GATC अर्ज 2026: सरकारी मान्यताप्राप्त चाचणी केंद्रांसाठी अर्जाची संधी
केंद्र सरकारने Government Approved Test Centres (GATCs) म्हणजेच सरकारी मान्यताप्राप्त चाचणी केंद्रांच्या नेटवर्कचा विस्तार करण्यासाठी पात्र संस्थांकडून ऑनलाइन अर्ज मागवले आहेत. ग्राहक व्यवहार विभागाने (Department of Consumer Affairs) Legal Metrology (Government Approved Test Centre) Rules, 2013 अंतर्गत ही प्रक्रिया सुरू केली आहे.
उद्योग, प्रयोगशाळा, अभियांत्रिकी महाविद्यालये, पॉलिटेक्निक, ITI आणि इतर पात्र चाचणी सुविधांना GATC म्हणून मान्यता मिळवण्यासाठी अर्ज करता येणार आहे. अर्ज करण्याची अंतिम मुदत 31 ऑगस्ट 2026 रोजी सायंकाळी 5 वाजेपर्यंत आहे.
सध्या देशात 51 GATCs मान्यताप्राप्त असून, आता या व्यवस्थेचा आणखी विस्तार करण्यात येत आहे. त्यामुळे वजन आणि मापांच्या पडताळणीसाठी उद्योग व व्यवसायांना त्यांच्या परिसराच्या जवळ अधिक सुविधा उपलब्ध होण्याची अपेक्षा आहे.
GATC म्हणजे काय आणि त्याची गरज का आहे?
व्यापार आणि दैनंदिन व्यवहारांमध्ये वजन व मापांची अचूकता अत्यंत महत्त्वाची असते. पेट्रोल पंपावरील इंधन, दुकानातील वजनकाटा, पाणी किंवा गॅस मीटर यांसारख्या उपकरणांमध्ये अचूक मोजमाप झाले नाही तर ग्राहक आणि व्यवसाय दोघांनाही नुकसान होऊ शकते.
यासाठी Legal Metrology विभागाकडून विविध वजन आणि मापांची तपासणी, पडताळणी आणि पुनर्पडताळणी केली जाते. Government Approved Test Centres ही व्यवस्था अशा सेवांसाठी अतिरिक्त तांत्रिक क्षमता उपलब्ध करून देते.
GATC म्हणून मान्यता मिळालेल्या संस्थांना निर्धारित नियमांनुसार विशिष्ट वजन व माप उपकरणांची verification आणि re-verification करता येते. यामुळे सरकारी यंत्रणेवरील कामाचा ताण कमी होण्यासोबतच व्यवसायांना सेवा अधिक जलद मिळण्यास मदत होईल.
31 ऑगस्टपर्यंत GATC अर्ज करता येणार
पात्र संस्थांसाठी अर्ज प्रक्रिया 17 ऑगस्ट 2026 पासून सुरू झाली आहे. इच्छुक संस्था 31 ऑगस्ट 2026 रोजी सायंकाळी 5 वाजेपर्यंत ऑनलाइन अर्ज सादर करू शकतात.
अर्जाची प्रक्रिया डिजिटल पद्धतीने करण्यात आली आहे. त्यामुळे अर्जदारांना कार्यालयांमध्ये वारंवार प्रत्यक्ष भेट देण्याची गरज कमी होणार आहे.
ऑनलाइन अर्ज प्रक्रियेत काय सुविधा?
अधिकृत पोर्टलवर अर्ज सादरणे, शुल्क भरणे, अर्जाची स्थिती तपासणे आणि विभागाशी आवश्यक संवाद साधणे अशा सुविधा उपलब्ध आहेत.
अर्जदार संस्थांनी अर्ज करण्यापूर्वी GATC Rules अंतर्गत निर्धारित पात्रता, तांत्रिक उपकरणे, मनुष्यबळ आणि पायाभूत सुविधांची आवश्यकता पूर्ण केली आहे की नाही, हे तपासणे महत्त्वाचे आहे.
23 प्रकारच्या वजन-माप उपकरणांचा समावेश
GATC नियमांमध्ये अलीकडे करण्यात आलेल्या बदलांमुळे मान्यताप्राप्त केंद्रांना आता 23 प्रकारच्या वजन आणि माप उपकरणांची पडताळणी करता येणार आहे.
यामध्ये आरोग्य, ऊर्जा, वाहतूक, किरकोळ व्यापार, उत्पादन आणि पायाभूत सुविधा यांसारख्या महत्त्वाच्या क्षेत्रांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या उपकरणांचा समावेश आहे.
GATC अंतर्गत कोणत्या उपकरणांची पडताळणी होणार?
नवीन व्याप्तीमध्ये पुढील उपकरणांचा समावेश आहे:
वॉटर मीटर
रक्तदाब मोजण्याचे यंत्र (Sphygmomanometers)
क्लिनिकल थर्मामीटर
ऑटोमॅटिक रेल वे ब्रिज
टेप मोजपट्टी
150 किलोपर्यंतचे Accuracy Class III नॉन-ऑटोमॅटिक वजनकाटे
Accuracy Class IIII नॉन-ऑटोमॅटिक वजनकाटे
Load Cells
Beam Scales
Counter Machines
सर्व प्रकारची वजनांची साधने
Gas Meters
Energy Meters
Moisture Meters
Vehicle Speed Meters
Breath Analysers
Multi-dimensional Measuring Instruments
Flow Meters
Petrol आणि Diesel Dispensers
CNG Dispensers
LPG Dispensers
LNG Dispensers
Hydrogen Dispensers
पेट्रोल, डिझेल, CNG, LPG, LNG आणि हायड्रोजन डिस्पेंसरचा समावेश हा या विस्तारातील महत्त्वाचा भाग आहे. इंधन वितरण यंत्रणेमध्ये अचूक मोजमाप आणि व्यवहारातील पारदर्शकता वाढवण्यासाठी याचा उपयोग होऊ शकतो.
उद्योग आणि व्यवसायांना काय फायदा होणार?
GATC नेटवर्कचा विस्तार झाल्यामुळे उत्पादक, व्यापारी आणि वजन-माप उपकरणांचा वापर करणाऱ्या व्यवसायांना मोठा फायदा होऊ शकतो.
पूर्वी काही पडताळणी सेवांसाठी मर्यादित सरकारी सुविधांवर अवलंबून राहावे लागत होते. आता अधिक मान्यताप्राप्त तांत्रिक केंद्रे उपलब्ध झाल्याने व्यवसायांना जवळच्या ठिकाणी सेवा मिळण्याची शक्यता वाढेल.
यामुळे पडताळणीसाठी लागणारा वेळ कमी होऊ शकतो आणि व्यवसायांना त्यांच्या कायदेशीर अनुपालनाच्या जबाबदाऱ्या वेळेत पूर्ण करता येतील.
याचबरोबर राज्यांच्या Legal Metrology विभागांनाही फायदा होणार आहे. अधिक GATCs उपलब्ध झाल्यास सरकारी अधिकारी बाजारातील तपासणी, नियमांची अंमलबजावणी आणि ग्राहकांच्या तक्रारी सोडवण्यावर अधिक लक्ष केंद्रित करू शकतील.
GATC मान्यतेसाठी कोणत्या गोष्टी आवश्यक?
GATC म्हणून अर्ज करणाऱ्या संस्थांकडे निर्धारित चाचणी आणि कॅलिब्रेशन उपकरणे असणे आवश्यक आहे. ही उपकरणे राष्ट्रीय मानकांशी traceable असणे अपेक्षित आहे.
याशिवाय पात्र आणि प्रशिक्षित तांत्रिक कर्मचारी तसेच GATC Rules मध्ये नमूद केलेल्या आवश्यक पायाभूत सुविधा संस्थेकडे असणे गरजेचे आहे.
याचा मुख्य उद्देश केवळ केंद्रांची संख्या वाढवणे नसून, पडताळणीची गुणवत्ता आणि मोजमापांची विश्वासार्हता कायम ठेवणे हा आहे.
ग्राहकांच्या संरक्षणासाठी महत्त्वाचे पाऊल
अचूक वजन आणि माप हे ग्राहकांच्या संरक्षणासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहेत. एखाद्या ग्राहकाला पेट्रोल, गॅस, पाणी किंवा इतर वस्तू खरेदी करताना योग्य प्रमाण मिळणे आवश्यक आहे.
GATC नेटवर्क वाढल्याने मोजमाप करणाऱ्या उपकरणांची नियमित पडताळणी अधिक सुलभ होण्याची अपेक्षा आहे. यामुळे व्यवसायांना नियमांचे पालन करणे सोपे होईल आणि ग्राहकांचा मोजमापाच्या अचूकतेवरील विश्वासही वाढू शकतो.
सरकारच्या या उपक्रमामध्ये Ease of Doing Business आणि ग्राहक संरक्षण यांचा समतोल साधण्याचा प्रयत्न दिसून येतो.
अर्ज कुठे आणि कधी करायचा?
GATC मान्यतेसाठी इच्छुक पात्र संस्थांनी अधिकृत ऑनलाइन पोर्टलवरून अर्ज करावा. अर्ज प्रक्रिया डिजिटल असल्याने शुल्क भरणे आणि अर्जाची स्थिती तपासणेही ऑनलाइन करता येते.
अर्ज कालावधी: 17 ऑगस्ट 2026 ते 31 ऑगस्ट 2026
अंतिम मुदत: 31 ऑगस्ट 2026, सायंकाळी 5 वाजेपर्यंत
अर्जदारांनी अंतिम मुदतीपूर्वी पात्रता आणि आवश्यक कागदपत्रांची पूर्तता करून अर्ज सादर करणे आवश्यक आहे.
निष्कर्ष
Government Approved Test Centres (GATCs) च्या विस्तारामुळे भारतातील वजन आणि माप पडताळणी व्यवस्था अधिक व्यापक होण्यास मदत होऊ शकते. सध्या 51 GATCs मान्यताप्राप्त असून, 23 प्रकारच्या उपकरणांचा समावेश झाल्याने या यंत्रणेची व्याप्ती वाढली आहे.
उद्योग, प्रयोगशाळा, अभियांत्रिकी महाविद्यालये, पॉलिटेक्निक, ITI आणि पात्र चाचणी सुविधा असलेल्या संस्थांसाठी ही मान्यता मिळवण्याची महत्त्वाची संधी आहे. इच्छुक संस्थांनी 31 ऑगस्ट 2026 रोजी सायंकाळी 5 वाजेपूर्वी ऑनलाइन अर्ज पूर्ण करणे आवश्यक आहे.
***