भारतात वाहन-ते-वाहन (V2V) कम्युनिकेशन सिस्टम लागू करण्याचा प्रस्ताव; 2028 पासून नव्या वाहनांमध्ये अनिवार्य होणार

 

प्रस्तावना

भारतातील रस्ते अधिक सुरक्षित करण्याच्या दिशेने केंद्र सरकारने मोठे पाऊल उचलले आहे. रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्रालयाने (MoRTH) केंद्रीय मोटार वाहन नियम, 1989 मध्ये सुधारणा करण्यासाठी मसुदा अधिसूचना जारी केली असून, Vehicle-to-Vehicle Communication Systems (V2V) टप्प्याटप्प्याने लागू करण्याचा प्रस्ताव ठेवला आहे.

या तंत्रज्ञानामुळे वाहने एकमेकांशी वेग, स्थान, दिशा, ब्रेकिंग आणि इतर महत्त्वाची माहिती रिअल-टाइममध्ये शेअर करू शकतील. त्यामुळे अपघात होण्यापूर्वीच चालकांना इशारा मिळेल आणि रस्ते अधिक सुरक्षित बनतील.

 

---

Vehicle-to-Vehicle Communication System (V2V) म्हणजे काय?

Vehicle-to-Vehicle Communication (V2V) हे असे आधुनिक तंत्रज्ञान आहे, ज्याद्वारे दोन किंवा अधिक वाहने वायरलेस पद्धतीने एकमेकांशी थेट संवाद साधू शकतात.

या प्रणालीद्वारे वाहने खालील माहिती शेअर करतात:

• वाहनाचा वेग
• सध्याचे स्थान
• वाहनाची दिशा
• अचानक ब्रेक लावल्याची माहिती
• वेगातील बदल
• आपत्कालीन परिस्थिती

ही माहिती काही क्षणांतच इतर वाहनांपर्यंत पोहोचते, त्यामुळे चालकांना संभाव्य धोक्याचा आधीच अंदाज येतो.

---

V2V तंत्रज्ञानामुळे रस्ते सुरक्षा कशी वाढेल?

वेळेपूर्वी मिळणार अपघाताचा इशारा

सध्याच्या वाहनांमध्ये कॅमेरा, रडार किंवा सेन्सर असले तरी ते फक्त समोर दिसणाऱ्या वस्तू ओळखू शकतात.

मात्र V2V प्रणालीमुळे समोरच्या वाहनाच्या पलीकडे काय घडत आहे याची माहितीही मिळू शकते.

उदाहरणार्थ:

• पुढील वाहनाने अचानक ब्रेक लावला
• समोर अपघात झाला
• चुकीच्या दिशेने वाहन येत आहे
• रुग्णवाहिका किंवा अग्निशमन दल जवळ येत आहे

अशा परिस्थितीत चालकाला आधीच इशारा मिळाल्याने अपघात टाळण्याची शक्यता वाढते.

ADAS प्रणालीला मिळणार अधिक मदत

आजकाल अनेक आधुनिक वाहनांमध्ये Advanced Driver Assistance Systems (ADAS) उपलब्ध आहेत.

V2V प्रणाली ADAS ला अतिरिक्त माहिती उपलब्ध करून देईल, ज्यामुळे वाहनांची सुरक्षा अधिक प्रभावी होईल.

---

सरकारची टप्प्याटप्प्याने अंमलबजावणी योजना

1 ऑक्टोबर 2027 पासून

L, M आणि N श्रेणीतील 1 ऑक्टोबर 2027 नंतर तयार होणाऱ्या आणि V2V प्रणाली असलेल्या वाहनांना AIS-230 मानकांचे पालन करावे लागेल.

1 ऑक्टोबर 2028 पासून

1 ऑक्टोबर 2028 नंतर तयार होणाऱ्या L, M आणि N श्रेणीतील सर्व नव्या वाहनांमध्ये AIS-230 प्रमाणित Vehicle-to-Vehicle Communication System बसविणे अनिवार्य होणार आहे.

या टप्प्याटप्प्याच्या अंमलबजावणीमुळे वाहन उत्पादकांना आवश्यक तयारीसाठी पुरेसा वेळ मिळणार आहे.

---

कोणत्या वाहनांना लागू होणार?

प्रस्तावित नियम खालील वाहनांवर लागू होतील:

• L श्रेणी – दुचाकी व तीनचाकी वाहने
• M श्रेणी – कार, एसयूव्ही, बस आणि इतर प्रवासी वाहने
• N श्रेणी – ट्रक आणि मालवाहू वाहने

यामुळे भविष्यात भारतातील बहुतांश नवीन वाहने एकमेकांशी संवाद साधू शकतील.

---

AIS-230 म्हणजे काय?

AIS-230 हा भारतात विकसित करण्यात आलेला V2V प्रणालीसाठीचा नवीन तांत्रिक मानक आहे.

यामध्ये खालील बाबींचा समावेश आहे:

• रेडिओ कार्यक्षमता
• सिग्नल स्थिरता
• GPS व GNSS अचूकता
• वीजपुरवठा मानके
• इलेक्ट्रोमॅग्नेटिक सुसंगतता
• सायबर सुरक्षा
• संवाद सुरक्षा
• रस्ता सुरक्षा कार्यक्षमता

या मानकामुळे भारतातील रस्त्यांच्या परिस्थितीनुसार सुरक्षित आणि विश्वासार्ह V2V प्रणाली विकसित करता येईल.

---

कोणत्या फ्रिक्वेन्सीचा वापर होणार?

V2V प्रणाली 5.875 GHz ते 5.925 GHz या फ्रिक्वेन्सी बँडमध्ये कार्य करेल.

दूरसंचार विभागाने या फ्रिक्वेन्सीच्या वापरासाठी परवाना घेण्याची गरज रद्द केली आहे. त्यामुळे वाहन उत्पादकांना V2V प्रणाली लागू करणे अधिक सोपे होणार आहे.

---

V2V प्रणालीतील प्रमुख सुरक्षा सुविधा

Emergency Brake Alert

समोरील वाहनाने अचानक ब्रेक लावल्यास चालकाला त्वरित सूचना मिळेल.

Forward Collision Warning

समोरील वाहनाशी धडक होण्याची शक्यता असल्यास आधीच इशारा मिळेल.

Wrong-way Driving Alert

चुकीच्या दिशेने येणाऱ्या वाहनाची माहिती मिळेल.

Emergency Vehicle Alert

रुग्णवाहिका, अग्निशमन दल किंवा पोलिस वाहन जवळ येत असल्याची सूचना चालकाला मिळेल.

---

भारतासाठी V2V तंत्रज्ञान का महत्त्वाचे?

भारतामध्ये दरवर्षी लाखो रस्ते अपघात होतात.

अनेक अपघात हे वेळेवर माहिती न मिळाल्यामुळे होतात.

V2V प्रणालीमुळे वाहने एकमेकांना काही मिलीसेकंदांतच माहिती देऊ शकतील. त्यामुळे चालक अधिक सतर्क राहतील आणि अपघात टाळण्यास मदत होईल.

हे तंत्रज्ञान भविष्यातील स्मार्ट आणि कनेक्टेड ट्रान्सपोर्ट व्यवस्थेचा महत्त्वाचा भाग ठरणार आहे.

---

सार्वजनिक सूचना मागविण्यात आल्या

या मसुदा नियमांवर नागरिक, वाहन उत्पादक आणि संबंधित भागधारकांकडून 30 दिवसांच्या आत सूचना व हरकती मागविण्यात आल्या आहेत.

प्राप्त सूचनांचा विचार करून अंतिम अधिसूचना जारी करण्यात येणार आहे.

---

निष्कर्ष

Vehicle-to-Vehicle Communication Systems (V2V) लागू करण्याचा सरकारचा प्रस्ताव हा भारतातील रस्ते सुरक्षेसाठी अत्यंत महत्त्वाचा निर्णय मानला जात आहे. वाहनांमध्ये परस्पर संवादाची सुविधा उपलब्ध झाल्यामुळे अपघातांचा धोका कमी होईल, चालकांना वेळेवर इशारे मिळतील आणि भविष्यातील स्मार्ट ट्रान्सपोर्ट प्रणालीला मोठी चालना मिळेल. 2027 पासून टप्प्याटप्प्याने आणि 2028 पासून अनिवार्य अंमलबजावणीमुळे भारतातील वाहन सुरक्षा नव्या उंचीवर जाण्याची अपेक्षा आहे.