TRAI मोबाईल नेटवर्क गुणवत्ता चाचणी: अहमदाबाद-गांधीधाम रेल्वे मार्गावर जिओ आघाडीवर, बीएसएनएलला सुधारण्याची गरज.
भारतीय दूरसंचार नियामक प्राधिकरणाने (TRAI) अहमदाबाद ते गांधीधाम रेल्वे मार्गावरील मोबाईल नेटवर्क गुणवत्ता चाचणी (Independent Drive Test - IDT) अहवाल जाहीर केला आहे. जून 2026 मध्ये करण्यात आलेल्या या चाचणीत प्रवासादरम्यान विविध दूरसंचार कंपन्यांच्या व्हॉईस कॉल आणि इंटरनेट सेवेच्या गुणवत्तेचे प्रत्यक्ष मूल्यमापन करण्यात आले. TRAI मोबाईल नेटवर्क गुणवत्ता चाचणी अहवालानुसार रिलायन्स जिओने (RJIL) डाउनलोड स्पीड आणि नेटवर्क कव्हरेजमध्ये सर्वोत्तम कामगिरी केली, तर बीएसएनएलला अनेक बाबींमध्ये सुधारणा करण्याची आवश्यकता असल्याचे दिसून आले.
या चाचणीचा उद्देश ग्राहकांना विविध कंपन्यांच्या नेटवर्क गुणवत्तेबाबत पारदर्शक माहिती उपलब्ध करून देणे आणि सेवा प्रदात्यांना (TSPs) आपली सेवा अधिक चांगली करण्यासाठी प्रोत्साहन देणे हा आहे.
TRAI ने मोबाईल नेटवर्कची तपासणी का केली?
TRAI नियमितपणे देशातील विविध शहरांमध्ये, रेल्वे मार्गांवर, विमानतळ, बसस्थानके आणि गर्दीच्या भागांमध्ये मोबाईल नेटवर्कची प्रत्यक्ष तपासणी करते.
या चाचणीत ग्राहक ज्या परिस्थितीत प्रत्यक्ष मोबाईल वापरतात त्याच वातावरणात नेटवर्कची गुणवत्ता तपासली जाते. यात 2G, 3G, 4G आणि 5G नेटवर्कवरील कॉल आणि इंटरनेट सेवा रिअल-टाइममध्ये तपासल्या जातात.
30 जून 2026 रोजी TRAI ने गुजरातमधील अहमदाबाद ते गांधीधाम या सुमारे 300 किलोमीटर लांबीच्या रेल्वे मार्गावर ही चाचणी केली. ही मोहीम TRAI च्या जयपूर प्रादेशिक कार्यालयाच्या देखरेखीखाली पार पडली.
कोणत्या सेवा तपासण्यात आल्या?
व्हॉईस कॉल गुणवत्ता
TRAI ने कॉल करताना ग्राहकांना येणाऱ्या अडचणींचे मूल्यमापन केले. त्यामध्ये खालील बाबींचा समावेश होता.
- कॉल यशस्वीपणे लागण्याचे प्रमाण (Call Setup Success Rate)
- कॉल ड्रॉप दर (Dropped Call Rate)
- कॉल लागण्यासाठी लागणारा वेळ
- संभाषणातील शांतता किंवा आवाज खंडित होणे
- आवाजाची गुणवत्ता (MOS)
इंटरनेट सेवा
डेटा सेवेसाठी खालील घटक तपासण्यात आले.
- डाउनलोड स्पीड
- अपलोड स्पीड
- नेटवर्क विलंब (Latency)
- Jitter
- Packet Loss
हे सर्व निकष ग्राहकांच्या दैनंदिन अनुभवावर थेट परिणाम करणारे आहेत.
नेटवर्क कव्हरेजमध्ये कोण आघाडीवर?
जिओचे सर्वात कमी कव्हरेज गॅप
TRAI च्या अहवालानुसार खराब सिग्नल असलेल्या नमुन्यांची संख्या पुढीलप्रमाणे होती.
- Airtel: 909 / 19,130
- BSNL: 3,904 / 17,085
- Reliance Jio: 361 / 19,028
- Vi: 522 / 18,945
या आकडेवारीवरून रिलायन्स जिओचे नेटवर्क सर्वाधिक स्थिर असल्याचे दिसून आले. त्यानंतर व्होडाफोन आयडिया आणि एअरटेलची कामगिरी चांगली राहिली. बीएसएनएलमध्ये सर्वाधिक नेटवर्क गॅप नोंदवण्यात आले.
कॉल ड्रॉपमध्ये कोणाची कामगिरी सर्वोत्तम?
रेल्वे प्रवासादरम्यान ग्राहकांसाठी कॉल ड्रॉप ही सर्वात मोठी समस्या असते.
TRAI च्या चाचणीनुसार,
- Airtel: 96 पैकी 0 कॉल ड्रॉप
- Reliance Jio: 96 पैकी 0 कॉल ड्रॉप
- Vi: 95 पैकी 0 कॉल ड्रॉप
- BSNL: 84 पैकी 7 कॉल ड्रॉप
यावरून एअरटेल, जिओ आणि व्ही यांनी उत्कृष्ट कामगिरी केली असून बीएसएनएलमध्ये कॉल ड्रॉपचे प्रमाण तुलनेने जास्त असल्याचे स्पष्ट झाले.
डाउनलोड स्पीडमध्ये जिओ अव्वल
मोबाईल इंटरनेट वापरणाऱ्या ग्राहकांसाठी डाउनलोड स्पीड अत्यंत महत्त्वाचा असतो.
TRAI च्या अहवालानुसार सरासरी डाउनलोड स्पीड पुढीलप्रमाणे होता.
| कंपनी | सरासरी डाउनलोड स्पीड |
|---|---|
| Reliance Jio | 134.73 Mbps |
| Airtel | 64.47 Mbps |
| Vodafone Idea | 23.44 Mbps |
| BSNL | 18.52 Mbps |
रिलायन्स जिओने या श्रेणीत मोठ्या फरकाने आघाडी घेतली आहे.
अपलोड स्पीडमध्येही जिओ पुढे
मोबाईलवरून व्हिडिओ अपलोड करणे, ऑनलाइन मीटिंग किंवा क्लाउड सेवांसाठी अपलोड स्पीड महत्त्वाचा असतो.
TRAI नुसार,
| कंपनी | सरासरी अपलोड स्पीड |
|---|---|
| Reliance Jio | 14.93 Mbps |
| Airtel | 13.32 Mbps |
| Vodafone Idea | 11.48 Mbps |
| BSNL | 7.64 Mbps |
या विभागातही रिलायन्स जिओने सर्वोत्तम कामगिरी नोंदवली.
कोणत्या रेल्वे मार्गावर चाचणी झाली?
ही चाचणी अहमदाबाद ते गांधीधाम रेल्वे मार्गावर करण्यात आली.
मार्गामध्ये खालील प्रमुख स्थानकांचा समावेश होता.
- अहमदाबाद
- विरमगाम जंक्शन
- ध्रांगध्रा जंक्शन
- हलवद
- सामखियाली जंक्शन
- भचाऊ
- गांधीधाम
या संपूर्ण मार्गावर विविध ठिकाणी नेटवर्क गुणवत्तेचे निरीक्षण करण्यात आले.
TRAI या चाचण्या कशा करते?
TRAI विशेष सॉफ्टवेअर आणि अत्याधुनिक टेस्टिंग उपकरणांचा वापर करून मोबाईल नेटवर्कची गुणवत्ता तपासते.
सर्व प्रमुख दूरसंचार कंपन्यांच्या सिम कार्डद्वारे एकाच वेळी कॉल आणि इंटरनेट वापरून प्रत्यक्ष अनुभव नोंदवला जातो. त्यामुळे मिळणारी माहिती अधिक अचूक आणि विश्वासार्ह मानली जाते.
दूरसंचार कंपन्यांना अहवाल पाठवला
TRAI ने या चाचणीतील निष्कर्ष संबंधित दूरसंचार कंपन्यांना पाठवले आहेत.
ज्या भागांमध्ये नेटवर्क कमकुवत आहे किंवा कॉल ड्रॉप जास्त आहेत, त्या ठिकाणी सुधारणा करण्यासाठी आवश्यक पावले उचलण्याच्या सूचना कंपन्यांना देण्यात आल्या आहेत.
संपूर्ण अहवाल TRAI च्या अधिकृत संकेतस्थळावर उपलब्ध असून ग्राहक त्याचा अभ्यास करू शकतात.