त्रिपुरातील सेंद्रिय उत्पादनांना जागतिक बाजारपेठेची नवी संधी.

 

त्रिपुरातील सेंद्रिय उत्पादने आता आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत पोहोचवण्यासाठी केंद्र सरकार आणि त्रिपुरा सरकारने महत्त्वाचे पाऊल उचलले आहे. कृषी आणि प्रक्रिया केलेले अन्न उत्पादने निर्यात विकास प्राधिकरण अर्थात APEDA, त्रिपुरा स्टेट ऑर्गेनिक फार्मिंग डेव्हलपमेंट एजन्सी (TSOFDA) आणि कृषी व शेतकरी कल्याण विभागाच्या संयुक्त विद्यमाने अगरतळा येथे आंतरराष्ट्रीय ऑर्गेनिक बायर-सेलर मीट आयोजित करण्यात आली.

या कार्यक्रमात आंतरराष्ट्रीय खरेदीदार, निर्यातदार, शेतकरी, शेतकरी उत्पादक संस्था (FPOs/FPCs) आणि सरकारी अधिकारी सहभागी झाले. थेट खरेदीदारांशी संवाद साधून त्रिपुरातील शेतकऱ्यांना नवीन बाजारपेठा, दीर्घकालीन व्यापार भागीदारी आणि उत्पन्नाच्या संधी मिळवून देणे हा या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश होता.

त्रिपुरातील सेंद्रिय उत्पादनांसाठी जागतिक बाजारपेठ खुली

अगरतळा येथे झालेल्या या आंतरराष्ट्रीय बैठकीत सुमारे 200 जण सहभागी झाले. त्यामध्ये ऑस्ट्रेलिया, न्यूझीलंड, जर्मनी, इटली, ग्रीस आणि अर्जेंटिना या देशांतील 20 हून अधिक आंतरराष्ट्रीय खरेदीदारांचा समावेश होता.

याशिवाय 27 निर्यातदार, 22 FPOs/FPCs चे प्रतिनिधित्व करणारे 96 शेतकरी आणि विविध सरकारी विभागांचे अधिकारी कार्यक्रमात सहभागी झाले.

या विविध सहभागामुळे शेतकरी आणि आंतरराष्ट्रीय खरेदीदार यांच्यात थेट संवादाचा मार्ग तयार झाला. उत्पादनाची गुणवत्ता, बाजारपेठेच्या गरजा, खरेदीची क्षमता, पुरवठा आणि भविष्यातील व्यापार संधी यावर चर्चा करण्यात आली.

शेतकरी आणि उत्पादक संस्थांना जागतिक बाजारपेठेतील ग्राहकांच्या अपेक्षा समजून घेण्यासाठीही या कार्यक्रमाचा उपयोग झाला.

12 स्टॉलमध्ये त्रिपुराच्या खास उत्पादनांचे प्रदर्शन

कार्यक्रमात त्रिपुरातील सेंद्रिय आणि नैसर्गिक पद्धतीने उत्पादित होणाऱ्या विविध कृषी उत्पादनांचे प्रदर्शन करण्यात आले. यासाठी 12 आकर्षक स्टॉल उभारण्यात आले होते.

क्वीन पाइनॅपलपासून काळ्या तीळापर्यंत विविध उत्पादने

त्रिपुराची ओळख असलेला क्वीन पाइनॅपल, GI टॅग मिळालेला कालिकाखासा तांदूळ, सेंद्रिय आले, हळद, काळे तीळ, फणस आणि सुगंधी लिंबू यांसह अनेक उत्पादनांचे प्रदर्शन करण्यात आले.

या स्टॉलमुळे आंतरराष्ट्रीय खरेदीदारांना त्रिपुराच्या कृषी उत्पादनांची प्रत्यक्ष माहिती मिळाली. उत्पादकांशी थेट संवाद साधून उत्पादनाची वैशिष्ट्ये, उपलब्धता आणि संभाव्य खरेदीबाबत चर्चा करण्याची संधीही त्यांना मिळाली.

ईशान्य भारतातील कृषी उत्पादनांना जागतिक बाजारपेठेत वेगळी ओळख मिळवून देण्याच्या दृष्टीने हा उपक्रम महत्त्वाचा मानला जात आहे.

शेतकरी आणि आंतरराष्ट्रीय खरेदीदारांमध्ये थेट संवाद

सामान्यतः शेतकऱ्यांना आपले उत्पादन मोठ्या बाजारपेठेत पोहोचवताना अनेक मध्यस्थ आणि विविध प्रक्रियांमधून जावे लागते. अशा परिस्थितीत थेट खरेदीदारांशी संपर्क मिळणे शेतकरी आणि FPOs साठी फायदेशीर ठरू शकते.

दीर्घकालीन व्यापार भागीदारीवर भर

या बायर-सेलर मीटमध्ये केवळ उत्पादनांचे प्रदर्शन न करता दीर्घकालीन व्यावसायिक संबंध निर्माण करण्यावर भर देण्यात आला.

आंतरराष्ट्रीय खरेदीदारांना कोणत्या प्रकारची उत्पादने हवी आहेत, गुणवत्ता कशी असावी, नियमित पुरवठा किती आवश्यक आहे आणि निर्यातीसाठी कोणत्या बाबी महत्त्वाच्या आहेत, याबाबत उत्पादकांना माहिती मिळाली.

अशा संवादामुळे त्रिपुरातील शेतकरी जागतिक बाजारपेठेच्या गरजेनुसार आपल्या उत्पादनाची गुणवत्ता आणि पुरवठा व्यवस्था सुधारू शकतात.

शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नवाढीसाठी नवी संधी

या उपक्रमाचा सर्वात महत्त्वाचा उद्देश म्हणजे सेंद्रिय शेतकऱ्यांना चांगल्या बाजारपेठांशी जोडणे. आंतरराष्ट्रीय मागणी वाढल्यास स्थानिक उत्पादकांना आपल्या उत्पादनासाठी अधिक व्यापक ग्राहकवर्ग मिळू शकतो.

सेंद्रिय शेतीला जगभरात वाढती मागणी आहे. आरोग्य, पर्यावरण आणि शाश्वत शेतीबाबत ग्राहकांमध्ये वाढत असलेल्या जागरूकतेमुळे सेंद्रिय उत्पादनांसाठी नवीन बाजारपेठा तयार होत आहेत.

त्रिपुरातील शेतकऱ्यांकडे विविध प्रकारची नैसर्गिक आणि सेंद्रिय उत्पादने आहेत. या उत्पादनांना योग्य बाजारपेठ, गुणवत्ता मानके आणि निर्यात व्यवस्था मिळाल्यास ईशान्य भारतातील कृषी क्षेत्राला मोठी चालना मिळू शकते.

कृषिमंत्र्यांकडून उपक्रमाचे कौतुक

त्रिपुरा सरकारचे कृषिमंत्री रतन लाल नाथ या कार्यक्रमाला उपस्थित होते. त्यांनी त्रिपुरातील सेंद्रिय उत्पादनांना आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठ मिळवून देण्यासाठी करण्यात येणाऱ्या प्रयत्नांचे कौतुक केले.

त्यांनी सांगितले की, त्रिपुरातील शेतकरी दर्जेदार सेंद्रिय उत्पादन घेत असून या उत्पादनांमध्ये देशांतर्गत तसेच आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत मोठी क्षमता आहे.

शेतकरी आणि FPOs यांना आंतरराष्ट्रीय खरेदीदारांशी थेट जोडल्यास बाजारपेठेपर्यंत पोहोच आणि उत्पन्न वाढवण्यासाठी नवीन संधी निर्माण होऊ शकतात, असे त्यांनी नमूद केले.

त्रिपुरा सरकार सेंद्रिय शेतीला प्रोत्साहन देणाऱ्या आणि शेतकऱ्यांना जागतिक संधींचा लाभ मिळवून देणाऱ्या उपक्रमांना पुढेही सहकार्य करेल, असेही कृषिमंत्र्यांनी स्पष्ट केले.

सेंद्रिय शेतकऱ्यांचा विशेष सन्मान

कार्यक्रमादरम्यान सेंद्रिय शेती क्षेत्रात योगदान देणाऱ्या शेतकऱ्यांचा कृषिमंत्र्यांच्या हस्ते सत्कार करण्यात आला.

त्रिपुराच्या सेंद्रिय कृषी चळवळीत शेतकरी आणि उत्पादक संस्थांची भूमिका महत्त्वाची आहे. स्थानिक पातळीवर शाश्वत कृषी मूल्यसाखळी तयार करण्यासाठी त्यांचे योगदान महत्त्वाचे ठरत आहे.

शेतकऱ्यांचा सन्मान केल्यामुळे सेंद्रिय शेतीला प्रोत्साहन मिळण्याबरोबरच इतर उत्पादकांनाही या क्षेत्रात पुढे येण्यासाठी प्रेरणा मिळू शकते.

APEDA कडून निर्यात व्यवस्थेला बळ

APEDA भारतातील सेंद्रिय उत्पादनांच्या निर्यात व्यवस्थेला मजबूत करण्यासाठी विविध राज्य सरकारे, FPOs, निर्यातदार आणि इतर भागीदारांसोबत काम करत आहे.

यामध्ये प्रमाणनासाठी मदत, प्रशिक्षण आणि क्षमता वाढवणे, पायाभूत सुविधा विकसित करणे, बाजारपेठेतील प्रचार आणि आंतरराष्ट्रीय खरेदीदारांशी संपर्क निर्माण करणे यांचा समावेश आहे.

सेंद्रिय उत्पादनांची निर्यात वाढवण्यासाठी केवळ उत्पादन पुरेसे नसते. गुणवत्ता, प्रमाणन, योग्य पॅकेजिंग, पुरवठ्याची सातत्यपूर्ण व्यवस्था आणि आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेच्या नियमांचे पालन याही बाबी महत्त्वाच्या असतात.

APEDAच्या उपक्रमांमुळे उत्पादक आणि निर्यातदारांना या प्रक्रियेत आवश्यक मदत मिळण्याची अपेक्षा आहे.

ईशान्य भारताच्या कृषी क्षेत्रासाठी महत्त्वाचा टप्पा

त्रिपुरा हा ईशान्य भारतातील कृषी उत्पादनांच्या दृष्टीने महत्त्वाचा प्रदेश आहे. येथील हवामान, भौगोलिक परिस्थिती आणि पारंपरिक शेती पद्धतींमुळे विविध प्रकारची विशिष्ट उत्पादने तयार होतात.

क्वीन पाइनॅपल, कालिकाखासा तांदूळ, आले, हळद, काळे तीळ आणि सुगंधी लिंबू यांसारख्या उत्पादनांना राष्ट्रीय तसेच आंतरराष्ट्रीय स्तरावर बाजारपेठ मिळवून देणे हा मोठा आर्थिक फायदा ठरू शकतो.

या उत्पादनांची जागतिक पातळीवर ओळख वाढल्यास स्थानिक शेतकरी, FPOs, प्रक्रिया उद्योग, निर्यातदार आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला त्याचा फायदा होऊ शकतो.

पुढील काळात काय अपेक्षित?

आंतरराष्ट्रीय बायर-सेलर मीटमधून निर्माण झालेल्या संपर्कांचे प्रत्यक्ष व्यावसायिक भागीदारीत रूपांतर होणे आता महत्त्वाचे ठरणार आहे. खरेदीदार आणि उत्पादकांमध्ये नियमित संवाद राहिल्यास दीर्घकालीन पुरवठा करारांच्या संधी वाढू शकतात.

तसेच शेतकऱ्यांना निर्यातीसाठी आवश्यक गुणवत्ता आणि प्रमाणन प्रक्रियेबाबत अधिक प्रशिक्षण मिळणे गरजेचे आहे. FPOs मजबूत झाल्यास अनेक लहान शेतकऱ्यांचे उत्पादन एकत्रित करून मोठ्या बाजारपेठेची मागणी पूर्ण करणे सोपे होऊ शकते.

त्रिपुरातील सेंद्रिय उत्पादनांची जागतिक ओळख वाढवण्यासाठी उत्पादनासोबत ब्रँडिंग आणि बाजारपेठेतील प्रचारालाही महत्त्व राहणार आहे.