अंतर्गत जवाहर नवोदय विद्यालयांच्या विजेत्या विद्यार्थ्यांचा आणि विद्यालयांचा गौरव करण्यासाठी गुरुवारी, 10 सप्टेंबर 2026 रोजी नवी दिल्ली येथे पुरस्कार वितरण सोहळा आयोजित करण्यात आला आहे. केंद्रीय संसदीय कार्य आणि अल्पसंख्याक कार्यमंत्री किरेन रिजिजू या कार्यक्रमाच्या अध्यक्षस्थानी राहणार असून, ते विजेत्या विद्यार्थ्यांना आणि विद्यालयांना पुरस्कार प्रदान करतील.
हा कार्यक्रम दुपारी 3 वाजल्यापासून संसद भवन संकुलातील संसद ग्रंथालय इमारतीमधील GMC बालयोगी सभागृहात होणार आहे. या वेळी राष्ट्रीय स्तरावर प्रथम क्रमांक मिळवलेल्या पीएम श्री जवाहर नवोदय विद्यालय, उखरूल-1, मणिपूरच्या विद्यार्थ्यांकडून ‘युवा संसद’ या विशेष सत्राची पुनरावृत्ती सादर केली जाणार आहे.
राष्ट्रीय युवा संसद स्पर्धा 2025-26 चा पुरस्कार सोहळा
संसदीय कार्य मंत्रालय गेल्या तीन दशकांपासून जवाहर नवोदय विद्यालयांमध्ये युवा संसद स्पर्धेचे आयोजन करत आहे. विद्यार्थ्यांना लोकशाही व्यवस्था, संसदीय कार्यपद्धती आणि चर्चेची संस्कृती समजावी, हा या उपक्रमामागील मुख्य उद्देश आहे.
राष्ट्रीय युवा संसद स्पर्धा 2025-26 ची 27वी आवृत्ती देशभरातील नवोदय विद्यालय समितीच्या 8 विभागांमध्ये आयोजित करण्यात आली. या स्पर्धेत एकूण 100 जवाहर नवोदय विद्यालयांनी सहभाग घेतला.
विद्यार्थ्यांनी युवा संसदच्या माध्यमातून विविध विषयांवर चर्चा, प्रश्नोत्तर, वादविवाद आणि संसदीय पद्धतीने आपली मते मांडली. त्यामुळे विद्यार्थ्यांना केवळ स्पर्धेचा अनुभव मिळत नाही, तर लोकशाही प्रक्रियेची प्रत्यक्ष ओळखही होते.
मंत्रालयाच्या युवा संसद कार्यक्रमांतर्गत विद्यार्थ्यांना संसदेतील कामकाजाची पद्धत, चर्चेची शिस्त आणि प्रभावीपणे मत मांडण्याचे कौशल्य शिकण्याची संधी मिळते. यामुळे विद्यार्थ्यांच्या आत्मविश्वासासोबतच नेतृत्वगुण आणि वक्तृत्वकौशल्य विकसित होण्यास मदत होते.
मणिपूरच्या नवोदय विद्यालयाला राष्ट्रीय स्तरावर प्रथम क्रमांक
27व्या राष्ट्रीय युवा संसद स्पर्धेत पीएम श्री जवाहर नवोदय विद्यालय, उखरूल-1, मणिपूर (शिलाँग विभाग) यांनी राष्ट्रीय स्तरावर प्रथम क्रमांक मिळवला आहे.
या उल्लेखनीय कामगिरीबद्दल विद्यालयाला रनिंग पार्लमेंटरी शिल्ड आणि ट्रॉफी प्रदान करण्यात येणार आहे. या विद्यालयाच्या विद्यार्थ्यांकडून पुरस्कार वितरण कार्यक्रमात ‘युवा संसद’ सत्राचे पुनः सादरीकरणही केले जाणार आहे.
विद्यार्थ्यांनी संसदीय चर्चेची पद्धत, प्रभावी वक्तृत्व आणि लोकशाही मूल्यांचे दर्शन घडवणारी कामगिरी केल्याने या सादरीकरणाला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
युवा संसद उपक्रमाचा हा एक महत्त्वाचा भाग मानला जातो. विद्यार्थ्यांना संसदेतील प्रत्यक्ष चर्चेची शैली समजावी आणि विविध मतांचा आदर करत आपले मत मांडण्याची सवय लागावी, यासाठी अशा उपक्रमांचे आयोजन केले जाते.
सात विभागांतील विजेत्या विद्यालयांचाही गौरव
राष्ट्रीय विजेत्या विद्यालयासोबतच विविध विभागांमध्ये प्रथम क्रमांक मिळवलेल्या सात जवाहर नवोदय विद्यालयांनाही गुणवत्ता ट्रॉफी देण्यात येणार आहे.
या विद्यालयांची यादी पुढीलप्रमाणे आहे:
| क्र. | विजेते जवाहर नवोदय विद्यालय | विभाग |
|---|---|---|
| 1 | पीएम श्री जवाहर नवोदय विद्यालय, कोल्लम, केरळ | हैदराबाद |
| 2 | पीएम श्री जवाहर नवोदय विद्यालय, ठियोग, शिमला, हिमाचल प्रदेश | चंदीगड |
| 3 | पीएम श्री जवाहर नवोदय विद्यालय, सुरतगड, श्रीगंगानगर-II, राजस्थान | जयपूर |
| 4 | पीएम श्री जवाहर नवोदय विद्यालय, मल्हार, बिलासपूर, छत्तीसगड | भोपाळ |
| 5 | पीएम श्री जवाहर नवोदय विद्यालय, वलसाड, गुजरात | पुणे |
| 6 | पीएम श्री जवाहर नवोदय विद्यालय, पुरुलिया, पश्चिम बंगाल | पाटणा |
| 7 | पीएम श्री जवाहर नवोदय विद्यालय, उधमसिंह नगर, उत्तराखंड | लखनऊ |
या सर्व विद्यालयांतील विद्यार्थ्यांनी आपल्या विभागात उत्कृष्ट कामगिरी करत युवा संसद स्पर्धेत प्रथम स्थान मिळवले आहे. पुरस्कार वितरण सोहळ्यात त्यांच्या कामगिरीचा विशेष गौरव केला जाणार आहे.
युवा संसदेतून विद्यार्थ्यांना काय शिकता येते?
युवा संसद हा केवळ भाषण किंवा वादविवादाचा कार्यक्रम नाही. विद्यार्थ्यांना लोकशाही पद्धतीने विचार करण्याची आणि इतरांचे मत समजून घेण्याची संधी या उपक्रमातून मिळते.
लोकशाही मूल्यांची जडणघडण
संसदीय कार्य मंत्रालयाच्या मते, युवा संसद कार्यक्रमामुळे विद्यार्थ्यांमध्ये स्वयंशिस्त, विविध मतांविषयी सहिष्णुता आणि योग्य पद्धतीने आपले विचार मांडण्याची सवय विकसित होते.
मतभेद असले तरी संवादातून प्रश्न सोडवणे, समोरच्या व्यक्तीचे म्हणणे ऐकून घेणे आणि तथ्यांच्या आधारे आपली भूमिका मांडणे ही लोकशाहीतील महत्त्वाची कौशल्ये आहेत. युवा संसदच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांना या कौशल्यांचा प्रत्यक्ष अनुभव मिळतो.
नेतृत्व आणि वक्तृत्वकौशल्याला चालना
युवा संसद स्पर्धेमुळे विद्यार्थ्यांचा आत्मविश्वास वाढण्यास मदत होते. सभागृहासमोर बोलणे, प्रश्न विचारणे, चर्चेत सहभागी होणे आणि आपली भूमिका प्रभावीपणे मांडणे याचा सराव विद्यार्थ्यांना मिळतो.
यासोबतच नेतृत्वगुण, निर्णयक्षमता, चर्चा करण्याची पद्धत आणि प्रभावी वक्तृत्वकला विकसित करण्यासाठीही हा कार्यक्रम उपयुक्त ठरतो.
30 वर्षांपासून सुरू आहे युवा संसद उपक्रम
जवाहर नवोदय विद्यालयांमध्ये युवा संसद स्पर्धांचे आयोजन करण्याची परंपरा अनेक वर्षांपासून सुरू आहे. या उपक्रमाचा उद्देश विद्यार्थ्यांना भारतीय लोकशाहीच्या कार्यपद्धतीशी लहान वयातच परिचित करून देणे हा आहे.
युवा संसद कार्यक्रमात सहभागी होणाऱ्या विद्यार्थ्यांना संसद आणि लोकशाही संस्थांच्या कामकाजाची प्राथमिक माहिती मिळते. चर्चा आणि वादविवाद कसे करायचे, प्रश्न कसे मांडायचे आणि विविध मतांचा आदर कसा करायचा, याचे प्रशिक्षण या प्रक्रियेतून मिळते.
यापूर्वीही जवाहर नवोदय विद्यालयांसाठी राष्ट्रीय युवा संसद स्पर्धा नियमितपणे आयोजित करण्यात आली आहे. 2024-25 मधील 26व्या स्पर्धेत 88 विद्यालयांचा सहभाग होता आणि राजस्थानमधील सुरतगड विद्यालयाने राष्ट्रीय स्तरावर प्रथम क्रमांक मिळवला होता.
विद्यार्थ्यांच्या लोकशाही सहभागासाठी महत्त्वाचा उपक्रम
युवा संसद कार्यक्रमाचा विस्तार केवळ स्पर्धांपुरता मर्यादित राहिलेला नाही. राष्ट्रीय युवा संसद योजनेच्या माध्यमातून देशातील अधिकाधिक विद्यार्थी आणि नागरिकांना लोकशाहीविषयक उपक्रमांमध्ये सहभागी होण्याची संधी देण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.
मंत्रालयाच्या माहितीनुसार, युवा संसद कार्यक्रमाच्या विविध स्पर्धांमध्ये आतापर्यंत पाच लाखांहून अधिक विद्यार्थ्यांनी सहभाग घेतला आहे. ऑनलाइन माध्यमातूनही विद्यार्थ्यांना युवा संसद सत्रे, प्रश्नमंजुषा आणि प्रशिक्षण साहित्याचा लाभ घेता येतो.
पुरस्कार वितरण सोहळ्याकडे लक्ष
10 सप्टेंबर रोजी होणाऱ्या पुरस्कार वितरण सोहळ्यात राष्ट्रीय आणि विभागीय विजेत्या विद्यालयांचा गौरव होणार असल्याने विद्यार्थी, शिक्षक आणि शिक्षण क्षेत्राचे या कार्यक्रमाकडे लक्ष लागले आहे.
मणिपूरच्या उखरूल-1 विद्यालयाच्या विद्यार्थ्यांकडून होणारे ‘युवा संसद’ सत्र हे कार्यक्रमाचे विशेष आकर्षण ठरणार आहे. या माध्यमातून देशाच्या विविध भागांतील विद्यार्थ्यांच्या प्रतिभेला आणि लोकशाहीविषयक जाणिवेला व्यासपीठ मिळणार आहे.
निष्कर्ष
राष्ट्रीय युवा संसद स्पर्धा 2025-26 ही विद्यार्थ्यांमध्ये लोकशाही मूल्ये, नेतृत्वगुण, आत्मविश्वास आणि प्रभावी वक्तृत्व विकसित करण्यासाठी महत्त्वाची ठरत आहे. मणिपूरमधील उखरूल-1 जवाहर नवोदय विद्यालयाला राष्ट्रीय प्रथम क्रमांक मिळणे आणि सात विभागीय विजेत्या विद्यालयांचा गौरव होणे ही या उपक्रमातील उल्लेखनीय बाब आहे. अशा स्पर्धांमुळे विद्यार्थ्यांना भविष्यात जबाबदार, जागरूक आणि लोकशाही मूल्यांचा आदर करणारे नागरिक म्हणून घडण्याची संधी मिळते.