नवी दिल्ली : नव्या तंत्रज्ञानावर आधारित व्यवसाय सुरू करण्याची इच्छा असलेल्या उद्योजक, विद्यार्थी, संशोधक आणि सुरुवातीच्या टप्प्यातील स्टार्टअप संस्थापकांसाठी केंद्र सरकारने मोठी संधी उपलब्ध करून दिली आहे. इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालयाच्या (MeitY) माध्यमातून GENESIS EIR 3.0 हा राष्ट्रीय स्तरावरील उपक्रम सुरू करण्यात आला आहे. या कार्यक्रमाअंतर्गत निवड झालेल्या नवोन्मेषकांना ₹10 लाखांपर्यंत आर्थिक मदत, इनक्युबेशन, मार्गदर्शन आणि तंत्रज्ञान विकासासाठी आवश्यक सहाय्य मिळणार आहे.
GENESIS EIR 3.0 ची घोषणा 4 ऑगस्ट 2026 रोजी कोयंबतूर येथे आयोजित GENESIS NextGen Startup Summitमध्ये करण्यात आली. MeitY Startup Hubच्या माध्यमातून राबवला जाणारा हा कार्यक्रम विशेषतः Tier-II आणि Tier-III शहरांमधील नव्या तंत्रज्ञानाधारित कल्पनांना पुढे नेण्यावर भर देतो.
GENESIS EIR 3.0 म्हणजे काय?
GENESIS EIR 3.0 हा GENESIS म्हणजेच Gen-Next Support for Innovative Startups या योजनेचा Entrepreneur-in-Residence घटक आहे. चांगली तंत्रज्ञानाधारित कल्पना असली, पण ती व्यवसायात किंवा बाजारपेठेसाठी तयार उत्पादनात रूपांतरित करण्यासाठी आर्थिक व तांत्रिक मदतीची गरज असलेल्या नवोन्मेषकांसाठी हा कार्यक्रम तयार करण्यात आला आहे.
या उपक्रमातून सुरुवातीच्या टप्प्यातील कल्पनांना प्रोटोटाइप, MVP किंवा बाजारपेठेत चाचणी करता येईल अशा उत्पादनामध्ये विकसित करण्यासाठी मदत केली जाणार आहे.
कोणत्या तंत्रज्ञान क्षेत्रांना प्राधान्य?
GENESIS EIR 3.0 अंतर्गत इलेक्ट्रॉनिक्स आणि IT क्षेत्रातील आधुनिक तंत्रज्ञानावर आधारित प्रकल्पांना प्राधान्य दिले जाणार आहे. यामध्ये Artificial Intelligence आणि Machine Learning, Internet of Things, Semiconductor आणि VLSI, Cybersecurity, Blockchain, Quantum Technologies तसेच AR/VR, Spatial आणि Immersive Technologies यांचा समावेश आहे.
म्हणजेच केवळ पारंपरिक व्यवसाय नव्हे, तर भविष्यातील तंत्रज्ञानावर आधारित नाविन्यपूर्ण कल्पना विकसित करणाऱ्या उमेदवारांना या योजनेचा फायदा घेता येऊ शकतो.
निवड झालेल्या स्टार्टअप्सना काय मिळणार?
GENESIS EIR 3.0 ची सर्वात महत्त्वाची बाब म्हणजे निवड झालेल्या उमेदवारांना ₹10 लाखांपर्यंत आर्थिक सहाय्य मिळू शकते. ही मदत सहभागी GENESIS इनक्युबेटर्सच्या माध्यमातून दिली जाणार आहे.
आर्थिक मदतीसोबतच उमेदवारांना तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन आणि स्टार्टअप विकसित करण्यासाठी आवश्यक इतर सुविधा उपलब्ध करून दिल्या जातील.
मिळणाऱ्या प्रमुख सुविधा
- ₹10 लाखांपर्यंत आर्थिक सहाय्य
- GENESIS इनक्युबेटर्समध्ये प्रवेश
- तज्ज्ञांकडून One-on-One Mentorship
- उत्पादन विकास आणि MVP तयार करण्यासाठी मदत
- प्रोटोटाइप तयार करण्यासाठी सहाय्य
- तंत्रज्ञानाची चाचणी आणि पडताळणी
- उद्योग आणि स्टार्टअप नेटवर्कशी संपर्क
- व्यवसाय वाढीसाठी मार्गदर्शन
- उत्पादनाचे व्यावसायिकीकरण करण्यासाठी सहाय्य
या सर्व सुविधांचा उद्देश एका कल्पनेला प्रत्यक्ष उत्पादन आणि पुढे व्यवसायामध्ये रूपांतरित करण्याचा आहे.
कोण अर्ज करू शकतो?
GENESIS EIR 3.0 साठी अर्जदार भारतीय नागरिक असणे आवश्यक आहे. उद्योजक, नवोन्मेषक, संशोधक, विद्यार्थी किंवा सुरुवातीच्या टप्प्यातील स्टार्टअपचे संस्थापक अथवा सह-संस्थापक या कार्यक्रमासाठी अर्ज करू शकतात.
अर्जदाराची कल्पना इलेक्ट्रॉनिक्स, IT किंवा DeepTechशी संबंधित उदयोन्मुख तंत्रज्ञान क्षेत्रात असणे अपेक्षित आहे.
या कार्यक्रमासाठी प्रकल्प Technology Readiness Level (TRL) 1 ते 4 या सुरुवातीच्या टप्प्यात असणे आवश्यक आहे. सोप्या भाषेत सांगायचे झाल्यास, कल्पना, Proof of Concept, Prototype, MVP किंवा सुरुवातीच्या पडताळणीच्या टप्प्यातील प्रकल्पांना अर्ज करता येऊ शकतो.
स्टार्टअपसाठी महत्त्वाच्या पात्रता अटी
या योजनेत सहभागी होणाऱ्या स्टार्टअपचे मुख्यालय Tier-II किंवा Tier-III शहरात असणे आवश्यक आहे. जर स्टार्टअपची नोंदणी झाली असेल, तर अर्जाच्या तारखेला तो स्टार्टअप दोन वर्षांपेक्षा जुना नसावा.
तसेच त्याच प्रस्तावित कल्पनेसाठी केंद्र किंवा राज्य सरकारच्या कोणत्याही योजनेतून ₹10 लाखांपेक्षा जास्त आर्थिक मदत यापूर्वी मिळालेली नसावी.
अर्ज करण्याची अंतिम तारीख कोणती?
GENESIS EIR Cohort-3 साठी अर्ज प्रक्रिया 4 ऑगस्ट 2026 पासून सुरू झाली असून अर्ज करण्याची अंतिम तारीख 3 सप्टेंबर 2026 आहे.
इच्छुक उमेदवारांनी अर्ज करण्यापूर्वी आपली तंत्रज्ञानाधारित कल्पना, प्रकल्पाचा टप्पा आणि पात्रता निकष तपासणे महत्त्वाचे आहे. योग्य उमेदवारांची निवड झाल्यानंतर त्यांना संबंधित GENESIS इनक्युबेटरच्या माध्यमातून पुढील सहाय्य दिले जाईल.
कोयंबतूरमध्ये GENESIS EIR 3.0 ची घोषणा
GENESIS EIR 3.0 चा शुभारंभ GENESIS NextGen Startup Summit – Coimbatore Editionमध्ये करण्यात आला. हा कार्यक्रम 4 ऑगस्ट 2026 रोजी कोयंबतूर येथील Rathinam Global Universityमध्ये आयोजित करण्यात आला होता.
या कार्यक्रमात स्टार्टअप्स, विद्यार्थी, संशोधक, नवोन्मेषक, उद्योग क्षेत्रातील प्रतिनिधी, शैक्षणिक संस्था आणि स्टार्टअप इकोसिस्टमशी संबंधित विविध भागधारक सहभागी झाले.
MeitY Startup Hubचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी डॉ. Panneerselvam Madanagopal यांच्या हस्ते GENESIS EIR 3.0 चे अधिकृत उद्घाटन करण्यात आले. यावेळी कोयंबतूरचे जिल्हाधिकारी Pavankumar G. Giriyappanavar, Rathinam Global Universityचे Chancellor डॉ. Madan A. Senthil यांच्यासह इतर मान्यवर उपस्थित होते.
या उपक्रमातून सुरुवातीच्या टप्प्यातील उद्योजकांना आर्थिक मदत, मार्गदर्शन आणि देशभरातील स्टार्टअप नेटवर्कशी जोडण्याचा सरकारचा प्रयत्न असल्याचे स्पष्ट करण्यात आले.
Tier-II आणि Tier-III शहरांवर विशेष भर
भारतातील मोठ्या शहरांव्यतिरिक्त छोट्या शहरांमध्येही मोठ्या प्रमाणावर तंत्रज्ञान आणि उद्योजकतेची क्षमता आहे. मात्र अनेकदा चांगली कल्पना असूनही निधी, मार्गदर्शन, इनक्युबेशन आणि उद्योग क्षेत्राशी संपर्काच्या अभावामुळे स्टार्टअप्सना पुढे जाण्यात अडचणी येतात.
GENESIS योजनेच्या माध्यमातून अशा शहरांमधील नवोन्मेषकांना राष्ट्रीय स्टार्टअप इकोसिस्टमशी जोडण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.
कल्पनेपासून बाजारपेठेपर्यंतचा प्रवास
GENESIS EIR 3.0 मध्ये केवळ आर्थिक मदत देण्यावर भर नाही. एखाद्या कल्पनेचे तांत्रिक परीक्षण, प्रोटोटाइप तयार करणे, MVP विकसित करणे, ग्राहकांकडून प्रतिसाद घेणे आणि उत्पादन बाजारात आणण्याच्या दिशेने पुढे जाण्यासाठी विविध प्रकारचे सहाय्य दिले जाणार आहे.
यामुळे सुरुवातीच्या टप्प्यातील उद्योजकांना त्यांच्या कल्पनेतील कमतरता समजून घेऊन उत्पादन अधिक प्रभावी बनवण्याची संधी मिळू शकते.
GENESIS योजनेचे उद्दिष्ट काय?
Gen-Next Support for Innovative Startups (GENESIS) ही MeitY Startup Hubची महत्त्वाची योजना आहे. भारतातील Tier-II आणि Tier-III शहरांमधील स्टार्टअप्स शोधणे, त्यांना मदत करणे, विकसित करणे आणि वेगाने पुढे नेणे हा या योजनेचा मुख्य उद्देश आहे.
या योजनेमध्ये Entrepreneur-in-Residence, Pilot, Investment आणि DeepTech Funding अशा विविध घटकांचा समावेश आहे. एकूण ₹490 कोटींच्या बजेटसह ही योजना देशातील उद्योजकतेची क्षमता वाढवण्याचा प्रयत्न करत आहे.
MeitY Startup Hubची भूमिका
MeitY Startup Hub हे इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालयाच्या अंतर्गत कार्यरत राष्ट्रीय व्यासपीठ आहे. स्टार्टअप्स, इनक्युबेटर्स, अॅक्सिलरेटर्स, उद्योग, गुंतवणूकदार, मार्गदर्शक, शैक्षणिक संस्था आणि सरकार यांना एकत्र आणण्याचे काम या व्यासपीठाच्या माध्यमातून केले जाते.
या नेटवर्कमुळे नव्या उद्योजकांना केवळ निधीच नव्हे, तर योग्य मार्गदर्शन, व्यावसायिक संपर्क आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रातील संधी मिळण्यास मदत होऊ शकते.