पुणे शहरातील वाहतूक कोंडी कमी करण्याच्या दृष्टीने महत्त्वाच्या मानल्या जाणाऱ्या HCMTR प्रकल्पाच्या कामांना आता गती देण्यावर भर दिला जात आहे. १८ ऑगस्ट २०२६ रोजी पुणे महानगरपालिकेच्या प्रस्तावित ४३.६० किलोमीटर लांबीच्या उन्नत मार्गिकेची पाहणी करण्यात आली. या पाहणीदरम्यान भूसंपादन, चौकांमधील वाहतूक नियोजन आणि प्रमुख रस्त्यांवरील रॅम्प जोडणी यासह विविध बाबींचा आढावा घेण्यात आला.
मा. अतिरिक्त महापालिका आयुक्त (ज) श्रीमती पवनीत कौर आणि मा. अपर पोलीस आयुक्त श्री. मनोज पाटील यांच्या उपस्थितीत ही पाहणी झाली. संबंधित अधिकारी आणि प्रतिनिधींना प्रकल्पाच्या पुढील कामाबाबत आवश्यक सूचना देण्यात आल्या.
HCMTR प्रकल्पाच्या ४३.६० किमी मार्गिकेची पाहणी
पुणे महानगरपालिकेच्या महत्त्वाकांक्षी HCMTR प्रकल्पांतर्गत शहरातील वाहतूक व्यवस्था अधिक सक्षम करण्यासाठी उन्नत मार्गिका विकसित करण्याचे नियोजन आहे. या मार्गिकेची प्रस्तावित लांबी ४३.६० किलोमीटर आहे.
पाहणीदरम्यान सोलापूर रस्ता ते साप्रस चौक या भागातील प्रकल्पाशी संबंधित विविध मुद्द्यांचा प्रत्यक्ष आढावा घेण्यात आला. मार्गिकेच्या कामात अडथळा ठरणाऱ्या बाबी, उपलब्ध जागा आणि वाहतुकीवर होणारा परिणाम याबाबत अधिकाऱ्यांकडून माहिती घेण्यात आली.
प्रकल्प मोठ्या प्रमाणावर उन्नत स्वरूपाचा असला तरी केवळ उड्डाणपुलासारखी मार्गिका उभारण्याऐवजी जमिनीच्या पातळीवरील रस्ते व्यवस्थेचाही योग्य विकास करण्याची गरज अधोरेखित करण्यात आली.
भूसंपादनाच्या कामाला प्राधान्य
मोठ्या पायाभूत सुविधा प्रकल्पांमध्ये भूसंपादन हा महत्त्वाचा टप्पा असतो. HCMTR मार्गिकेसाठी आवश्यक असलेल्या जमिनीच्या उपलब्धतेबाबतही पाहणीदरम्यान चर्चा करण्यात आली.
भूसंपादनाची सद्यस्थिती जाणून घेत संबंधित विभागाच्या अधिकाऱ्यांकडून माहिती घेण्यात आली. प्रकल्पाच्या कामाला वेळेत पुढे नेण्यासाठी आवश्यक त्या ठिकाणी भूसंपादनाशी संबंधित प्रक्रिया वेगाने पूर्ण करण्याच्या दृष्टीने सूचना देण्यात आल्या.
मार्गिकेचे बांधकाम, वाहतूक व्यवस्थापन आणि जमिनीवरील रस्त्यांचा विकास यांचा एकत्रित विचार केल्यास भविष्यात नागरिकांना अधिक सुलभ वाहतूक व्यवस्था उपलब्ध होऊ शकते.
चौकांमधील वाहतुकीचे नियोजन
HCMTR मार्गिका विविध महत्त्वाच्या चौक आणि रस्त्यांमधून जाणार असल्याने त्या ठिकाणी वाहतूक कशी सुरळीत ठेवता येईल, यावर विशेष लक्ष देण्यात आले.
चौकांमध्ये वाहनांची गर्दी होऊ नये, स्थानिक वाहतूक आणि HCMTR मार्गिकेवरील वाहतूक यांच्यात अडथळे निर्माण होऊ नयेत, यासाठी योग्य नियोजन करण्याच्या सूचना देण्यात आल्या.
पुण्यातील अनेक प्रमुख रस्त्यांवर आधीच मोठ्या प्रमाणात वाहतूक असते. त्यामुळे नवीन मार्गिका उभारताना सध्याच्या वाहतूक प्रवाहाचा विचार करणे आवश्यक आहे. याच पार्श्वभूमीवर पोलीस विभाग आणि महापालिका यांच्यात समन्वय ठेवण्यावर भर देण्यात आला.
प्रमुख रस्त्यांवरील रॅम्प जोडणीचा आढावा
उन्नत मार्गिकेवरून वाहनांना खालील प्रमुख रस्त्यांवर ये-जा करता यावी, यासाठी रॅम्पची व्यवस्था महत्त्वाची ठरणार आहे. रॅम्प म्हणजे उन्नत मार्गिका आणि जमिनीवरील रस्ता यांना जोडणारा मार्ग.
पाहणीदरम्यान प्रमुख रस्त्यांवरील प्रस्तावित रॅम्प जोडणीचाही आढावा घेण्यात आला. रॅम्पची जागा, त्याचा वाहतुकीवर होणारा परिणाम आणि संबंधित रस्त्यांशी होणारी जोडणी यांचा विचार करण्याच्या सूचना देण्यात आल्या.
योग्य रॅम्प नियोजनामुळे HCMTR मार्गिकेचा वापर करणाऱ्या वाहनांना शहरातील विविध भागांमध्ये सहज पोहोचता येईल. मात्र, रॅम्पच्या ठिकाणी वाहतूक कोंडी निर्माण होणार नाही, यासाठी विशेष काळजी घेणे आवश्यक आहे.
जमिनीवरील रस्त्यांचाही विकास करण्याच्या सूचना
HCMTR प्रकल्पाचा मुख्य भर उन्नत मार्गिकेवर असला तरी शक्य त्या ठिकाणी जमिनीच्या पातळीवरही रस्त्यांचा विकास करण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत.
यामुळे केवळ उन्नत मार्गिकेचा वापर करणाऱ्या वाहनांनाच फायदा होणार नाही, तर स्थानिक नागरिक, सार्वजनिक वाहतूक आणि परिसरातील नियमित वाहतूक व्यवस्थेलाही मदत होण्याची शक्यता आहे.
उन्नत मार्गिका आणि जमिनीवरील रस्ते यांचा समन्वय साधून नियोजन केल्यास संपूर्ण वाहतूक व्यवस्था अधिक प्रभावी होऊ शकते. त्यामुळे प्रकल्पाकडे केवळ बांधकामाच्या दृष्टीने न पाहता संपूर्ण वाहतूक व्यवस्थेचा भाग म्हणून पाहण्याची भूमिका या पाहणीतून स्पष्ट झाली.
मेट्रो आणि इतर वाहतूक प्रकल्पांशी समन्वय
पुणे शहरात मेट्रो, उड्डाणपूल आणि विविध रस्ते विकास प्रकल्प एकाच वेळी सुरू आहेत. त्यामुळे एका प्रकल्पाचा परिणाम दुसऱ्या प्रकल्पाच्या वाहतूक व्यवस्थेवर होऊ शकतो.
ही बाब लक्षात घेऊन मेट्रो, उड्डाणपूल आणि वाहतूक विभाग यांच्यात समन्वय साधून पुढील नियोजन करण्याचे निश्चित करण्यात आले. विविध प्रकल्पांच्या मार्गिका आणि जोडरस्त्यांचा एकत्रित विचार केल्यास भविष्यातील वाहतूक अडचणी कमी करण्यास मदत होऊ शकते.
पुणे शहराची वाढती लोकसंख्या आणि वाहनांची संख्या लक्षात घेता, दीर्घकालीन वाहतूक नियोजनाला विशेष महत्त्व आहे. HCMTRसारख्या मोठ्या प्रकल्पासाठी विविध विभागांमध्ये समन्वय असणे त्यामुळे आवश्यक ठरणार आहे.
पाहणीदरम्यान अधिकारी उपस्थित
या पाहणीवेळी पुणे महानगरपालिकेच्या विविध विभागांतील वरिष्ठ अधिकारी उपस्थित होते. मुख्य अभियंता (प्रकल्प), मुख्य अभियंता (पथ), बांधकाम विभाग आणि भूसंपादन विभागाचे अधिकारी या पाहणीत सहभागी झाले.
प्रकल्पाच्या तांत्रिक बाबींसोबतच वाहतूक नियोजन, भूसंपादन आणि प्रत्यक्ष अंमलबजावणीशी संबंधित मुद्द्यांवर चर्चा करण्यात आली. संबंधित विभागांनी एकमेकांशी समन्वय ठेवून पुढील कामकाज करण्याची आवश्यकता यावेळी अधोरेखित झाली.
HCMTR प्रकल्पाचा मोठा व्याप पाहता त्याच्या अंमलबजावणीमध्ये अनेक विभागांची भूमिका महत्त्वाची आहे. त्यामुळे प्रत्येक टप्प्यावर प्रत्यक्ष परिस्थितीचा आढावा घेऊन निर्णय घेणे आवश्यक ठरणार आहे.
पुणेकरांच्या वाहतूक व्यवस्थेसाठी महत्त्वाचा प्रकल्प
पुण्यातील वाढती वाहतूक कोंडी आणि प्रमुख रस्त्यांवरील वाहनांचा वाढता ताण पाहता HCMTR प्रकल्पाकडे शहराच्या भविष्यातील वाहतूक व्यवस्थेच्या दृष्टीने महत्त्वाचा प्रकल्प म्हणून पाहिले जात आहे.
४३.६० किलोमीटर लांबीची प्रस्तावित उन्नत मार्गिका, प्रमुख चौकांशी जोडणी, रॅम्प व्यवस्था आणि जमिनीवरील रस्त्यांचा विकास यामुळे शहरातील वाहतूक प्रवाह अधिक चांगल्या पद्धतीने व्यवस्थापित करण्याचा प्रयत्न आहे.
मात्र, प्रकल्पाचा अंतिम फायदा नागरिकांना मिळण्यासाठी बांधकामासोबतच भूसंपादन, वाहतूक नियोजन आणि विविध पायाभूत प्रकल्पांमधील समन्वय वेळेत पूर्ण होणे महत्त्वाचे आहे.
पुढील टप्प्याकडे लक्ष
१८ ऑगस्ट रोजी झालेल्या पाहणीत विविध महत्त्वाच्या मुद्द्यांचा प्रत्यक्ष आढावा घेण्यात आला असून संबंधित अधिकाऱ्यांना आवश्यक सूचना देण्यात आल्या आहेत. त्यामुळे आगामी काळात भूसंपादन आणि मार्गिका जोडणीशी संबंधित कामांना कितपत वेग मिळतो, याकडे पुणेकरांचे लक्ष राहणार आहे.
उन्नत मार्गिकेसोबत जमिनीवरील रस्त्यांचा विकास आणि मेट्रो तसेच इतर वाहतूक प्रकल्पांशी समन्वय साधण्याच्या भूमिकेमुळे HCMTRचे नियोजन अधिक व्यापक पद्धतीने करण्याचा प्रयत्न असल्याचे दिसून येते.