पुण्यात CSIR Integrated Skill Initiative ची महत्त्वपूर्ण बैठक; कौशल्य विकासाला नवी दिशा

पुणे, 8 ऑगस्ट 2026 — CSIR Integrated Skill Initiative च्या फेज III (2025–30) मधील पहिल्या वर्षाच्या प्रगतीचा आढावा घेण्यासाठी दोन दिवसीय Coordinators' Conclave-cum-Meeting चे आयोजन पुण्यात करण्यात आले. 6 आणि 7 ऑगस्ट 2026 रोजी CSIR-National Chemical Laboratory (CSIR-NCL), पुणे येथे ही महत्त्वपूर्ण बैठक पार पडली.

CSIR-Human Resource Development Centre (CSIR-HRDC), गाझियाबाद आणि CSIR-NCL, पुणे यांच्या संयुक्त विद्यमाने आयोजित या बैठकीत देशभरातील 37 CSIR प्रयोगशाळांच्या प्रतिनिधींनी सहभाग घेतला. कौशल्य विकास कार्यक्रमांचा विस्तार, प्रशिक्षणाची गुणवत्ता, उद्योगाशी समन्वय आणि भविष्यातील कृती आराखडा यावर बैठकीत सविस्तर चर्चा करण्यात आली.

CSIR Integrated Skill Initiative अंतर्गत प्रगतीचा आढावा

CSIR Integrated Skill Initiative चा मुख्य उद्देश देशभरातील तरुणांना उद्योगासाठी आवश्यक कौशल्ये देणे आणि तंत्रज्ञानावर आधारित कुशल मनुष्यबळ तयार करणे हा आहे.

फेज III अंतर्गत 2025–26 या पहिल्या वर्षात विविध CSIR प्रयोगशाळांनी राबवलेल्या कौशल्य विकास कार्यक्रमांचा या बैठकीत आढावा घेण्यात आला. प्रशिक्षण कार्यक्रम, प्रशिक्षित लाभार्थी, नव्या उपक्रमांची अंमलबजावणी, आलेल्या अडचणी आणि पुढील नियोजन याबाबत प्रत्येक प्रयोगशाळेने आपला अहवाल सादर केला.

या चर्चेमुळे विविध प्रयोगशाळांनी राबवलेल्या यशस्वी पद्धती एकमेकांसोबत शेअर करण्याची संधी मिळाली. तसेच कौशल्य प्रशिक्षण अधिक प्रभावी आणि रोजगाराभिमुख कसे करता येईल, यावरही भर देण्यात आला.

37 CSIR प्रयोगशाळांचा सहभाग

पहिल्या दिवशी देशभरातील 37 सहभागी CSIR प्रयोगशाळांच्या Skill Nodal Coordinators यांनी वार्षिक प्रगती अहवाल सादर केले.

या अहवालांमध्ये प्रशिक्षण कार्यक्रमांची संख्या, प्रशिक्षणार्थींपर्यंत पोहोच, नाविन्यपूर्ण उपक्रम, अंमलबजावणीतील आव्हाने आणि भविष्यातील नियोजन यांचा समावेश होता.

Monitoring Committee ने या सादरीकरणांचा आढावा घेत कार्यक्रमाच्या अंमलबजावणीची स्थिती तपासली. समितीने कौशल्य विकास उपक्रमांची गुणवत्ता, प्रभाव, पोहोच आणि दीर्घकालीन परिणाम सुधारण्यासाठी विविध सूचना दिल्या.

कौशल्य विकासासाठी पाच प्राधान्य क्षेत्रांवर भर

बैठकीदरम्यान Institute of Pesticide Formulation Technology (IPFT), गुरुग्रामचे संचालक आणि Monitoring Committee चे अध्यक्ष डॉ. मोहना कृष्ण रेड्डी मुदियम यांनी कौशल्य विकासाचे महत्त्व अधोरेखित केले.

त्यांच्या मते, कौशल्य विकास हा केवळ रोजगाराशी संबंधित विषय नसून राष्ट्रनिर्मितीचा महत्त्वाचा भाग आहे. भविष्यातील गरजा लक्षात घेऊन CSIR Integrated Skill Initiative अधिक मजबूत आणि उद्योगाभिमुख करण्यासाठी पाच प्रमुख प्राधान्य क्षेत्रांवर लक्ष केंद्रित करण्याची गरज त्यांनी व्यक्त केली.

या माध्यमातून देशातील कौशल्य विकास व्यवस्था अधिक सक्षम, भविष्यासाठी तयार आणि उद्योगाच्या गरजांशी सुसंगत करण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे.

CSIR-NCL, पुण्याचे संचालक डॉ. आशिष लेले यांनीही CSIR कडे असलेल्या देशव्यापी प्रयोगशाळांच्या नेटवर्कचा आणि वैज्ञानिक कौशल्याचा उपयोग Skill India Mission साठी करण्याची मोठी संधी असल्याचे सांगितले.

त्यांच्या मते, वैज्ञानिक ज्ञान, प्रयोगशाळा सुविधा आणि कौशल्य प्रशिक्षण यांचा प्रभावी मेळ घातल्यास भारताला कुशल मनुष्यबळाचे जागतिक केंद्र बनविण्यात मदत होऊ शकते.

उद्योग आणि शिक्षण क्षेत्रातील सहकार्य वाढवण्यावर भर

दुसऱ्या दिवशी आयोजित तांत्रिक सत्रांमध्ये कौशल्य विकासाला उद्योगाच्या गरजांशी जोडण्यावर विशेष चर्चा झाली.

Life Sciences Sector Skill Development Council (LSSSDC) चे उपाध्यक्ष अंशुल सक्सेना यांनी CSIR आणि LSSSDC यांच्यातील सहकार्याच्या संधींवर मार्गदर्शन केले.

रोजगारक्षम कौशल्यांसाठी उद्योगाशी जोडणी

उद्योग आणि शैक्षणिक-संशोधन संस्थांमधील सहकार्य वाढल्यास विद्यार्थ्यांना आणि प्रशिक्षणार्थींना प्रत्यक्ष उद्योगाच्या गरजेनुसार कौशल्ये मिळू शकतात.

या चर्चेत उद्योगाच्या गरजा समजून घेऊन प्रशिक्षण कार्यक्रम तयार करणे, प्रशिक्षणार्थींची रोजगारक्षमता वाढवणे आणि उद्योग-शिक्षण क्षेत्रातील भागीदारी मजबूत करणे यावर भर देण्यात आला.

यामुळे प्रशिक्षण पूर्ण केल्यानंतर तरुणांना रोजगाराच्या संधी मिळण्यास मदत होण्याची अपेक्षा आहे.

प्रकल्प नियोजन आणि बजेट व्यवस्थापन

दुसऱ्या तांत्रिक सत्रात CSIR-Central Planning Directorate चे Scientist-F डॉ. अभिषेक कुमार यांनी प्रकल्प नियोजन आणि बजेट व्यवस्थापनावर मार्गदर्शन केले.

कौशल्य विकासाच्या विविध प्रकल्पांसाठी उपलब्ध आर्थिक संसाधनांचा योग्य वापर, प्रभावी नियोजन, खर्चाचे व्यवस्थापन, प्रगतीचे निरीक्षण आणि कार्यक्रमांची कार्यक्षम अंमलबजावणी याबाबत चर्चा झाली.

योग्य नियोजन आणि आर्थिक व्यवस्थापनामुळे कौशल्य विकास कार्यक्रम अधिक परिणामकारकपणे राबवता येतील, असा या सत्राचा मुख्य उद्देश होता.

CSIR ची कौशल्य विकासातील भूमिका

CSIR Integrated Skill Initiative अंतर्गत वैज्ञानिक आणि तांत्रिक क्षेत्रासाठी तयार होणारे मनुष्यबळ अधिक सक्षम करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.

CSIR-HRDC चे Scientist-G आणि Skill Nodal Principal Investigator डॉ. विनय कुमार यांनी कार्यक्रमाच्या उद्दिष्टांची माहिती देताना 2025–26 मध्ये झालेल्या प्रगतीवर प्रकाश टाकला.

त्यांनी CSIR Integrated Skill Initiative च्या माध्यमातून देशभरात कौशल्य विकासाचे मजबूत नेटवर्क तयार करण्याच्या दृष्टीने सुरू असलेल्या प्रयत्नांची माहिती दिली. तंत्रज्ञानाच्या वाढत्या वापराच्या पार्श्वभूमीवर उद्योगासाठी तयार असलेले कुशल मनुष्यबळ निर्माण करणे हे या उपक्रमाचे महत्त्वाचे उद्दिष्ट आहे.

CSIR-Central Planning Directorate चे Scientist-F डॉ. अभिषेक कुमार यांनीही उपक्रमातील महत्त्वपूर्ण कामगिरी आणि वर्षभरात करण्यात आलेल्या धोरणात्मक उपाययोजनांची माहिती दिली.

CSIR-HRDC चे प्रमुख डॉ. टी. एस. राणा यांनी ज्ञानाचे डिजिटल, अनुभवाधारित आणि नवकल्पनांवर आधारित कौशल्य विकास उपायांमध्ये रूपांतर करण्यासाठी CSIR ची बांधिलकी व्यक्त केली.

Monitoring Committee कडून महत्त्वपूर्ण सूचना

बैठकीत Monitoring Committee ने विविध CSIR प्रयोगशाळांमधील कामकाजाचा सखोल आढावा घेतला. समितीमध्ये IPFT चे संचालक डॉ. मोहना कृष्ण रेड्डी मुदियम, Ministry of Skill Development and Entrepreneurship चे संचालक एन. रमेश बाबू, Delhi Productivity Council च्या Joint Secretary अंजू बजाज, J. C. Bose University of Science and Technology चे Professor आणि Chairperson डॉ. अरविंद कुमार आणि LSSSDC चे Vice President अंशुल सक्सेना यांचा समावेश होता.

समितीने आतापर्यंत झालेल्या प्रगतीचे कौतुक केले. त्याचबरोबर प्रशिक्षणाची गुणवत्ता वाढवणे, अधिकाधिक प्रशिक्षणार्थींपर्यंत पोहोचणे, प्रभावी पद्धतींची देवाणघेवाण करणे आणि उपक्रमाचा दीर्घकालीन परिणाम वाढवणे यासाठी सूचना करण्यात आल्या.

पुढील काळात कौशल्य विकासाला मिळणार वेग

दोन दिवसीय बैठकीच्या समारोपावेळी Skill Nodal Officers यांनी आपले अनुभव आणि सूचना मांडल्या. विविध प्रयोगशाळांमधील समन्वय अधिक मजबूत करण्यासोबतच भविष्यातील कार्यक्रम अधिक प्रभावीपणे राबवण्यासाठी आवश्यक उपायांवर चर्चा झाली.

या बैठकीमुळे CSIR च्या विविध प्रयोगशाळांमध्ये समन्वय वाढला असून, फेज III च्या पहिल्या वर्षातील कामगिरीचे व्यापक मूल्यांकन झाले आहे.

पुढील काळात या चर्चेतून मिळालेल्या सूचना आणि शिफारसींच्या आधारे CSIR Integrated Skill Initiative अधिक व्यापक करण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे. कौशल्य प्रशिक्षणाची गुणवत्ता, पोहोच आणि रोजगाराभिमुखता वाढल्यास भारतातील वैज्ञानिक आणि तांत्रिक क्षेत्रासाठी अधिक सक्षम मनुष्यबळ तयार होण्यास मदत होईल.

निष्कर्ष

पुण्यात झालेली CSIR Integrated Skill Initiative ची बैठक देशातील कौशल्य विकासाच्या दृष्टीने महत्त्वपूर्ण ठरली आहे. 37 CSIR प्रयोगशाळांच्या सहभागामुळे विविध प्रशिक्षण उपक्रमांचा आढावा घेण्यासोबतच उद्योग, शिक्षण आणि संशोधन क्षेत्रातील सहकार्य वाढवण्याच्या संधीही समोर आल्या. या उपक्रमाच्या पुढील टप्प्यातून भारतासाठी अधिक कुशल, तंत्रज्ञानसक्षम आणि उद्योगासाठी तयार वैज्ञानिक व तांत्रिक मनुष्यबळ विकसित होण्याची अपेक्षा आहे.

 

 

***