्याचे त्यांनी सांगितले. विद्यार्थ्यांना गुणवत्तापूर्ण तसेच परवडणारे शिक्षण उपलब्ध करून देण्याबरोबरच विद्यापीठाच्या प्रशासनात डिजिटल तंत्रज्ञानाचा वापर वाढवण्याचे आवाहन करण्यात आले.
डिजिटल प्रशासनामुळे कामकाज अधिक पारदर्शक आणि कार्यक्षम होण्यास मदत होऊ शकते. त्याचबरोबर हरित उपक्रम राबवून विद्यापीठ परिसर अधिक पर्यावरणपूरक आणि शाश्वत करण्यावरही भर द्यावा, असे राज्यपालांनी सांगितले.
दुबई, सौदी अरेबिया आणि कझाकिस्तानशी शैक्षणिक सहकार्य
सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठाचा आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील विस्तार वाढवण्यासाठी विविध देशांमधील शैक्षणिक भागीदारीचा प्रभावी वापर करता येईल, असे राज्यपालांनी नमूद केले.
दुबई, सौदी अरेबिया आणि कझाकिस्तानमधील शैक्षणिक भागीदारीमुळे विद्यापीठाला जागतिक स्तरावर अधिक मजबूत स्थान निर्माण करण्याची संधी उपलब्ध होऊ शकते. विद्यार्थी देवाणघेवाण, संयुक्त संशोधन प्रकल्प, आंतरराष्ट्रीय प्राध्यापक आणि परदेशी विद्यापीठांशी भागीदारी या माध्यमातून विद्यापीठाचे आंतरराष्ट्रीयीकरण अधिक प्रभावी करता येईल.
जागतिक दर्जाच्या विद्यापीठांशी सहकार्य वाढल्यास विद्यार्थ्यांना परदेशातील शिक्षणपद्धती, संशोधनाच्या संधी आणि आंतरराष्ट्रीय अनुभव मिळू शकतो. त्यामुळे स्थानिक पातळीवरील शिक्षणाला जागतिक दृष्टीकोन मिळण्यास मदत होईल.
उद्योग-विद्यापीठ भागीदारीला चालना
विद्यापीठांनी उद्योग क्षेत्रासोबत अधिक जवळून काम करण्याची गरज असल्याचे राज्यपालांनी सांगितले. विद्यार्थ्यांना केवळ वर्गातील शिक्षण न देता प्रशिक्षण, इंटर्नशिप, शिकाऊ उमेदवारी आणि प्रत्यक्ष कामाचा अनुभव मिळणे आवश्यक आहे.
उद्योग आणि विद्यापीठांमधील सहकार्य वाढल्यास विद्यार्थ्यांना रोजगाराच्या बदलत्या गरजा समजण्यास मदत होईल. त्याचबरोबर उद्योगांच्या प्रत्यक्ष समस्यांवर संशोधन करण्याची संधीही विद्यार्थ्यांना आणि संशोधकांना मिळू शकते.
माजी विद्यार्थ्यांचे नेटवर्क अधिक सक्षम करण्याचे आवाहनही करण्यात आले. माजी विद्यार्थ्यांचा अनुभव आणि संपर्क यांचा उपयोग विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन, शिष्यवृत्ती, रोजगार, संशोधन आणि नवोन्मेषासाठी करून घेता येईल, असे वर्मा यांनी सांगितले.
सायबर सुरक्षा आणि उदयोन्मुख तंत्रज्ञानावर संशोधन
कृत्रिम बुद्धिमत्ता, हवामान बदल, आरोग्य, कृषी, सायबर सुरक्षा, शाश्वत विकास, ग्रामीण परिवर्तन आणि उदयोन्मुख तंत्रज्ञान या क्षेत्रांमध्ये संशोधनाला प्रोत्साहन देण्याची गरज राज्यपालांनी व्यक्त केली.
तंत्रज्ञानाचा वेगाने विस्तार होत असताना त्याचा समाजावर होणारा परिणामही महत्त्वाचा आहे. त्यामुळे संशोधन करताना केवळ तांत्रिक प्रगतीवर लक्ष न देता समाजाच्या प्रत्यक्ष गरजा लक्षात घेणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी अधोरेखित केले.
विशेषतः सायबर सुरक्षा आणि डिजिटल तंत्रज्ञानाच्या वाढत्या वापराच्या पार्श्वभूमीवर सुरक्षित डिजिटल वातावरण निर्माण करण्यासाठी संशोधन आणि कौशल्यविकासाला महत्त्व देणे आवश्यक ठरणार आहे.
विद्यार्थ्यांसाठी क्रीडा सहभागावर भर
विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी शिक्षणासोबतच क्रीडा आणि शारीरिक उपक्रमांनाही महत्त्व द्यावे, असे राज्यपालांनी सांगितले.
प्रत्येक विद्यापीठाने वार्षिक क्रीडा दिनदर्शिका तयार करून प्रत्येक विद्यार्थ्याला किमान एका क्रीडा किंवा शारीरिक उपक्रमात सहभागी होण्यासाठी प्रोत्साहित करावे. क्रीडेमुळे विद्यार्थ्यांमध्ये शिस्त, संघभावना, नेतृत्वगुण आणि आत्मविश्वास विकसित होतो, असे त्यांनी नमूद केले.
‘नशामुक्त भारत’ अभियान आणि सामाजिक बांधिलकी
विद्यापीठ परिसर सुरक्षित, निरोगी आणि अमली पदार्थांच्या व्यसनापासून मुक्त ठेवण्यासाठी जनजागृती आणि समुपदेशन उपक्रम राबवण्याचे आवाहन करण्यात आले.
‘नशामुक्त भारत’ अभियानाच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांमध्ये अमली पदार्थांच्या दुष्परिणामांविषयी जागरूकता निर्माण करावी. विद्यापीठ आणि संलग्न महाविद्यालयांनी सामाजिक संस्थांसोबत काम करून विविध जनजागृती उपक्रम राबवावेत, असे राज्यपालांनी सांगितले.
विद्यापीठांनी समाजाशी अधिक घट्ट नाते निर्माण करण्यासाठी गावे दत्तक घ्यावीत, अशी अपेक्षाही व्यक्त करण्यात आली. साक्षरता, डिजिटल शिक्षण, आरोग्य, पर्यावरण, कौशल्यविकास आणि सामाजिक नवोन्मेषाच्या माध्यमातून ग्रामीण भागातील नागरिकांच्या जीवनात सकारात्मक बदल घडवून आणता येईल.
विद्यापीठाच्या कामगिरीचा कुलगुरूंनी घेतला आढावा
कुलगुरू प्रा. सुरेश गोसावी यांनी यावेळी सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठाच्या शैक्षणिक आणि संशोधन क्षेत्रातील कामगिरीचा आढावा मांडला.
विद्यापीठाशी संलग्न ८५९ महाविद्यालये आणि विविध परिसंस्थांमध्ये साडेसात लाखांहून अधिक विद्यार्थी शिक्षण घेत असल्याची माहिती त्यांनी दिली. विद्यापीठात निर्माण होणारे ज्ञान केवळ प्रयोगशाळा किंवा वर्गखोल्यांपुरते मर्यादित न राहता समाज, गाव, शेत आणि रुग्णालयांपर्यंत पोहोचवण्यावर भर असल्याचे त्यांनी सांगितले.
ज्ञाननिर्मिती, संशोधन, लोकाभिमुख तंत्रज्ञान, कौशल्यविकास, डिजिटल परिवर्तन आणि आंतरराष्ट्रीय सहकार्याच्या माध्यमातून विद्यापीठाला आणखी उंचीवर नेण्याचा संकल्प कुलगुरूंनी व्यक्त केला.
दीक्षान्त समारंभाला मान्यवरांची उपस्थिती
१२७ व्या दीक्षान्त समारंभाला राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा, कुलगुरू प्रा. सुरेश गोसावी, राज्यपालांचे सचिव डॉ. प्रशांत नारनवरे, प्र-कुलगुरू प्रा. डॉ. पराग काळकर, कुलसचिव प्रा. डॉ. प्रफुल्ल पवार, व्यवस्थापन परिषदेचे सदस्य तसेच शैक्षणिक परिषद आणि अधिसभेचे सदस्य उपस्थित होते.
याशिवाय अधिष्ठाता, प्राध्यापक, अधिकारी, कर्मचारी, निमंत्रित, पालक आणि पदवीधर विद्यार्थी मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.
निष्कर्ष
तंत्रज्ञान आणि शिक्षण क्षेत्रात वेगाने होत असलेल्या बदलांच्या पार्श्वभूमीवर सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठाने संशोधन, नवोन्मेष, कौशल्यविकास, उद्योग सहकार्य, आंतरराष्ट्रीय भागीदारी आणि सामाजिक बांधिलकी यांचा समन्वय साधून पुढे जाण्याची गरज या दीक्षान्त समारंभातून अधोरेखित झाली. विद्यार्थ्यांना जागतिक संधींसाठी तयार करण्याबरोबरच समाजाच्या गरजा ओळखून ज्ञानाचा उपयोग करण्याचे आवाहन करण्यात आले. त्यामुळे शिक्षणासोबत सामाजिक जबाबदारी आणि नवोन्मेष यांना केंद्रस्थानी ठेवून सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ जागतिक दर्जाचे शिक्षण केंद्र बनण्याच्या दिशेने पुढे जाऊ शकते.