पुणे पोलिस आणि आदर्श मित्र मंडळ, धनकवडी यांच्या संयुक्त विद्यमाने ‘संवाद परिवर्तन यात्रा’ या विशेष उपक्रमाला उत्साहात सुरुवात झाली. विधिसंघर्षग्रस्त बालकांना चुकीच्या मार्गापासून दूर ठेवून त्यांच्या आयुष्याला सकारात्मक दिशा देणे, त्यांच्यातील क्षमता आणि आत्मविश्वास जागवणे हा या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश आहे. पुणे पोलिस आयुक्त अमितेश कुमार यांच्या हस्ते या प्रेरणादायी यात्रेचे उद्घाटन झाले.
या उपक्रमात सुमारे 40 बालकांचा सहभाग आहे. केवळ समुपदेशन किंवा भाषणांपुरता हा कार्यक्रम मर्यादित न ठेवता मुलांना प्रत्यक्ष अनुभव, कौशल्य प्रशिक्षण, प्रेरणादायी व्यक्तींशी संवाद आणि इतिहासाची ओळख करून देण्यात येत आहे. त्यामुळे ‘संवाद परिवर्तन यात्रा’ ही मुलांच्या विचारांमध्ये सकारात्मक बदल घडवण्याचा वेगळा प्रयत्न ठरत आहे.
‘संवाद परिवर्तन यात्रा’चा नेमका उद्देश काय?
लहान वयात चुकीच्या मार्गावर गेलेल्या किंवा कायद्याच्या संपर्कात आलेल्या मुलांना गुन्हेगारीची छाया मागे सोडून नव्या आयुष्याची संधी मिळावी, हा या उपक्रमामागील प्रमुख विचार आहे. मुलांच्या मनातील क्षमता, स्वप्ने आणि आत्मविश्वास जागवून त्यांना सकारात्मक भविष्यासाठी तयार करण्याचा प्रयत्न या माध्यमातून केला जात आहे.
पुणे पोलिस आणि आदर्श मित्र मंडळाने या उपक्रमासाठी अनुभवातून शिकण्यावर भर दिला आहे. मुलांना केवळ ‘चुका करू नका’ असे सांगण्याऐवजी कौशल्य शिकवणे, यशस्वी व्यक्तींच्या अनुभवातून प्रेरणा देणे आणि स्वतःच्या क्षमतेची जाणीव करून देणे, हा यात्रेचा केंद्रबिंदू आहे.
या उपक्रमाची संकल्पना पुणे पोलिस उपायुक्त परिमंडळ-3 डॉ. सागर कवडे यांच्या मार्गदर्शनातून आणि आदर्श मित्र मंडळाचे उदय जगताप यांच्या संकल्पनेतून साकारल्याचे प्रसिद्धीपत्रकात नमूद आहे.
‘Moving Inspiration Lab’मधून नवी सुरुवात
‘संवाद परिवर्तन यात्रा’ला ‘Moving Inspiration Lab’ म्हणजेच प्रवासातून प्रेरणा देणारे व्यासपीठ, अशी संकल्पना देण्यात आली आहे. या यात्रेत सहभागी मुलांना वेगवेगळ्या क्षेत्रांचा प्रत्यक्ष अनुभव देऊन त्यांच्या विचारविश्वाला व्यापक करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.
उपक्रमाच्या उद्घाटनावेळी सामाजिक कार्यासाठी परिचित असलेले अजितकाका गाडगीळ आणि ज्येष्ठ इतिहासकार पांडुरंग बळकवडे यांच्यासह विविध मान्यवर उपस्थित होते. या मान्यवरांच्या उपस्थितीमुळे मुलांना प्रेरणा आणि मार्गदर्शन मिळाले.
अजितकाका गाडगीळ यांचा मुलांना प्रेरणादायी संदेश
यात्रेच्या पहिल्या टप्प्यात अजितकाका गाडगीळ यांनी मुलांशी संवाद साधला. त्यांनी उगवत्या सूर्याचे उदाहरण देत मुलांना आशावादी संदेश दिला.
अंधार कितीही असला तरी उगवणारा सूर्य नवी किरणे घेऊन येतो, त्याचप्रमाणे आयुष्यात कितीही अडचणी किंवा कठीण परिस्थिती असली तरी पुढचा दिवस नवा प्रकाश घेऊन येऊ शकतो, असा आशावादी विचार त्यांनी मुलांसमोर मांडला.
या संवादातून मुलांना आपल्या भूतकाळापेक्षा भविष्यातील संधींकडे पाहण्याची प्रेरणा देण्यात आली. एका चुकीमुळे संपूर्ण आयुष्य ठरत नाही, तर योग्य दिशा आणि प्रयत्नांमुळे जीवन बदलू शकते, हा संदेश या संवादातून मुलांपर्यंत पोहोचवण्याचा प्रयत्न झाला.
प्रत्यक्ष कौशल्य प्रशिक्षणाचा अनुभव
‘संवाद परिवर्तन यात्रा’मध्ये सहभागी सुमारे 40 मुलांनी पहिल्याच दिवशी TVS शैलार मोटर्सच्या वर्कशॉप आणि ट्रेनिंग सेंटरला भेट दिली. येथे मुलांना प्रत्यक्ष प्रशिक्षण कसे दिले जाते, आधुनिक वर्कशॉप कशा पद्धतीने चालते आणि तांत्रिक कौशल्य आत्मसात केल्यानंतर करिअरच्या कोणत्या संधी उपलब्ध होऊ शकतात, याची माहिती देण्यात आली.
पुस्तकातील माहिती वाचण्यापेक्षा एखादे काम प्रत्यक्ष पाहणे आणि त्याचा अनुभव घेणे मुलांसाठी अधिक प्रभावी ठरू शकते. त्यामुळे या भेटीचा उद्देश मुलांच्या मनात कौशल्याधारित शिक्षणाबद्दल उत्सुकता निर्माण करणे हा होता.
तांत्रिक कौशल्य शिकल्यास स्वतःसाठी रोजगाराच्या संधी निर्माण करता येतात आणि भविष्यात स्वावलंबी होता येते, हा विचारही या भेटीतून मुलांसमोर आला.
कला आणि कौशल्यातून आत्मविश्वास
यानंतर मुलांनी ज्येष्ठ शिल्पकार विवेक खटावकर यांच्या कार्यशाळेला भेट दिली. कला, कौशल्य, मेहनत आणि सर्जनशीलतेच्या माध्यमातून स्वतःची वेगळी ओळख कशी निर्माण करता येते, याचा अनुभव मुलांना येथे मिळाला.
विशेष म्हणजे, मुलांना गणपती मूर्ती निर्मितीचे प्राथमिक प्रशिक्षणही देण्यात आले. माती हातात घेतल्यानंतर काही मुलांच्या चेहऱ्यावर दिसणारे आश्चर्य आणि उत्सुकता लक्षवेधी ठरली. स्वतःच्या हाताने काहीतरी तयार करता येते, हा अनुभव मुलांच्या आत्मविश्वासासाठी महत्त्वाचा ठरला.
या भेटीचा खरा उद्देश केवळ एखादी कला शिकवणे नव्हता. ‘आपणही काहीतरी वेगळे करू शकतो’, हा विश्वास मुलांच्या मनात निर्माण करणे ही या उपक्रमाची खरी कमाई असल्याचे कार्यक्रमातून दिसून आले.
‘कौशल्य शिकले तर संधी निर्माण होतात’ हा संदेश
उपक्रमादरम्यान मुलांसमोर काही महत्त्वाचे विचार मांडण्यात आले. कौशल्य शिकले तर संधी निर्माण होतात आणि मेहनतीला पर्याय नाही, हा त्यातील प्रमुख संदेश होता.
जीवनात मोठे ध्येय साध्य करण्यासाठी सातत्य, मेहनत आणि स्वतःवरचा विश्वास आवश्यक असतो. परिस्थिती प्रतिकूल असली तरी कौशल्य आणि योग्य मार्गदर्शनाच्या मदतीने पुढे जाता येते, हा विश्वास मुलांमध्ये निर्माण करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला.
या भेटींमुळे मुलांनी केवळ नवीन गोष्टी पाहिल्या नाहीत, तर स्वतःच्या भविष्यासंदर्भात विचार करण्यास सुरुवात केली. अशा अनुभवातून त्यांच्या मनात सकारात्मक बदल घडण्याची शक्यता अधिक असते.
इतिहासातून भविष्य घडवण्याची प्रेरणा
यात्रेच्या पुढील टप्प्यात मुलांनी इतिहास संशोधन केंद्राला भेट दिली. पुणे, महाराष्ट्र आणि देशाचा इतिहास समजून घेताना पूर्वजांनी देशासाठी केलेले पराक्रम, त्यांचे धैर्य आणि त्याग याबाबत मुलांना माहिती देण्यात आली.
इतिहास केवळ भूतकाळ लक्षात ठेवण्यासाठी नसतो, तर त्यातून वर्तमानासाठी आणि भविष्यासाठी प्रेरणा घेता येते, हा विचार मुलांपर्यंत पोहोचवण्यात आला.
‘आपला भूतकाळ केवळ आठवण्यासाठी नसतो; त्यातून भविष्य घडवण्याची प्रेरणा घ्यायची असते,’ हा संदेश या भेटीचा महत्त्वाचा भाग ठरला. इतिहासातील संघर्ष आणि यश समजून घेतल्यामुळे मुलांना स्वतःच्या आयुष्यातील अडचणींकडे वेगळ्या दृष्टीने पाहण्याची संधी मिळाली.
पोलिसांकडून मुलांना मिळाले प्रमाणपत्र
दिवसभराच्या उपक्रमात सहभागी झालेल्या मुलांना पुणे पोलिस आणि आदर्श मित्र मंडळाच्या वतीने सहभाग प्रमाणपत्र देण्यात आले. या क्षणाला कार्यक्रमात विशेष भावनिक महत्त्व प्राप्त झाले.
ज्या मुलांच्या हातून यापूर्वी चुकीच्या गोष्टींचे ‘रिअल हिरोज’ फॉरवर्ड होत होते, त्याच मुलांच्या हातात आता पोलिसांनी दिलेले प्रमाणपत्र होते. हे प्रमाणपत्र त्यांनी अभिमानाने स्वीकारले आणि पुढे इतरांसाठी सकारात्मक उदाहरण निर्माण करण्याची दिशा मिळाली.
या अनुभवातून मुलांना ‘आपणही समाजासाठी काहीतरी चांगले करू शकतो’ असा आत्मविश्वास मिळणे, हे या उपक्रमाचे मोठे यश मानले जात आहे.
एका दिवसातून बदलाची नवी दिशा
‘संवाद परिवर्तन यात्रा’ ही केवळ सहल किंवा एकदिवसीय भेटींचा कार्यक्रम नाही. संवादातून परिवर्तन, अनुभवातून शिकणे, कौशल्यातून संधी शोधणे आणि प्रेरणेतून भविष्याची दिशा ठरवणे, अशी या उपक्रमाची संकल्पना आहे.
एका दिवसात एखाद्याचे संपूर्ण आयुष्य बदलणे कदाचित शक्य नसते. मात्र, एका दिवसात आयुष्य बदलण्याची दिशा नक्कीच बदलू शकते. या विचारातूनच 40 मुलांनी या यात्रेत सहभाग घेतला आहे.
पुणे पोलिस आणि आदर्श मित्र मंडळाच्या या प्रयत्नामुळे मुलांना नव्या संधींकडे पाहण्याची प्रेरणा मिळाली आहे. चुकीच्या भूतकाळातून बाहेर पडून कौशल्य, मेहनत आणि सकारात्मक विचारांच्या माध्यमातून नवे भविष्य घडवता येते, हा विश्वास त्यांच्यात निर्माण करणे हा या उपक्रमाचा केंद्रबिंदू आहे.