आरोग्य सेवा क्षेत्रात मोठा बदल! NCAHP कडून नवीन नोंदणी नियमांचा प्रस्ताव; 4 डिसेंबरपर्यंत सूचना मागवल्या

 

आरोग्य सेवा क्षेत्रात मोठा बदल! NCAHP कडून नवीन नोंदणी नियमांचा प्रस्ताव; 4 डिसेंबरपर्यंत सूचना मागवल्या

भारताच्या आरोग्य सेवा क्षेत्रात काम करणाऱ्या व्यावसायिकांसाठी महत्त्वाची बातमी समोर आली आहे. राष्ट्रीय संलग्न आणि आरोग्य सेवा व्यवसाय आयोगाने (NCAHP) एनसीएएचपी नवीन नोंदणी नियम 2026 अंतर्गत पात्र आरोग्य सेवा व्यावसायिकांच्या अनंतिम नोंदणीसाठी नवीन नियामक आराखडा प्रस्तावित केला आहे. या प्रस्तावामुळे आरोग्य क्षेत्रातील व्यावसायिकांना आपली शैक्षणिक पात्रता आणि कौशल्ये सुधारून नियमित नोंदणी मिळवण्याची संधी उपलब्ध होऊ शकते.

केंद्रीय आरोग्य आणि कुटुंब कल्याण मंत्रालयाच्या अंतर्गत कार्यरत असलेल्या NCAHP ने यासंदर्भातील मसुदा नियम सार्वजनिक केले आहेत. या नियमांमध्ये अनंतिम नोंदणी, कौशल्य विकास, ब्रिज कोर्स, क्लिनिकल प्रशिक्षण आणि पात्रता परीक्षा यांसारख्या महत्त्वाच्या बाबींचा समावेश आहे.

विशेष म्हणजे, या प्रस्तावित व्यवस्थेमुळे आरोग्य सेवा क्षेत्रातील नोंदणी प्रक्रिया अधिक पारदर्शक आणि डिजिटल होण्याची अपेक्षा आहे. या मसुद्यावर व्यावसायिक, शैक्षणिक संस्था आणि सामान्य नागरिकांना 4 डिसेंबर 2026 पर्यंत आपली मते आणि सूचना पाठवता येणार आहेत.

NCAHP नवीन नोंदणी नियम 2026 काय आहेत?

राष्ट्रीय संलग्न आणि आरोग्य सेवा व्यवसाय आयोग (National Commission for Allied and Healthcare Professions – NCAHP) हा आरोग्य सेवा क्षेत्रातील विविध व्यावसायिकांसाठी नियामक चौकट तयार करणारा आयोग आहे.

संसदेने मंजूर केलेल्या राष्ट्रीय संलग्न आणि आरोग्य सेवा व्यवसाय आयोग अधिनियम, 2021 अंतर्गत आयोगाला या क्षेत्रातील व्यावसायिकांचे नियमन आणि मानके निश्चित करण्याची जबाबदारी देण्यात आली आहे.

आता आयोगाने पात्र व्यावसायिकांसाठी अनंतिम नोंदणीची प्रक्रिया निश्चित करण्यासाठी 2026 चे मसुदा विनियम प्रस्तावित केले आहेत.

या प्रस्तावाचा मुख्य उद्देश असा आहे की, आरोग्य सेवा क्षेत्रात काम करणाऱ्या पात्र व्यक्तींना त्यांच्या विद्यमान शैक्षणिक पात्रतेनुसार अनंतिम नोंदणी मिळवण्याची संधी द्यावी. त्यानंतर आवश्यक कौशल्य प्रशिक्षण आणि पात्रता निकष पूर्ण केल्यास त्यांना नियमित नोंदणीच्या प्रक्रियेत सहभागी होता येईल.

यामुळे व्यावसायिकांना आपली कौशल्ये विकसित करण्यासाठी आणि नियमानुसार व्यावसायिक मान्यता मिळवण्यासाठी एक निश्चित मार्ग उपलब्ध होऊ शकतो.

अनंतिम नोंदणीपासून नियमित नोंदणीपर्यंतची प्रक्रिया

प्रस्तावित नियमांमध्ये अनंतिम नोंदणी आणि नियमित नोंदणी यांच्यात स्पष्ट फरक करण्यात आला आहे.

अनंतिम नोंदणी म्हणजे पात्रतेची प्राथमिक पडताळणी झाल्यानंतर दिली जाणारी तात्पुरती नोंदणी. या नोंदणीच्या आधारे संबंधित व्यावसायिकांना पुढील आवश्यक पात्रता आणि कौशल्य निकष पूर्ण करण्याची संधी मिळू शकते.

अनंतिम नोंदणीसाठी पात्रता आणि कागदपत्रांची पडताळणी

प्रस्तावित नियमानुसार अर्जदारांना निर्धारित पात्रता निकष पूर्ण करावे लागतील. त्यासाठी शैक्षणिक प्रमाणपत्रे, संबंधित कागदपत्रे आणि आवश्यक माहिती सादर करावी लागेल.

आयोग किंवा संबंधित नियामक यंत्रणेकडून या कागदपत्रांची पडताळणी केली जाईल. अर्जदार पात्र ठरल्यास त्यांना अनंतिम नोंदणी प्रमाणपत्र आणि स्वतंत्र ओळख क्रमांक दिला जाऊ शकतो.

नियमित नोंदणीसाठी कौशल्य विकास आणि परीक्षा

अनंतिम नोंदणी मिळाल्यानंतर संबंधित व्यावसायिकांना नियमित नोंदणीसाठी आवश्यक अटी पूर्ण कराव्या लागतील.

यामध्ये निर्धारित ब्रिज कोर्स, पर्यवेक्षणाखालील क्लिनिकल प्रशिक्षण आणि लागू असल्यास किमान पात्रता परीक्षा यांचा समावेश आहे.

या प्रक्रियेमुळे व्यावसायिकांचे प्रत्यक्ष कामातील ज्ञान आणि कौशल्य तपासण्यास मदत होईल. आवश्यक निकष पूर्ण करणाऱ्या उमेदवारांना संबंधित केंद्रीय किंवा राज्य नोंदवहीत नियमित नोंदणी मिळण्याचा मार्ग खुला होऊ शकतो.

ब्रिज कोर्स आणि क्लिनिकल प्रशिक्षणाला महत्त्व

या प्रस्तावातील सर्वात महत्त्वाच्या बाबींपैकी एक म्हणजे ब्रिज कोर्स आणि पर्यवेक्षणाखालील क्लिनिकल प्रशिक्षण.

ब्रिज कोर्स म्हणजे संबंधित व्यावसायिकांच्या विद्यमान शिक्षणातील आणि निर्धारित व्यावसायिक मानकांतील अंतर भरून काढण्यासाठी तयार केलेला पूरक अभ्यासक्रम.

उदाहरणार्थ, एखाद्या व्यावसायिकाने संबंधित क्षेत्रातील शिक्षण पूर्ण केले असेल, परंतु नवीन नियामक मानकांनुसार काही अतिरिक्त कौशल्ये किंवा प्रशिक्षण आवश्यक असेल, तर त्याला ब्रिज कोर्सच्या माध्यमातून ती कौशल्ये विकसित करण्याची संधी मिळू शकते.

प्रत्यक्ष प्रशिक्षणाचा फायदा काय?

क्लिनिकल प्रशिक्षणामध्ये अनुभवी आणि अधिकृत पर्यवेक्षकांच्या मार्गदर्शनाखाली प्रत्यक्ष आरोग्य सेवा कार्याचा अनुभव घेण्याची संधी मिळते.

यामुळे संबंधित व्यावसायिकांना रुग्णसेवा, कामकाजातील जबाबदाऱ्या आणि व्यावसायिक कार्यपद्धती समजून घेता येतील.

अर्थात, कोणत्या व्यावसायिकांसाठी कोणता अभ्यासक्रम, प्रशिक्षण किंवा परीक्षा आवश्यक असेल, हे अंतिम नियम आणि संबंधित पात्रता निकषांवर अवलंबून असेल.

आरोग्य सेवा क्षेत्रातील गुणवत्ता आणि रुग्णांच्या सुरक्षिततेवर भर

आरोग्य सेवा क्षेत्रात काम करणाऱ्या व्यक्तींकडे आवश्यक ज्ञान, तांत्रिक कौशल्ये आणि व्यावहारिक अनुभव असणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

रुग्णांच्या तपासणीपासून ते उपचार प्रक्रियेला मदत करण्यापर्यंत अनेक जबाबदाऱ्या संलग्न आणि आरोग्य सेवा व्यावसायिक पार पाडतात. त्यामुळे या क्षेत्रातील कामासाठी निश्चित शैक्षणिक आणि व्यावसायिक मानके असणे आवश्यक आहे.

NCAHP च्या प्रस्तावित नियमांमध्ये नियमित नोंदणीसाठी शैक्षणिक पात्रता आणि कौशल्य निकष पूर्ण करण्यावर भर देण्यात आला आहे.

यामुळे आरोग्य सेवा व्यावसायिकांची गुणवत्ता सुधारण्यास मदत होऊ शकते. तसेच रुग्णांची सुरक्षितता, व्यावसायिक जबाबदारी आणि आरोग्य सेवांवरील विश्वास अधिक मजबूत करण्याचे उद्दिष्ट या उपक्रमामागे आहे.

डिजिटल नोंदणी प्रणालीमुळे प्रक्रिया होणार सुलभ

नवीन मसुद्यात एकात्मिक ऑनलाइन नोंदणी प्रणाली विकसित करण्याचीही तरतूद प्रस्तावित करण्यात आली आहे.

या डिजिटल प्रणालीच्या माध्यमातून अर्ज सादर करणे, कागदपत्रे अपलोड करणे, शैक्षणिक प्रमाणपत्रांची पडताळणी करणे आणि पात्रतेचे मूल्यांकन करणे अशा प्रक्रिया पार पाडता येतील.

पात्र अर्जदारांना अनंतिम नोंदणी प्रमाणपत्रासह PR UID म्हणजेच Provisional Registration Unique Identification Number दिला जाईल.

हा स्वतंत्र ओळख क्रमांक संबंधित व्यावसायिकांची ओळख आणि नोंदणीविषयक माहिती व्यवस्थित ठेवण्यासाठी उपयोगी ठरू शकतो.

या प्रणालीचे प्रमुख फायदे पुढीलप्रमाणे असतील:

• ऑनलाइन अर्ज आणि कागदपत्रे सादर करण्याची सुविधा.

• प्रमाणपत्रे आणि शैक्षणिक पात्रतेची पडताळणी.

• अनंतिम नोंदणी प्रमाणपत्र जारी करण्याची प्रक्रिया.

• प्रत्येक पात्र व्यावसायिकासाठी स्वतंत्र PR UID.

• नोंदणीची मुदत, मुदतवाढ आणि समाप्ती यासंबंधी माहिती.

• नोंदणी प्रक्रियेत पारदर्शकता आणि एकसमानता.

विशेष म्हणजे, देशातील विविध राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये नोंदणी प्रक्रियेत एकरूपता आणण्यास या डिजिटल व्यवस्थेची मदत होण्याची अपेक्षा आहे.

मसुदा नियमांमध्ये कोणत्या प्रमुख तरतुदींचा समावेश?

NCAHP ने प्रस्तावित केलेल्या मसुदा विनियमांमध्ये अनेक महत्त्वाच्या बाबींचा समावेश आहे.

यामध्ये अनंतिम नोंदणीसाठी निश्चित पात्रता निकष, अर्ज प्रक्रिया, कागदपत्रांची पडताळणी आणि प्रमाणपत्र जारी करण्याच्या नियमांचा समावेश आहे.

तसेच अनंतिम नोंदणी किती काळ वैध असेल, तिची मुदत कशी वाढवता येईल, कोणत्या परिस्थितीत नोंदणी समाप्त होईल आणि संबंधित निर्णयाविरोधात अपील कसे करता येईल, याबाबतही स्पष्ट तरतुदी प्रस्तावित आहेत.

कौशल्य विकासासाठी ब्रिज कोर्स, पात्रता परीक्षा आणि पर्यवेक्षणाखालील क्लिनिकल प्रशिक्षणाची व्यवस्था करण्यात आली आहे.

नियमित नोंदणीसाठी आवश्यक अटी पूर्ण करणाऱ्या व्यावसायिकांना लागू नियमानुसार केंद्रीय किंवा राज्य रजिस्टरमध्ये नोंदणी मिळू शकते.

मात्र, हे सर्व प्रस्ताव सध्या मसुदा स्वरूपात असून अंतिम नियम प्रसिद्ध झाल्यानंतरच त्यांची अंमलबजावणी निश्चित होईल.

4 डिसेंबर 2026 पर्यंत सूचना आणि हरकती पाठवण्याचे आवाहन

या मसुदा नियमांना अंतिम स्वरूप देण्यापूर्वी NCAHP ने विविध संबंधित घटकांकडून सूचना आणि हरकती मागवल्या आहेत.

यामध्ये संलग्न आणि आरोग्य सेवा क्षेत्रातील व्यावसायिक, व्यावसायिक संघटना, शैक्षणिक संस्था, राज्य संलग्न आणि आरोग्य सेवा परिषद, आरोग्य संस्था, तज्ज्ञ आणि सामान्य नागरिक यांचा समावेश आहे.

महत्त्वाच्या तारखा आणि माहिती:

• मसुदा विनियम: संबद्ध आणि आरोग्य सेवा व्यावसायिकांच्या अनंतिम नोंदणीसंबंधी मसुदा विनियम, 2026.

• सूचना पाठवण्याची अंतिम तारीख: 4 डिसेंबर 2026

इच्छुक व्यक्तींनी अधिकृत वेबसाइटवर उपलब्ध असलेला मसुदा वाचून त्यानुसार आपल्या सूचना, प्रतिक्रिया आणि हरकती निर्धारित मुदतीत पाठवाव्यात.

प्राप्त झालेल्या प्रतिक्रियांचा विचार करून अंतिम नियम निश्चित करण्याची प्रक्रिया राबवली जाणार आहे.

भारताच्या आरोग्य सेवा क्षेत्रासाठी महत्त्वाचे पाऊल

NCAHP चे प्रस्तावित नोंदणी नियम हे भारतातील संलग्न आणि आरोग्य सेवा क्षेत्राच्या नियमनासाठी महत्त्वाचे पाऊल ठरू शकतात.

अनंतिम नोंदणी, कौशल्य विकास, ब्रिज कोर्स, पात्रता परीक्षा आणि डिजिटल नोंदणी यांचा एकत्रित विचार केल्यास व्यावसायिकांना त्यांच्या पात्रतेनुसार पुढे जाण्यासाठी अधिक व्यवस्थित संधी उपलब्ध होऊ शकते.

मात्र, सध्या हे नियम प्रस्तावित स्वरूपात आहेत. त्यामुळे अंतिम अधिसूचना प्रसिद्ध होईपर्यंत त्यांना लागू झालेले नियम समजू नये.

एनसीएएचपी नवीन नोंदणी नियम 2026 मुळे आरोग्य सेवा व्यावसायिकांच्या नोंदणी प्रक्रियेत पारदर्शकता, कौशल्य विकास आणि व्यावसायिक उत्तरदायित्व वाढवण्याचा प्रयत्न केला जात आहे. या प्रस्तावावर 4 डिसेंबर 2026 पर्यंत आपली मते मांडण्याची संधी संबंधित व्यावसायिक आणि नागरिकांना मिळणार आहे.