GeM मुळे सरकारी खरेदीत बदल, PM मोदींनी अधोरेखित केली महत्त्वाची कामगिरी
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी Government e Marketplace (GeM) मुळे भारतातील सरकारी खरेदी प्रक्रियेत होत असलेल्या बदलांवर प्रकाश टाकला आहे. सरकारी खरेदी अधिक पारदर्शक, स्पर्धात्मक आणि सर्वसमावेशक करण्यामध्ये GeM महत्त्वाची भूमिका बजावत असल्याचे त्यांनी सांगितले. 11 ऑगस्ट 2026 रोजी पंतप्रधानांनी केंद्रीय मंत्री पीयूष गोयल यांनी GeMच्या आतापर्यंतच्या कामगिरीवर लिहिलेला लेख सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म ‘X’ वर शेअर केला.
पंतप्रधान मोदी यांनी सांगितले की, गेल्या 10 वर्षांत GeMच्या प्रगतीमध्ये तंत्रज्ञानाने महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे. या डिजिटल प्लॅटफॉर्ममुळे व्यवसाय सुलभता म्हणजेच Ease of Doing Business मजबूत झाली असून, देशभरातील व्यवसायांसाठी अधिक स्पर्धात्मक आणि सर्वसमावेशक वातावरण निर्माण झाले आहे.
विशेषतः MSMEs म्हणजेच सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योग तसेच महिला उद्योजकांना सरकारी खरेदी प्रक्रियेत सहभागी होण्यासाठी GeMमुळे अधिक संधी उपलब्ध होत असल्याचेही पंतप्रधानांनी अधोरेखित केले.
PM मोदींनी शेअर केला पीयूष गोयल यांचा GeMवरील लेख
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी केंद्रीय मंत्री पीयूष गोयल यांनी लिहिलेला Government e Marketplaceच्या कामगिरीवर आधारित लेख शेअर केला.
‘X’ वरील आपल्या पोस्टमध्ये पंतप्रधानांनी पारदर्शक खरेदी प्रक्रिया, व्यापक सहभाग आणि चांगल्या संधी यांना GeMच्या परिवर्तनातील महत्त्वाचे घटक म्हणून अधोरेखित केले.
तंत्रज्ञानाच्या मदतीने GeMने अधिक स्पर्धात्मक आणि सर्वसमावेशक खरेदी व्यवस्था निर्माण केली असल्याचे पंतप्रधानांनी सांगितले. GeMच्या आतापर्यंतच्या कामगिरीची सविस्तर माहिती जाणून घेण्यासाठी पीयूष गोयल यांचा लेख वाचण्याचे आवाहनही त्यांनी केले.
सरकारी खरेदी प्रक्रिया अधिक सोपी आणि डिजिटल करण्यासोबतच अधिकाधिक व्यवसायांना त्यात सहभागी होण्याची संधी देण्यात डिजिटल प्लॅटफॉर्मची महत्त्वाची भूमिका असल्याचे या संदेशातून स्पष्ट होते.
Government e Marketplace म्हणजे काय?
Government e Marketplace अर्थात GeM हे सरकारी विभाग आणि संस्थांना वस्तू व सेवांची ऑनलाइन खरेदी करण्यासाठी उपलब्ध करून देण्यात आलेले डिजिटल व्यासपीठ आहे.
पारंपरिक खरेदी प्रक्रियेवर पूर्णपणे अवलंबून राहण्याऐवजी सरकारी खरेदीदार या ऑनलाइन प्लॅटफॉर्मच्या माध्यमातून विविध नोंदणीकृत विक्रेत्यांकडून उपलब्ध वस्तू आणि सेवांची माहिती मिळवू शकतात.
या डिजिटल व्यवस्थेमुळे सरकारी खरेदी प्रक्रिया अधिक पारदर्शक आणि सुलभ करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे. तसेच अधिक विक्रेत्यांना सहभागी होण्याची संधी मिळाल्याने स्पर्धेलाही चालना मिळू शकते.
सरकारी खरेदीच्या केंद्रस्थानी तंत्रज्ञान
GeMच्या विकासामध्ये तंत्रज्ञानाने महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे. डिजिटल खरेदी व्यवस्थेमुळे सरकारी खरेदीदार आणि विक्रेते एका समान ऑनलाइन प्लॅटफॉर्मवर जोडले जाऊ शकतात.
व्यवसायांसाठी ऑनलाइन माध्यमातून सरकारी खरेदीच्या संधी शोधणे आणि त्यात सहभागी होणे अधिक सुलभ होऊ शकते. पारंपरिक पद्धतींवर पूर्णपणे अवलंबून राहण्याची गरज यामुळे कमी होऊ शकते.
सरकारी संस्थांसाठीही डिजिटल मार्केटप्लेसमुळे खरेदी प्रक्रिया अधिक व्यवस्थित पद्धतीने हाताळणे आणि तिचे निरीक्षण करणे सोपे होऊ शकते.
तंत्रज्ञानावर आधारित ही व्यवस्था GeMला भारताच्या Ease of Doing Business अर्थात व्यवसाय सुलभतेच्या प्रयत्नांमधील महत्त्वाचा भाग बनवते.
GeMमुळे व्यवसायांसाठी वाढल्या संधी
पंतप्रधान मोदी यांनी GeMमुळे सरकारी खरेदी प्रक्रियेत व्यापक सहभागाला मिळालेल्या प्रोत्साहनावर विशेष भर दिला आहे.
वस्तू आणि सेवा पुरवणाऱ्या व्यवसायांसाठी सरकारी खरेदी ही मोठी बाजारपेठ आहे. सरकारी खरेदीदार आणि विक्रेते यांना एका डिजिटल प्लॅटफॉर्मवर आणल्यामुळे अधिक व्यवसायांना सरकारी ऑर्डर्स मिळवण्याची संधी उपलब्ध होऊ शकते.
विशेषतः लहान व्यवसायांसाठी हा बदल महत्त्वाचा ठरू शकतो. पूर्वी मोठ्या सरकारी खरेदीच्या संधींपर्यंत पोहोचणे काही व्यवसायांसाठी आव्हानात्मक असू शकत होते.
अधिक स्पर्धात्मक बाजारपेठेमुळे विक्रेत्यांना त्यांच्या उत्पादनांची गुणवत्ता, सेवा आणि किंमत सुधारण्यासही प्रोत्साहन मिळू शकते.
MSMEs वर विशेष भर
सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योग म्हणजे MSMEs हे भारतीय अर्थव्यवस्थेचा महत्त्वाचा भाग आहेत. GeMच्या माध्यमातून या उद्योगांना सरकारी खरेदीमध्ये सहभागी होण्यासाठी अधिक संधी मिळत असल्याचे पंतप्रधान मोदी यांनी अधोरेखित केले.
लहान उद्योगांसाठी सरकारी खरेदीच्या माध्यमातून व्यवसाय वाढवण्याचा आणखी एक मार्ग उपलब्ध होऊ शकतो. डिजिटल प्लॅटफॉर्मवर सहभाग घेतल्यामुळे स्थानिक बाजारपेठेच्या पलीकडे जाऊन विविध सरकारी खरेदीदारांपर्यंत पोहोचण्याची संधी मिळू शकते.
त्यामुळे GeMच्या माध्यमातून लहान आणि मध्यम उद्योगांचा सार्वजनिक खरेदी प्रक्रियेतील सहभाग वाढण्यास मदत होऊ शकते.
महिला उद्योजकांसाठीही वाढल्या संधी
GeMच्या माध्यमातून महिला उद्योजकांना मिळणाऱ्या संधींवरही पंतप्रधान मोदी यांनी विशेष प्रकाश टाकला आहे.
महिलांच्या नेतृत्वाखालील व्यवसाय डिजिटल प्लॅटफॉर्मचा वापर करून नवीन बाजारपेठांपर्यंत पोहोचू शकतात आणि व्यवसायाच्या नवीन संधी शोधू शकतात.
एक समान डिजिटल खरेदी व्यवस्था उपलब्ध झाल्यामुळे महिला-नेतृत्वाखालील व्यवसायांची सरकारी खरेदी प्रक्रियेतील उपस्थिती आणि सहभाग वाढण्यास मदत होऊ शकते.
यावरून GeMचा उद्देश केवळ सरकारी खरेदी अधिक कार्यक्षम करणे एवढाच नसून, या प्रक्रियेत अधिकाधिक व्यवसायांचा समावेश करणे हाही असल्याचे दिसून येते.
महिला उद्योजकांचा वाढता सहभाग देशातील उद्योजकतेला चालना देण्यास आणि अधिक महिलांना सरकारी खरेदीच्या संधींचा विचार करण्यास प्रोत्साहित करू शकतो.
GeMमुळे सरकारी खरेदी प्रक्रियेत कसा बदल होत आहे?
पंतप्रधान मोदी यांनी अधोरेखित केलेल्या GeMच्या परिवर्तनाकडे तीन प्रमुख बाबींमधून पाहता येते—पारदर्शकता, व्यापक सहभाग आणि चांगल्या संधी.
पारदर्शकता: सरकारी खरेदीमध्ये सार्वजनिक पैशांचा वापर होत असल्याने पारदर्शकता अत्यंत महत्त्वाची आहे. डिजिटल प्रणालीमुळे खरेदी प्रक्रियेला अधिक व्यवस्थित स्वरूप मिळू शकते आणि तिचे निरीक्षण करणे सोपे होऊ शकते.
व्यापक सहभाग: अधिक विक्रेत्यांना सरकारी व्यवसायासाठी स्पर्धा करण्याची संधी मिळाल्यामुळे बाजारपेठेतील स्पर्धा वाढू शकते.
चांगल्या संधी: विशेषतः MSMEs आणि महिला उद्योजकांना डिजिटल माध्यमातून सरकारी खरेदी प्रक्रियेत सहभागी होण्यासाठी नवीन संधी उपलब्ध होऊ शकतात.
या तीन बाबींमुळे भारतातील सार्वजनिक खरेदी व्यवस्था अधिक तंत्रज्ञानाधारित होण्याच्या दिशेने वाटचाल करत असल्याचे दिसते.
अधिक सर्वसमावेशक डिजिटल व्यवस्था
पंतप्रधान मोदी यांनी GeMला अधिक स्पर्धात्मक आणि सर्वसमावेशक व्यवस्था म्हणून वर्णन केले आहे.
भारतामध्ये वेगवेगळ्या आकाराचे आणि विविध भागांमध्ये कार्यरत असलेले असंख्य व्यवसाय आहेत. त्यामुळे सरकारी खरेदी प्रक्रियेत सर्व प्रकारच्या व्यवसायांना सहभागी होण्याची संधी मिळणे महत्त्वाचे आहे.
डिजिटल मार्केटप्लेसमुळे सरकारी खरेदीदारांपर्यंत पोहोचण्यासाठी असलेल्या काही भौगोलिक अडचणी कमी होऊ शकतात. व्यवसाय ऑनलाइन प्रणालीच्या माध्यमातून सहभागी होऊ शकतात.
यामुळे सरकारी खरेदीची व्यवस्था अधिक व्यापक व्यवसायांसाठी सुलभ होण्यास मदत होऊ शकते.
GeM आणि Ease of Doing Business
पंतप्रधान मोदी यांनी GeMच्या विकासाचा संबंध भारताच्या Ease of Doing Business म्हणजेच व्यवसाय सुलभतेच्या व्यापक प्रयत्नांशी जोडला आहे.
व्यवसायांसाठी डिजिटल प्रक्रिया अधिक सोपी झाल्यास सरकारी खरेदीच्या संधी शोधणे आणि त्यासाठी प्रतिसाद देणे सुलभ होऊ शकते.
GeMसारखे ऑनलाइन व्यासपीठ सरकारी खरेदीदार आणि विक्रेते यांच्यातील व्यवहारासाठी एक डिजिटल वातावरण उपलब्ध करून देते.
गेल्या दशकात GeMचा विकास भारतातील डिजिटल प्रशासन आणि तंत्रज्ञानाच्या वापराला प्रोत्साहन देण्याच्या व्यापक प्रयत्नांचा एक भाग राहिला आहे.
सरकार केवळ नागरिकांसाठीच्या सेवांमध्येच नव्हे, तर व्यवसाय आणि सरकारी संस्थांमधील व्यवहार अधिक सुलभ करण्यासाठीही तंत्रज्ञानाचा वापर करत आहे.
भारतासाठी GeMची वाढ का महत्त्वाची?
सरकारी खरेदीचा देशातील विविध क्षेत्रांमधील व्यवसायांशी थेट संबंध आहे. सरकारी खरेदी प्रक्रिया अधिक सुलभ आणि स्पर्धात्मक झाल्यास मोठ्या संख्येने उद्योगांना नवीन संधी मिळू शकतात.
MSMEsसाठी अशा संधी व्यवसाय वाढवण्यास आणि सरकारी संस्थांशी व्यावसायिक संबंध निर्माण करण्यास उपयुक्त ठरू शकतात.
महिला उद्योजकांसाठीही सरकारी खरेदी ही व्यवसाय विस्ताराची आणखी एक संधी ठरू शकते.
दुसरीकडे, सरकारी खरेदीदारांनाही अधिक मोठ्या संख्येने विक्रेते आणि उत्पादनांपर्यंत पोहोचण्याचा फायदा मिळू शकतो.
तंत्रज्ञान, पारदर्शकता आणि स्पर्धा यांचा एकत्रित वापर करून अधिक सक्षम सार्वजनिक खरेदी व्यवस्था तयार करणे हा या प्रक्रियेचा व्यापक उद्देश आहे.
GeMबाबत PM मोदींचा संदेश
पंतप्रधान मोदींच्या ताज्या संदेशातून सरकारी खरेदीच्या डिजिटल परिवर्तनावर सरकारचा भर कायम असल्याचे स्पष्ट होते.
पीयूष गोयल यांचा लेख शेअर करताना पंतप्रधानांनी गेल्या 10 वर्षांतील GeMच्या कामगिरीकडे लक्ष वेधले. तसेच अधिक स्पर्धात्मक आणि सर्वसमावेशक डिजिटल बाजारपेठ निर्माण करण्यात GeMच्या भूमिकेवर प्रकाश टाकला.
या संदेशातून व्यवसायांच्या संधी वाढवण्यासाठी आणि सरकारी प्रक्रिया अधिक सुलभ करण्यासाठी तंत्रज्ञानाचे महत्त्वही अधोरेखित होते.
डिजिटल प्रणाली प्रशासनामध्ये अधिक महत्त्वाची होत असताना GeMसारखे प्लॅटफॉर्म भारताच्या सार्वजनिक खरेदी व्यवस्थेतील महत्त्वाचा भाग राहण्याची शक्यता आहे.
निष्कर्ष
GeMमुळे सरकारी खरेदीत होत असलेला बदल हा भारताच्या तंत्रज्ञानाधारित प्रशासनाकडे सुरू असलेल्या व्यापक वाटचालीचा एक भाग आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी Government e Marketplaceच्या माध्यमातून गेल्या दशकात पारदर्शक खरेदी, व्यापक सहभाग आणि व्यवसायांसाठी चांगल्या संधींना चालना मिळत असल्याचे अधोरेखित केले आहे.
विशेषतः MSMEs आणि महिला उद्योजकांवर दिलेला भर GeMला सरकारी खरेदीदार आणि व्यवसायांना जोडणारे अधिक सर्वसमावेशक डिजिटल व्यासपीठ म्हणून महत्त्व देतो.
तंत्रज्ञानाच्या मदतीने सार्वजनिक खरेदी अधिक स्पर्धात्मक, पारदर्शक आणि सुलभ करण्यास मदत होऊ शकते. यामुळे भारतातील Ease of Doing Business मजबूत करण्याच्या प्रयत्नांनाही चालना मिळू शकते.