जयपूर-टाटानगर-सांतरागाछी एक्सप्रेसला हिरवा झेंडा
नवी दिल्ली : राजस्थान, उत्तर प्रदेश, बिहार, झारखंड आणि पश्चिम बंगाल या पाच राज्यांमधील रेल्वे संपर्क अधिक मजबूत करण्याच्या उद्देशाने जयपूर (खातीपुरा)-टाटानगर-सांतरागाछी एक्सप्रेस रेल्वेसेवेचा शुभारंभ करण्यात आला. २६ ऑक्टोबर २०२६ रोजी केंद्रीय रेल्वेमंत्री अश्विनी वैष्णव आणि पश्चिम बंगालचे मुख्यमंत्री सुवेंदू अधिकारी यांनी या रेल्वेला हिरवा झेंडा दाखवला. रेल्वेमंत्री या कार्यक्रमात व्हिडिओ कॉन्फरन्सिंगद्वारे सहभागी झाले होते.
या नव्या रेल्वेसेवेमुळे जयपूर, जमशेदपूर आणि कोलकाता या महत्त्वाच्या शहरांदरम्यान प्रवास करणाऱ्या प्रवाशांना फायदा होण्याची अपेक्षा आहे. विशेषतः स्थलांतरित कामगार, विद्यार्थी, व्यावसायिक आणि विविध कारणांसाठी एका राज्यातून दुसऱ्या राज्यात प्रवास करणाऱ्या नागरिकांसाठी ही सेवा उपयुक्त ठरू शकते.
रेल्वे मंत्रालयाच्या माहितीनुसार, या सेवेमुळे पाच राज्यांमधील प्रवासाची जोडणी सुधारण्यास मदत होईल. रोजगार, शिक्षण, व्यापार आणि कौटुंबिक कारणांसाठी प्रवास करणाऱ्या नागरिकांना याचा लाभ मिळण्याची अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली आहे.
पाच राज्यांमधील रेल्वे कनेक्टिव्हिटी होणार मजबूत
जयपूर (खातीपुरा)-टाटानगर-सांतरागाछी एक्सप्रेस ही राजस्थान, उत्तर प्रदेश, बिहार, झारखंड आणि पश्चिम बंगाल या राज्यांना जोडणाऱ्या रेल्वे सेवांच्या विस्तारातील महत्त्वाची घडामोड आहे.
राजस्थानमधील जयपूर हे पर्यटन, व्यापार आणि शिक्षणाचे महत्त्वाचे केंद्र आहे. झारखंडमधील टाटानगर म्हणजेच जमशेदपूर हे औद्योगिक शहर असून, पश्चिम बंगालमधील सांतरागाछी हे कोलकाता महानगर क्षेत्रातील महत्त्वाचे रेल्वे स्थानक आहे.
या शहरांना जोडणाऱ्या नव्या रेल्वेसेवेमुळे प्रवाशांना विविध प्रदेशांदरम्यान प्रवास करण्यासाठी आणखी एक पर्याय उपलब्ध झाला आहे.
स्थलांतरित कामगारांना होणार फायदा
नोकरी आणि रोजगारासाठी एका राज्यातून दुसऱ्या राज्यात जाणाऱ्या कामगारांसाठी रेल्वे हा प्रवासाचा महत्त्वाचा पर्याय आहे. राजस्थानमध्ये राहणारे स्थलांतरित कामगार तसेच झारखंड आणि पश्चिम बंगालशी संबंधित प्रवाशांना या रेल्वेसेवेचा फायदा होण्याची अपेक्षा आहे.
रेल्वेसेवेची उपलब्धता वाढल्याने प्रवाशांना आपल्या कामाच्या ठिकाणाशी आणि मूळ गावाशी संपर्क राखणे सोपे होऊ शकते. मात्र, प्रत्यक्ष प्रवासाचे नियोजन करताना रेल्वेचे अधिकृत वेळापत्रक, थांबे आणि तिकीट उपलब्धता तपासणे आवश्यक आहे.
विद्यार्थी आणि व्यावसायिकांसाठी उपयुक्त सेवा
शिक्षणासाठी दुसऱ्या शहरात जाणारे विद्यार्थी तसेच व्यापार आणि व्यवसायासाठी प्रवास करणाऱ्या नागरिकांनाही या रेल्वेसेवेचा लाभ मिळू शकतो.
विविध राज्यांमधील शहरांना जोडणाऱ्या रेल्वे सेवांमुळे व्यावसायिक संपर्क वाढवण्यास आणि माल व सेवांच्या व्यापाराला अप्रत्यक्षपणे मदत होऊ शकते. नव्या सेवेमुळे प्रवाशांना उपलब्ध असलेल्या रेल्वे पर्यायांमध्ये वाढ झाली आहे.
झारखंडमधील रेल्वे विकासासाठी ७,५०० कोटींची तरतूद
रेल्वेमंत्री अश्विनी वैष्णव यांनी झारखंडमधील रेल्वे पायाभूत सुविधांच्या विकासाबाबतही माहिती दिली. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, राज्यासाठी रेल्वे अर्थसंकल्पातील तरतूद पूर्वीच्या ४५० कोटी रुपयांवरून वाढून ७,५०० कोटी रुपये झाली आहे.
ही वाढ पूर्वीच्या तरतुदीच्या तुलनेत सुमारे १६ पट आहे. झारखंडमध्ये अंदाजे ७५,००० कोटी रुपयांचे रेल्वे प्रकल्प सुरू असल्याचेही त्यांनी सांगितले.
या गुंतवणुकीतून रेल्वे मार्गांचा विकास, स्थानकांचे आधुनिकीकरण आणि प्रवाशांसाठी सुविधा सुधारण्यास मदत होण्याची अपेक्षा आहे.
अमृत भारत स्थानक योजनेअंतर्गत ५७ स्थानकांचा विकास
झारखंडमधील ५७ रेल्वे स्थानकांचा अमृत भारत स्थानक योजनेअंतर्गत पुनर्विकास केला जात आहे. या योजनेचा उद्देश रेल्वे स्थानकांवरील पायाभूत सुविधा सुधारणे आणि प्रवाशांना अधिक चांगल्या सुविधा उपलब्ध करून देणे हा आहे.
रेल्वेमंत्र्यांनी गोड्डा, गोविंदपूर रोड, लोहरदगा, मधुपूर आणि मुरी या स्थानकांवरील काम पूर्ण झाल्याची माहिती दिली.
स्थानकांचा पुनर्विकास झाल्यामुळे प्रवाशांसाठी उपलब्ध सुविधांमध्ये सुधारणा होऊ शकते. या कामांमुळे रेल्वे प्रवास अधिक सोयीस्कर करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.
देशभरातील १,३०० हून अधिक स्थानकांचा पुनर्विकास
अमृत भारत स्थानक योजनेअंतर्गत देशभरातील १,३०० हून अधिक रेल्वे स्थानकांच्या विकासाची कामे हाती घेण्यात आली आहेत, अशी माहिती रेल्वेमंत्र्यांनी दिली.
पश्चिम बंगालमधील सांतरागाछी, जलपाईगुडी रोड, जॉयचंडी पहाड, हल्दिया आणि कामाख्यागुडी या स्थानकांचाही पुनर्विकास सुरू असल्याचे त्यांनी सांगितले.
या योजनेतून स्थानकांची पायाभूत रचना सुधारणे, प्रवाशांसाठी आवश्यक सुविधा उपलब्ध करणे आणि स्थानकांचा वापर अधिक सोयीस्कर बनवणे यावर भर दिला जात आहे.
रेल्वे ही मध्यमवर्गीय आणि आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकांसाठी परवडणाऱ्या प्रवासाचे महत्त्वाचे साधन असल्याचे वैष्णव यांनी नमूद केले. त्यामुळे रेल्वे स्थानकांचा विकास करताना विविध उत्पन्न गटांतील प्रवाशांच्या गरजा लक्षात घेणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
हावडा-खडगपूर-टाटानगर रेल्वे मार्गावर चौपदरीकरण
पश्चिम बंगाल आणि झारखंडमधील रेल्वे वाहतूक अधिक सक्षम करण्यासाठी हावडा, खडगपूर, चाकुलिया आणि टाटानगर यांना जोडणाऱ्या रेल्वे मार्गाचे चौपदरीकरण सुरू असल्याची माहिती रेल्वेमंत्र्यांनी दिली.
रेल्वे मार्गावर अतिरिक्त रुळ उपलब्ध झाल्यास वाढती प्रवासी आणि मालवाहतूक हाताळण्याची क्षमता सुधारण्यास मदत होऊ शकते. मात्र, या प्रकल्पाचा प्रत्यक्ष परिणाम पूर्णत्व, कार्यान्वयन आणि रेल्वे वाहतुकीच्या नियोजनावर अवलंबून असेल.
या मार्गावरील पायाभूत सुविधांचा विकास पूर्व भारतातील रेल्वे कनेक्टिव्हिटी सुधारण्याच्या व्यापक प्रयत्नांचा भाग आहे.
कोलकाता मेट्रोच्या ग्रीन लाइनशी जोडणी
कोलकाता मेट्रोच्या बेलेघाटा-आयटी सेंटरशी संबंधित ४.५ किलोमीटर लांबीचा विभाग पूर्ण झाला असून, त्यावर चाचणी फेऱ्या सुरू झाल्याचे रेल्वेमंत्र्यांनी सांगितले.
या विभागामुळे ग्रीन लाइनशी जोडणी उपलब्ध होण्यास मदत होईल, अशी माहिती त्यांनी दिली. मेट्रो नेटवर्कचा विस्तार झाल्यास शहरातील विविध भागांदरम्यान प्रवास करणाऱ्या नागरिकांना पर्यायी वाहतूक सुविधा उपलब्ध होऊ शकतात.
रेल्वे आणि मेट्रोसारख्या सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्थांचा विकास हा मोठ्या शहरांतील प्रवास सुलभ करण्यासाठी महत्त्वाचा मानला जातो.
पश्चिम बंगालमध्ये रेल्वे अर्थसंकल्पीय तरतुदीत वाढ
पश्चिम बंगालचे मुख्यमंत्री सुवेंदू अधिकारी यांनी राज्यातील रेल्वे पायाभूत सुविधा प्रकल्पांबाबत रेल्वेमंत्री अश्विनी वैष्णव यांचे आभार मानले.
त्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, २००९ ते २०१४ या कालावधीत पश्चिम बंगालसाठी रेल्वे अर्थसंकल्पातील वार्षिक सरासरी तरतूद ४,३८० कोटी रुपये होती. २०२६-२७ या आर्थिक वर्षासाठी ही तरतूद १४,२०५ कोटी रुपये झाली आहे.
या वाढीमुळे राज्यातील रेल्वे पायाभूत सुविधांचा विकास आणि विविध भागांमधील संपर्क सुधारण्यास मदत होईल, असे त्यांनी नमूद केले.
निष्कर्ष
जयपूर (खातीपुरा)-टाटानगर-सांतरागाछी एक्सप्रेस सुरू झाल्यामुळे राजस्थान, उत्तर प्रदेश, बिहार, झारखंड आणि पश्चिम बंगाल या पाच राज्यांमधील रेल्वे कनेक्टिव्हिटीला चालना मिळण्याची अपेक्षा आहे. स्थलांतरित कामगार, विद्यार्थी, व्यावसायिक आणि इतर प्रवाशांसाठी ही सेवा महत्त्वाची ठरू शकते. यासोबतच झारखंड आणि पश्चिम बंगालमधील रेल्वे पायाभूत सुविधांसाठी सुरू असलेले प्रकल्प, स्थानकांचा पुनर्विकास आणि रेल्वे मार्गांचे चौपदरीकरण यांमुळे पूर्व भारतातील रेल्वे नेटवर्क अधिक सक्षम करण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत.