राजस्थानात ‘भारत टॅक्सी’ सेवेचा शुभारंभ; चालकांना मालकीहक्क, रोजगार आणि पर्यटनाला नवी चालना
राजस्थानमध्ये भारत टॅक्सी सेवेचा अधिकृत शुभारंभ करण्यात आला असून, सहकाराच्या माध्यमातून देशातील परिवहन क्षेत्रात मोठा बदल घडवून आणण्याच्या दिशेने हे महत्त्वाचे पाऊल मानले जात आहे. जयपूर येथे आयोजित कार्यक्रमात राजस्थानचे मुख्यमंत्री भजनलाल शर्मा यांनी या सेवेचे उद्घाटन केले. यावेळी केंद्रीय सहकार राज्यमंत्री मुरलीधर मोहोळ, राज्य सरकारचे वरिष्ठ अधिकारी, सहकारी संस्थांचे प्रतिनिधी आणि मोठ्या संख्येने ‘सारथी’ उपस्थित होते.
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या ‘सहकारातून समृद्धी’ या संकल्पनेला मूर्त स्वरूप देण्यासाठी आणि केंद्रीय गृहमंत्री व सहकार मंत्री अमित शाह यांच्या नेतृत्वाखाली भारत टॅक्सी उपक्रम राबविण्यात येत आहे. खासगी कॅब अॅग्रीगेटर कंपन्यांपेक्षा वेगळे म्हणजे, या मॉडेलमध्ये चालक केवळ सेवा देणारा नसून तो सहकारी संस्थेचा सदस्य आणि सहमालक असतो.
राज्य सरकारच्या मते, या उपक्रमामुळे युवकांना रोजगार, शहरांमध्ये सुरक्षित प्रवास, पर्यटनाला चालना आणि चालकांना आर्थिक स्वावलंबन मिळणार आहे.
भारत टॅक्सी म्हणजे काय?
भारत टॅक्सी ही सहकारी तत्त्वावर आधारित डिजिटल टॅक्सी सेवा आहे. या प्लॅटफॉर्मवर नोंदणीकृत चालकांना ‘सारथी’ म्हणून ओळखले जाते.
या मॉडेलमध्ये सारथींना खालील फायदे मिळतात:
- सहकारी संस्थेचे सदस्यत्व
- संस्थेतील भागभांडवल
- संस्थेच्या नफ्यात सहभाग
- संचालक मंडळावर प्रतिनिधित्वाची संधी
- प्रत्येक प्रवासाचे पैसे थेट बँक खात्यात जमा
- ₹5 लाखांचा अपघात विमा
यामुळे चालकांना केवळ रोजगारच नाही तर मालकीहक्क, सन्मान आणि आर्थिक सुरक्षितताही मिळते.
देशभरात भारत टॅक्सीचा वाढता विस्तार
कार्यक्रमात केंद्रीय सहकार राज्यमंत्री मुरलीधर मोहोळ यांनी भारत टॅक्सीच्या आतापर्यंतच्या यशाची माहिती दिली.
त्यांच्या मते,
- देशभरात सुमारे 8 लाख सारथी नोंदणीकृत
- 41 लाखांहून अधिक ग्राहक जोडले गेले
- दररोज 11 हजारांहून अधिक प्रवास
- चालकांच्या खात्यात आतापर्यंत सुमारे ₹77 कोटी थेट जमा
दिल्ली, गुजरात आणि महाराष्ट्रानंतर आता राजस्थानमध्येही भारत टॅक्सीची सेवा सुरू झाली आहे. पुढील काळात देशातील 500 शहरांमध्ये ही सेवा विस्तारण्याचा सरकारचा मानस आहे.
खासगी अॅप्सपेक्षा भारत टॅक्सी कशी वेगळी?
खासगी टॅक्सी अॅग्रीगेटर कंपन्यांमध्ये चालक हा फक्त सेवा पुरवठादार असतो.
परंतु भारत टॅक्सीमध्ये:
- चालक हा सहकारी संस्थेचा सहमालक असतो.
- नफ्यात त्याचा वाटा असतो.
- निर्णय प्रक्रियेत सहभाग मिळतो.
- कमाई थेट खात्यात जमा होते.
- मध्यस्थांचा हस्तक्षेप कमी होतो.
यामुळे चालकांचे उत्पन्न अधिक सुरक्षित आणि पारदर्शक होते.
सहकार क्षेत्रात राजस्थानची मजबूत परंपरा
मुरलीधर मोहोळ यांनी राजस्थानच्या सहकार क्षेत्रातील योगदानाचाही उल्लेख केला.
त्यांनी सांगितले की, भारतातील सुरुवातीच्या सहकारी संस्थांपैकी एक संस्था 1904 मध्ये भरतपूर जिल्ह्यातील डीग येथे स्थापन झाली होती.
आज राजस्थानमध्ये:
- 42 हजारांहून अधिक सहकारी संस्था
- सुमारे 1.35 कोटी सदस्य
- 5,650 पेक्षा अधिक ई-पॅक्स (e-PACS)
- 10 कोटींहून अधिक डिजिटल व्यवहार
- 4,900 पॅक्स विविध व्यवसायांमध्ये सक्रिय
राजस्थान धान्य साठवण योजना आणि डिजिटल सहकार क्षेत्रातही देशातील आघाडीच्या राज्यांपैकी एक असल्याचे त्यांनी सांगितले.
मुख्यमंत्री भजनलाल शर्मा यांचा रोजगारावर भर
मुख्यमंत्री भजनलाल शर्मा यांनी भारत टॅक्सीला राजस्थानातील युवकांसाठी मोठी संधी असल्याचे सांगितले.
त्यांच्या मते, युवकांना आपल्या गावाजवळ किंवा शहरातच रोजगार उपलब्ध झाल्यास स्थलांतर कमी होईल आणि स्थानिक अर्थव्यवस्था मजबूत होईल.
गेल्या एका वर्षात राजस्थानमध्ये 10 लाख नवीन सदस्य विविध सहकारी संस्थांशी जोडले गेल्याची माहितीही त्यांनी दिली.
पर्यटनाला मिळणार मोठी चालना
राजस्थान हे देशातील प्रमुख पर्यटन राज्य आहे.
भारत टॅक्सीमुळे पर्यटकांना खालील ठिकाणी सुरक्षित आणि विश्वासार्ह वाहतूक उपलब्ध होईल:
- जयपूर मेट्रो
- ऐतिहासिक किल्ले
- राजवाडे
- धार्मिक स्थळे
- वन्यजीव अभयारण्ये
- वाळवंटी पर्यटन स्थळे
यामुळे पर्यटन उद्योगाला नवे बळ मिळेल आणि सारथींचे उत्पन्नही वाढेल.
जयपूरमध्ये भारत टॅक्सीला उत्स्फूर्त प्रतिसाद
मुख्यमंत्र्यांनी सांगितले की जयपूरमध्ये भारत टॅक्सीला नागरिकांचा चांगला प्रतिसाद मिळत आहे.
आतापर्यंत:
- 30 हजारांहून अधिक सारथी नोंदणीकृत
- सुमारे 7 लाख ग्राहक जोडले गेले
- दररोज हजारो प्रवास पूर्ण होत आहेत.
राज्य सरकार आता टप्प्याटप्प्याने ही सेवा राजस्थानातील इतर शहरांमध्ये आणि पर्यटनस्थळांमध्ये विस्तारणार आहे.
राजस्थान पोलिसांसह चार महत्त्वाचे सामंजस्य करार
कार्यक्रमादरम्यान भारत टॅक्सीच्या विस्तारासाठी चार महत्त्वाचे सामंजस्य करार (MoU) करण्यात आले.
हे करार खालील संस्थांसोबत झाले:
- राजस्थान पोलीस
- सरस
- जयपूर महानगरपालिका
- जयपूर मेट्रो
या भागीदारीमुळे सार्वजनिक वाहतूक, प्रवासी सुरक्षा आणि शहरातील वाहतूक व्यवस्था अधिक सक्षम होण्यास मदत होईल.
यावेळी उत्कृष्ट कामगिरी करणाऱ्या सारथींना शेअर प्रमाणपत्रांचे वितरण करण्यात आले.
मुख्यमंत्र्यांनी 60 कॅब, 20 बाईक आणि 20 ऑटो असलेल्या भारत टॅक्सीच्या पहिल्या ताफ्याला हिरवा झेंडा दाखवून रवाना केले.
देशात सहकार चळवळीला नवी दिशा
2021 मध्ये स्वतंत्र सहकार मंत्रालय स्थापन झाल्यानंतर केंद्र सरकारने 152 हून अधिक उपक्रम सुरू केले आहेत.
आज देशभरात:
- 8.6 लाख सहकारी संस्था
- 30 विविध क्षेत्रांमध्ये कार्यरत
- 32 कोटींहून अधिक सदस्य
कृषी, दुग्धव्यवसाय, मत्स्यव्यवसाय, सेंद्रिय शेती, निर्यात, विमा, डिजिटल सेवा आणि आता परिवहन अशा अनेक क्षेत्रांमध्ये सहकाराचा विस्तार करण्यात आला आहे.
निष्कर्ष
भारत टॅक्सी ही केवळ टॅक्सी सेवा नसून चालकांना मालकीहक्क, सन्मान आणि आर्थिक स्वावलंबन देणारे सहकारावर आधारित नवे मॉडेल आहे. राजस्थानातील या उपक्रमामुळे युवकांसाठी रोजगाराच्या नव्या संधी निर्माण होणार असून पर्यटन, सार्वजनिक वाहतूक आणि स्थानिक अर्थव्यवस्थेलाही मोठी चालना मिळेल. आगामी काळात देशातील 500 शहरांमध्ये विस्तार होण्याची योजना असल्याने भारत टॅक्सी भारताच्या सहकारी परिवहन व्यवस्थेतील महत्त्वाचा टप्पा ठरण्याची शक्यता आहे.