पारंपरिक पुस्तकांचे महत्त्व आजही कमी झालेले नाही, असे मत राज्यपाल जिष्णू देव वर्मा यांनी व्यक्त केले. ई-बुक्स आणि डिजिटल तंत्रज्ञानाचा वेगाने प्रसार होत असला तरी छापील पुस्तक वाचण्याचा आनंद, त्यातून निर्माण होणारा वैयक्तिक अनुभव आणि ज्ञानाची समृद्धी यांची तुलना कोणत्याही डिजिटल माध्यमाशी होऊ शकत नाही, असे त्यांनी स्पष्ट केले. मुंबईतील लोकभवन येथे माजी मुख्याध्यापक आणि लेखक नीलकंठ नामजोशी यांनी आपल्या तीन पुस्तकांचा संच राज्यपालांना भेट दिला. यावेळी राज्यपालांनी साहित्य, वाचन संस्कृती आणि लेखकांच्या समाजातील योगदानाबाबत महत्त्वपूर्ण विचार मांडले.
लेखक नीलकंठ नामजोशी यांनी राज्यपालांची घेतली भेट
मुंबईतील आर्यन हायस्कूलचे माजी मुख्याध्यापक नीलकंठ नामजोशी यांनी महाराष्ट्राचे राज्यपाल जिष्णू देव वर्मा यांची लोकभवन येथे सदिच्छा भेट घेतली. या भेटीत त्यांनी स्वतः लिखित तीन पुस्तकांचा संच राज्यपालांना भेट म्हणून दिला.
या पुस्तकांमध्ये ‘मोगरा फुलला दारी’ हा कथासंग्रह, ‘स्मृतिगंध’ हा विविध क्षेत्रातील मान्यवरांशी झालेल्या पत्रव्यवहाराचा संग्रह आणि ‘भीमा’ ही आदिवासी मुलीच्या संघर्ष, यश आणि तिच्या आईच्या त्यागाची प्रेरणादायी कथा सांगणारी कादंबरी यांचा समावेश आहे.
या प्रसंगी नामजोशी यांच्या कुटुंबीयांचीही उपस्थिती होती.
राज्यपाल जिष्णू देव वर्मा यांनी लेखकांचे केले कौतुक
पुस्तक लेखन म्हणजे विचारांना मिळणारे पंख
राज्यपाल जिष्णू देव वर्मा यांनी नीलकंठ नामजोशी यांच्या साहित्यिक कार्याचे कौतुक करताना सांगितले की, पुस्तक लिहिणे म्हणजे आपल्या विचारांना पंख देणे होय. लेखक आपल्या लेखनातून समाजाला काहीतरी मौल्यवान देत असतो.
त्यांनी पुढे सांगितले की, एक पुस्तक कधीच मरत नाही. ते अनेक पिढ्यांना प्रेरणा देत राहते आणि समाजाच्या सामूहिक ज्ञानसंपदेत भर घालते.
त्यांच्या मते, प्रत्येक लेखक आपल्या अनुभवातून आणि विचारातून समाजाला सकारात्मक दिशा देण्याचे महत्त्वाचे कार्य करतो.
महाराष्ट्राची समृद्ध साहित्य परंपरा अधोरेखित
राज्यपालांनी महाराष्ट्राच्या ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक वारशाचाही विशेष उल्लेख केला.
संत, समाजसुधारक आणि महान नेत्यांची भूमी
महाराष्ट्र ही संत, समाजसुधारक आणि शूरवीरांची भूमी असल्याचे सांगताना त्यांनी छत्रपती शिवाजी महाराज, छत्रपती संभाजी महाराज, लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक, गोपाळ कृष्ण गोखले यांसारख्या महान व्यक्तिमत्त्वांचे स्मरण केले.
राज्यपालांनी सांगितले की, महाराष्ट्राने देशाला अनेक महान विचारवंत, साहित्यिक आणि समाजनेते दिले आहेत. त्यामुळे राज्याची साहित्य परंपरा अत्यंत समृद्ध असून ती जपणे ही सर्वांची सामूहिक जबाबदारी आहे.
डिजिटल युगातही छापील पुस्तकांचे महत्त्व कायम
आजच्या काळात मोबाईल, टॅबलेट आणि ई-बुक्सचा वापर मोठ्या प्रमाणावर वाढत आहे. अनेक वाचक डिजिटल माध्यमातून पुस्तके वाचणे पसंत करतात.
तरीही राज्यपाल जिष्णू देव वर्मा यांच्या मते, छापील पुस्तक वाचण्याचा अनुभव वेगळाच असतो. पुस्तक हातात घेऊन शांतपणे वाचताना वाचक आणि पुस्तक यांच्यात एक भावनिक नाते तयार होते.
त्यांनी सांगितले की, वाचन हा केवळ माहिती मिळवण्याचा मार्ग नसून तो एक वैयक्तिक, समृद्ध आणि आनंददायी अनुभव आहे. त्यामुळे पारंपरिक पुस्तक वाचनाची संस्कृती कधीही हरवू देऊ नये.
पुस्तक संस्कृती जपण्याची गरज
शिक्षण क्षेत्रातील तज्ज्ञांच्या मते, छापील पुस्तके विद्यार्थ्यांमध्ये एकाग्रता वाढवतात. तसेच दीर्घकाळ अभ्यास करण्याची सवय विकसित करण्यास मदत करतात.
डिजिटल माध्यमातून माहिती सहज उपलब्ध होत असली तरी पुस्तक वाचनामुळे कल्पनाशक्ती, भाषेचे ज्ञान आणि विचार करण्याची क्षमता अधिक विकसित होते.
वाचनाची सवय लहानपणापासून लागल्यास समाज अधिक जागरूक, संवेदनशील आणि विचारशील बनू शकतो.
नीलकंठ नामजोशी यांच्या पुस्तकांची वैशिष्ट्ये
नामजोशी यांनी राज्यपालांना भेट दिलेल्या तिन्ही पुस्तकांची विषयवैविध्यामुळे विशेष चर्चा होत आहे.
- मोगरा फुलला दारी – विविध सामाजिक विषयांवर आधारित कथासंग्रह.
- स्मृतिगंध – विविध मान्यवर व्यक्तींशी झालेल्या पत्रव्यवहाराचा दस्तऐवजी संग्रह.
- भीमा – एका आदिवासी मुलीच्या संघर्ष, जिद्द आणि आईच्या त्यागावर आधारित प्रेरणादायी कादंबरी.
ही पुस्तके समाजजीवन, संस्कृती आणि प्रेरणादायी मूल्यांचे दर्शन घडवतात.
साहित्य समाजाला दिशा देणारे प्रभावी माध्यम
राज्यपालांनी आपल्या भाषणात साहित्याचे महत्त्व अधोरेखित करताना सांगितले की, पुस्तकांमधून विचारांची देवाणघेवाण होते आणि समाजाला नवीन दिशा मिळते.
लेखन हे केवळ वैयक्तिक अभिव्यक्तीचे माध्यम नसून समाजाला सकारात्मक बदलासाठी प्रेरित करणारे प्रभावी साधन आहे. म्हणूनच लेखकांचे कार्य नेहमीच आदरास पात्र राहील, असे त्यांनी नमूद केले.