पियुष गोयल यांचा ‘मेक इन इंडिया’वर भर; भारतीय उत्पादनांना जागतिक बाजारपेठेची संधी

भारताची अर्थव्यवस्था वेगाने विस्तारत असताना भारतीय उद्योगांना जागतिक बाजारपेठेत अधिक मजबूत स्थान मिळवून देण्यावर केंद्र सरकारचा भर आहे. केंद्रीय वाणिज्य आणि उद्योगमंत्री पियुष गोयल यांनी भारतीय व्यवसायांनी निष्पक्ष व्यापार पद्धती स्वीकाराव्यात आणि **‘मेक इन इंडिया’**ला स्थानिक बाजारातून जागतिक स्तरावर नेण्यासाठी एकत्रित प्रयत्न करावेत, असे आवाहन केले. नवी दिल्लीतील भारत मंडपम येथे आयोजित भारतीय व्यापार महोत्सवाच्या उद्घाटनप्रसंगी ते बोलत होते.

गोयल यांनी भारताच्या वाढत्या जागतिक व्यापार संबंधांवर प्रकाश टाकताना भारतीय उद्योग आणि व्यवसायांसाठी नव्या बाजारपेठा खुल्या होत असल्याचे सांगितले. भारताने केलेल्या नऊ मुक्त व्यापार करारांमुळे भारतीय कंपन्यांना आंतरराष्ट्रीय बाजारात अधिक अनुकूल प्रवेश मिळत असल्याचे त्यांनी नमूद केले.

‘मेक इन इंडिया’ला जागतिक ओळख देण्याचे आवाहन

पियुष गोयल यांनी भारतीय कंपन्यांनी केवळ भारतात उत्पादन करण्यापुरते मर्यादित न राहता आपल्या वस्तू आणि सेवांना जगभरातील ग्राहकांपर्यंत पोहोचवण्याचे आवाहन केले. त्यांच्या मते, भारतीय उत्पादनांची गुणवत्ता, डिझाइन आणि ब्रँडची विश्वासार्हता हीच ‘मेक इन इंडिया’ची खरी ओळख बनली पाहिजे.

भारतामध्ये तयार होणाऱ्या उत्पादनांना देशांतर्गत ग्राहकांचा अधिक पाठिंबा मिळाल्यास उत्पादन वाढण्यास मदत होईल. मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन झाल्याने खर्च कमी होऊ शकतो आणि भारतीय कंपन्यांना जागतिक स्पर्धेत अधिक सक्षमपणे उतरता येईल.

स्वदेशी उत्पादनांना ग्राहकांचा पाठिंबा आवश्यक

गोयल यांनी ‘स्वदेशी’ संकल्पनेवरही भर दिला. भारतात तयार होणाऱ्या उत्पादनामागे देशातील कामगार, शेतकरी, उद्योजक, कारागीर आणि इतर अनेक घटकांचे योगदान असते. त्यामुळे भारतीय ग्राहकांनी देशात तयार होणाऱ्या वस्तू आणि सेवांना प्राधान्य देणे हे आर्थिक विकासासाठी महत्त्वाचे असल्याचे त्यांनी सांगितले.

स्थानिक उत्पादनांना मागणी वाढल्यास उत्पादन, रोजगार आणि व्यापाराच्या संधी वाढू शकतात. यामुळे छोट्या व्यवसायांपासून मोठ्या उद्योगांपर्यंत संपूर्ण अर्थव्यवस्थेला फायदा होण्याची शक्यता आहे.

नऊ मुक्त व्यापार करारांमुळे नव्या बाजारपेठा

भारताने विविध देश आणि व्यापार भागीदारांसोबत केलेल्या मुक्त व्यापार करारांमुळे भारतीय उद्योगांसाठी आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेच्या नव्या संधी निर्माण झाल्या आहेत. या करारांमुळे काही भारतीय उत्पादनांना संबंधित बाजारपेठांमध्ये अधिक अनुकूल व्यापार प्रवेश मिळतो.

पियुष गोयल यांनी सांगितले की, या संधींचा फायदा घेण्यासाठी भारतीय कंपन्यांनी उत्पादनाची गुणवत्ता, स्पर्धात्मकता आणि आंतरराष्ट्रीय मानकांवर अधिक लक्ष केंद्रित करण्याची गरज आहे.

MSME क्षेत्र, स्टार्टअप्स, शेतकरी, मच्छीमार, कामगार, सेवा क्षेत्र आणि उद्योजक यांच्या एकत्रित प्रयत्नांमुळे भारताची निर्यात क्षमता आणखी वाढू शकते.

निर्यातीमध्ये वाढ, 1 ट्रिलियन डॉलरचे लक्ष्य

गोयल यांनी भारताच्या निर्यात क्षेत्रातील वाढीचाही उल्लेख केला. गेल्या वर्षी भारताची वस्तू आणि सेवा निर्यात सुमारे 863 अब्ज डॉलर इतकी राहिली. यामध्ये सुमारे 442 अब्ज डॉलरची वस्तू निर्यात आणि 421 अब्ज डॉलरची सेवा निर्यात यांचा समावेश होता.

गेल्या सहा वर्षांत निर्यातीत सुमारे 73 टक्के वाढ झाल्याचे त्यांनी सांगितले. चालू वर्षासाठी भारताने 1 ट्रिलियन डॉलरच्या निर्यातीचे लक्ष्य ठेवले आहे. एप्रिल ते जुलै या पहिल्या चार महिन्यांत निर्यातीत जवळपास 15 टक्के वाढ नोंदवण्यात आल्याचेही त्यांनी नमूद केले.

2047 पर्यंत 30 ट्रिलियन डॉलरची अर्थव्यवस्था

भारत सध्या सुमारे 4 ट्रिलियन डॉलरच्या अर्थव्यवस्थेकडून 2047 पर्यंत 30 ट्रिलियन डॉलरची अर्थव्यवस्था बनण्याच्या दिशेने वाटचाल करत आहे. या उद्दिष्टामुळे देशातील उद्योग, उद्योजक आणि रोजगार क्षेत्रासमोर मोठ्या संधी निर्माण होऊ शकतात, असे गोयल यांनी सांगितले.

जगभरातील अनेक देश भारतासोबत व्यापार संबंध वाढवण्यास इच्छुक आहेत. त्यामुळे आगामी काळात भारतीय कंपन्यांना मोठ्या प्रमाणावर जागतिक बाजारपेठ उपलब्ध होऊ शकते. मात्र, या संधींचा फायदा घेण्यासाठी उद्योग आणि नागरिकांचा सक्रिय सहभाग आवश्यक असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.

डिजिटल व्यवसाय आणि चांगल्या उत्पादन पद्धतींवर भर

भारतीय व्यवसायांनी आपल्या कामकाजाचे डिजिटायझेशन करण्याची गरज असल्याचे गोयल यांनी सांगितले. डिजिटल तंत्रज्ञानाचा वापर केल्याने व्यवसाय अधिक कार्यक्षम होण्यास, ग्राहकांपर्यंत पोहोचण्यास आणि बाजारपेठेचा विस्तार करण्यास मदत होऊ शकते.

यासोबतच त्यांनी चांगल्या उत्पादन पद्धती आणि निष्पक्ष व्यापार पद्धतींचे पालन करण्याचे आवाहन केले. ग्राहकांचा विश्वास टिकवण्यासाठी उत्पादनाची गुणवत्ता आणि व्यवसायातील पारदर्शकता महत्त्वाची असल्याचे त्यांनी अधोरेखित केले.

पुनर्वापर आणि सर्क्युलर इकॉनॉमीवर लक्ष

हवामान बदलाच्या पार्श्वभूमीवर उद्योगांनी शाश्वत विकासाकडे अधिक लक्ष देण्याची गरज असल्याचे गोयल यांनी सांगितले. पुनर्वापर, वस्तूंचा पुन्हा उपयोग आणि संसाधनांचा कार्यक्षम वापर यांना प्रोत्साहन देण्याचे आवाहन त्यांनी केले.

‘सर्क्युलर इकॉनॉमी’ म्हणजे वस्तू वापरल्यानंतर त्या फेकून न देता त्यांचा पुनर्वापर, दुरुस्ती किंवा पुनर्निर्मिती करून संसाधनांचा जास्तीत जास्त उपयोग करणे. यामुळे कचरा कमी करण्यासोबतच नैसर्गिक संसाधनांवरील दबाव कमी होण्यास मदत होऊ शकते.

2014 नंतरच्या उपक्रमांचा उद्योगांना फायदा

भारताच्या आर्थिक विकासात डिजिटल इंडिया, स्टार्टअप इंडिया, स्टँड-अप इंडिया आणि मोठ्या पायाभूत सुविधा प्रकल्पांसारख्या उपक्रमांनी महत्त्वाची भूमिका बजावल्याचे गोयल यांनी सांगितले.

या उपक्रमांमुळे उद्योग, व्यवसाय आणि तरुणांसाठी नव्या संधी निर्माण झाल्या आहेत. कौशल्य विकासाद्वारे प्रशिक्षित होणारे तरुण आणि परदेशातून शिक्षण किंवा कौशल्य घेऊन भारतात परतणारे युवक देशातील नव्या आव्हानांसाठी नाविन्यपूर्ण उपाय देऊ शकतात, असेही त्यांनी नमूद केले.

रोजगार निर्मितीसाठी आर्थिक वाढ महत्त्वाची

GDP म्हणजे देशात एका कालावधीत तयार होणाऱ्या वस्तू आणि सेवांचे एकूण आर्थिक मूल्य. GDP वाढल्यास उत्पादन वाढण्याबरोबरच रोजगाराच्या संधी निर्माण होण्यास मदत होते.

गोयल यांनी भारतीय व्यवसाय, MSME, शेतकरी, मच्छीमार, कामगार आणि उद्योजक यांच्या सामूहिक योगदानामुळे भारताची अर्थव्यवस्था अधिक मजबूत होईल, असा विश्वास व्यक्त केला.

त्यांच्या मते, भारताच्या विकास प्रक्रियेत केवळ सरकारचीच नव्हे तर प्रत्येक घटकाची भूमिका महत्त्वाची आहे. सुधारणा, परिवर्तन आणि चांगली कामगिरी या तीन गोष्टींच्या माध्यमातून देशाला पुढे नेण्याची गरज आहे.

भारतीय उत्पादनांचा जागतिक ब्रँड बनवण्याचे लक्ष्य

‘मेक इन इंडिया’ हा केवळ देशात उत्पादन करण्याचा संदेश न राहता भारतीय गुणवत्ता आणि डिझाइनची जागतिक ओळख बनली पाहिजे, असे पियुष गोयल यांनी स्पष्ट केले.

भारतीय व्यवसायांनी स्थानिक बाजारपेठेच्या पलीकडे जाऊन जागतिक ग्राहकांच्या गरजा समजून घेतल्या, आंतरराष्ट्रीय गुणवत्तेची उत्पादने तयार केली आणि विश्वासार्ह ब्रँड निर्माण केले तर भारताची जागतिक व्यापारातील भूमिका आणखी मजबूत होऊ शकते.

निष्कर्ष

मेक इन इंडियाला स्थानिक पातळीवरून जागतिक बाजारपेठेत नेण्याचे आवाहन पियुष गोयल यांनी केले आहे. नऊ मुक्त व्यापार करार, वाढती निर्यात, डिजिटल व्यवसाय, MSME क्षेत्र आणि 2047 पर्यंत 30 ट्रिलियन डॉलरची अर्थव्यवस्था बनण्याचे लक्ष्य यामुळे भारतीय उद्योगांसमोर मोठ्या संधी उभ्या राहत आहेत. गुणवत्ता, निष्पक्ष व्यापार, शाश्वत उत्पादन आणि ग्राहकांचा भारतीय उत्पादनांना पाठिंबा या आधारावर भारत जागतिक अर्थव्यवस्थेत अधिक प्रभावी स्थान निर्माण करू शकतो.

 

 

***