नवी दिल्ली : केंद्र सरकारच्या अन्न व सार्वजनिक वितरण विभागाने विशेष अभियान 6 म्हणजेच Special Campaign for Disposal of Pending Matters 6 (SCDPM 6) साठी तयारीला वेग दिला आहे. स्वच्छता, प्रलंबित कामांचा निपटारा, कार्यालयीन जागेचा योग्य वापर आणि ई-कचऱ्याची शास्त्रशुद्ध विल्हेवाट यावर या अभियानात विशेष भर देण्यात येणार आहे.
अन्न व सार्वजनिक वितरण विभागासोबतच त्याच्या अधीन आणि संलग्न कार्यालये तसेच सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रमांमध्येही या अभियानाची पूर्वतयारी सुरू आहे. यामध्ये Food Corporation of India (FCI), Central Warehousing Corporation (CWC) आणि Warehousing Development and Regulatory Authority (WDRA) यांचा समावेश आहे.
विशेष अभियानाच्या तयारीचा टप्पा 15 सप्टेंबर ते 30 सप्टेंबर 2026 या कालावधीत राबविण्यात आला. या काळात कार्यालयांमधील भौतिक व इलेक्ट्रॉनिक फाइल्सचा आढावा, ई-कचरा आणि भंगाराची ओळख तसेच वापरात नसलेल्या वस्तूंच्या विल्हेवाटीची प्रक्रिया सुरू करण्यात आली.
विशेष अभियान 6 मध्ये स्वच्छता आणि ई-कचऱ्यावर विशेष भर
यंदाच्या विशेष अभियान 6 मध्ये केवळ कार्यालयीन स्वच्छतेपुरता विषय मर्यादित ठेवण्यात आलेला नाही. ई-कचऱ्याचे संकलन, त्याचे वर्गीकरण आणि योग्य पद्धतीने विल्हेवाट लावण्याला महत्त्व देण्यात आले आहे.
कार्यालयांमध्ये कालांतराने जुने संगणक, इलेक्ट्रॉनिक उपकरणे, खराब झालेली उपकरणे, बॅटरी आणि इतर इलेक्ट्रॉनिक वस्तू जमा होतात. अशा वस्तूंचे योग्य व्यवस्थापन न झाल्यास त्या कार्यालयीन जागा व्यापतात आणि पर्यावरणीय समस्या निर्माण होऊ शकतात.
त्यामुळे या अभियानाच्या माध्यमातून ई-कचरा वेगळा करून त्याची योग्य पद्धतीने विल्हेवाट लावण्यावर भर देण्यात येत आहे. यामुळे कार्यालयीन परिसर अधिक स्वच्छ आणि व्यवस्थित ठेवण्यास मदत होण्याची अपेक्षा आहे.
ई-कचरा व्यवस्थापन म्हणजे काय?
ई-कचरा म्हणजे वापरात नसलेली किंवा खराब झालेली इलेक्ट्रॉनिक आणि विद्युत उपकरणे. संगणक, प्रिंटर, बॅटरी, इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांचे काही भाग आणि इतर तत्सम वस्तूंचा त्यात समावेश होतो.
या वस्तू सामान्य कचऱ्यात टाकण्याऐवजी त्यांचे संकलन, वर्गीकरण आणि योग्य प्रक्रियेद्वारे व्यवस्थापन करणे आवश्यक असते. विशेष अभियान 6 मध्ये याच बाबीला विशेष महत्त्व देण्यात आले आहे.
947 ठिकाणी स्वच्छता मोहीम राबविण्याचे लक्ष्य
अभियानाच्या पूर्वतयारीदरम्यान 28 सप्टेंबर 2026 पर्यंत विविध महत्त्वाची उद्दिष्टे निश्चित करण्यात आली आहेत. त्यानुसार कार्यालये, डेपो आणि गोदामांसह 947 ठिकाणी विशेष स्वच्छता मोहीम राबविण्यासाठी जागा ओळखण्यात आल्या आहेत.
या ठिकाणी अनावश्यक वस्तू, जुने साहित्य आणि वापरात नसलेल्या वस्तूंची छाननी केली जात आहे. आवश्यक वस्तू ठेवून अनावश्यक साहित्य हटविण्याच्या प्रक्रियेमुळे कार्यालयीन जागेचा अधिक चांगला वापर करण्यास मदत होणार आहे.
अन्न व सार्वजनिक वितरण विभागाच्या विविध कार्यालयांमध्ये स्वच्छ, व्यवस्थित आणि कार्यक्षम कामकाजाचे वातावरण निर्माण करण्याचा या प्रक्रियेचा उद्देश आहे.
22,635 चौरस फूट जागा मोकळी करण्याचे उद्दिष्ट
जुने आणि अनावश्यक साहित्य हटवून तब्बल 22,635 चौरस फूट कार्यालयीन जागा मोकळी करण्याचे उद्दिष्ट निश्चित करण्यात आले आहे.
कार्यालयीन जागेत वर्षानुवर्षे साठणारे कागदपत्रे, जुने उपकरणे आणि इतर साहित्य हटवल्यास उपलब्ध जागेचा अधिक प्रभावी वापर करता येऊ शकतो. या अभियानातून जागेचे व्यवस्थापन सुधारण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.
हजारो फाइल्सच्या छाननीवर भर
विशेष अभियानाच्या तयारीत कार्यालयीन नोंद व्यवस्थापनालाही महत्त्व देण्यात आले आहे. विभागाने 3,660 भौतिक फाइल्स तपासणीसाठी ओळखल्या आहेत.
या फाइल्सचा आढावा घेऊन रेकॉर्ड रिटेन्शन नियमांनुसार आवश्यक नसलेल्या नोंदींची छाननी आणि नियमानुसार विल्हेवाट लावण्याची प्रक्रिया केली जाणार आहे.
याशिवाय 3,534 ई-फाइल्स बंद करण्यासाठी ओळखण्यात आल्या आहेत. डिजिटल पद्धतीने तयार झालेल्या फाइल्सचा योग्य आढावा घेऊन प्रलंबित किंवा पूर्ण झालेल्या प्रकरणांची नोंद व्यवस्थापन प्रणाली अधिक सुव्यवस्थित करण्याचा प्रयत्न आहे.
डिजिटल रेकॉर्ड व्यवस्थापनाला चालना
सरकारी कार्यालयांमध्ये डिजिटल कामकाज वाढत असताना ई-फाइल्सचे व्यवस्थापनही महत्त्वाचे बनले आहे. अनेक फाइल्स पूर्ण झाल्यानंतरही त्या प्रणालीमध्ये प्रलंबित राहू शकतात.
अशा फाइल्सचा आढावा घेऊन आवश्यक प्रक्रिया पूर्ण केल्याने डिजिटल रेकॉर्ड अधिक व्यवस्थित ठेवण्यास मदत होऊ शकते. विशेष अभियान 6 मध्ये या बाबीचाही समावेश करण्यात आला आहे.
439 ई-कचरा वस्तूंची ओळख
अभियानाच्या पूर्वतयारीदरम्यान 439 ई-कचरा वस्तू संकलन, वर्गीकरण आणि विल्हेवाटीसाठी ओळखण्यात आल्या आहेत.
ई-कचऱ्याचे व्यवस्थापन हे यंदाच्या अभियानाचे प्रमुख वैशिष्ट्य मानले जात आहे. कार्यालयीन स्वच्छतेसोबतच पर्यावरणपूरक पद्धतीने इलेक्ट्रॉनिक कचऱ्याचे व्यवस्थापन करण्याचा प्रयत्न विभागाकडून करण्यात येत आहे.
यामुळे वापरात नसलेल्या इलेक्ट्रॉनिक वस्तू कार्यालयीन परिसरात पडून राहण्याऐवजी त्यांचे योग्य पद्धतीने व्यवस्थापन करण्यास मदत होईल.
FCI, CWC आणि WDRA यांचाही सहभाग
विशेष अभियान 6 ची तयारी केवळ अन्न व सार्वजनिक वितरण विभागाच्या मुख्य कार्यालयापुरती मर्यादित नाही. विभागाशी संबंधित आणि अधीनस्थ कार्यालये तसेच सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रमांमध्येही ही प्रक्रिया सुरू आहे.
Food Corporation of India (FCI), Central Warehousing Corporation (CWC) आणि Warehousing Development and Regulatory Authority (WDRA) यांच्याकडूनही अभियानाच्या पूर्वतयारीत विविध उपक्रम राबवले जात आहेत.
कार्यालये, डेपो, गोदामे आणि संबंधित ठिकाणी स्वच्छता, रेकॉर्ड व्यवस्थापन, अनावश्यक साहित्याची विल्हेवाट आणि ई-कचरा व्यवस्थापनावर लक्ष केंद्रित करण्यात आले आहे.
वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून अभियानाचा नियमित आढावा
अभियानाची तयारी नियोजित पद्धतीने पूर्ण करण्यासाठी विभागाकडून नियमित आढावा बैठका घेण्यात येत आहेत. नोडल अधिकारी आणि वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या माध्यमातून विविध ठिकाणी सुरू असलेल्या कामांचा आढावा घेतला जात आहे.
स्वच्छता मोहीम, प्रलंबित कामांचा निपटारा, कार्यालयीन जागा मोकळी करणे, रेकॉर्ड व्यवस्थापन आणि ई-कचऱ्याची योग्य विल्हेवाट या सर्व बाबींवर प्रगती तपासली जात आहे.
या नियमित देखरेखीमुळे अभियानाच्या उद्दिष्टांची अंमलबजावणी वेळेत करण्यावर भर दिला जात आहे.
2 ऑक्टोबरपासून 31 ऑक्टोबरपर्यंत विशेष अभियान
अन्न व सार्वजनिक वितरण विभागाकडून विशेष अभियान 6 ची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी 2 ऑक्टोबर ते 31 ऑक्टोबर 2026 या कालावधीत केली जाणार आहे.
पूर्वतयारीच्या टप्प्यात ओळखण्यात आलेल्या ठिकाणी स्वच्छता, नोंद व्यवस्थापन, अनावश्यक साहित्याची विल्हेवाट आणि ई-कचरा व्यवस्थापनाची कामे पुढे नेली जाणार आहेत.
या अभियानाच्या माध्यमातून सरकारी कार्यालयांमध्ये अधिक स्वच्छ आणि व्यवस्थित वातावरण निर्माण करण्यासोबतच प्रलंबित बाबी कमी करण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे.
स्वच्छ आणि व्यवस्थित कार्यालयांसाठी व्यापक प्रयत्न
विशेष अभियान 6 चा व्यापक उद्देश सरकारी कार्यालयांमध्ये कार्यक्षम आणि सुव्यवस्थित कामकाजाला प्रोत्साहन देणे हा आहे. अनावश्यक साहित्य हटवणे, जुन्या फाइल्सची छाननी करणे आणि डिजिटल नोंदी व्यवस्थित करणे यामुळे कामाच्या प्रक्रियेत अधिक शिस्त निर्माण होण्यास मदत होऊ शकते.
त्याचबरोबर ई-कचऱ्याच्या योग्य व्यवस्थापनामुळे जबाबदार कचरा व्यवस्थापन पद्धतींना चालना मिळणार आहे.
अन्न व सार्वजनिक वितरण विभाग आणि त्याच्याशी संबंधित संस्थांनी अभियानाच्या तयारीत निश्चित केलेली उद्दिष्टे पूर्ण करण्यासाठी काम सुरू केले आहे. पुढील टप्प्यात या उपक्रमांची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी आणि प्रगतीवर लक्ष ठेवले जाणार आहे.
निष्कर्ष
विशेष अभियान 6 अंतर्गत अन्न व सार्वजनिक वितरण विभागाने स्वच्छता, प्रलंबित कामांचा निपटारा, कार्यालयीन जागेचा योग्य वापर, फाइल व्यवस्थापन आणि ई-कचऱ्याच्या जबाबदार विल्हेवाटीवर लक्ष केंद्रित केले आहे.
28 सप्टेंबरपर्यंत 947 स्वच्छता स्थळे, 22,635 चौरस फूट जागा, 3,660 भौतिक फाइल्स, 3,534 ई-फाइल्स आणि 439 ई-कचरा वस्तू यांची ओळख करण्यात आली आहे. 2 ऑक्टोबर ते 31 ऑक्टोबरदरम्यान अभियानाची अंमलबजावणी केली जाणार असून, अधिक स्वच्छ, व्यवस्थित आणि कार्यक्षम सरकारी कार्यालये निर्माण करण्याच्या दिशेने हा उपक्रम महत्त्वाचा ठरणार आहे.