भारतीय रेल्वेची पिण्याच्या पाण्याच्या टाक्या-फिल्टरसाठी विशेष स्वच्छता मोहीम.

 भारतीय रेल्वेने प्रवाशांना सुरक्षित आणि स्वच्छ पिण्याचे पाणी उपलब्ध करून देण्यासाठी पिण्याच्या पाण्याची स्वच्छता आणि पाणीपुरवठा व्यवस्थेच्या देखभालीवर विशेष भर देण्यास सुरुवात केली आहे. रेल्वे स्थानकांवरील पाण्याच्या टाक्या, फिल्टर, वॉटर कूलर, नळ, वॉटर बूथ आणि पाणी वितरण केंद्रांची व्यापक तपासणी व स्वच्छता करण्यासाठी विशेष मोहीम हाती घेण्यात आली आहे.

या मोहिमेअंतर्गत रेल्वेच्या विविध विभागांना पाण्याच्या संपूर्ण व्यवस्थेची तपासणी करून आढळणाऱ्या त्रुटी तातडीने दूर करण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत. स्थानकनिहाय कोणत्या समस्या आढळल्या आणि त्यावर कोणती कारवाई करण्यात आली, याची स्वतंत्र नोंद ठेवून त्यावर देखरेख केली जाणार आहे.

पिण्याच्या पाण्याच्या टाक्यांची विशेष स्वच्छता

रेल्वे स्थानकांवरील पाण्याच्या टाक्या सुरक्षित ठेवणे हा या विशेष मोहिमेचा महत्त्वाचा भाग आहे. यासाठी भूमिगत आणि उंचावरील टाक्या, पीव्हीसी टाक्या तसेच पाणी साठवणूक करणाऱ्या इतर यंत्रणांची सखोल तपासणी केली जाणार आहे.

सर्व पिण्याच्या पाण्याच्या टाक्या पूर्णपणे रिकाम्या करून त्यातील गाळ काढला जाईल. त्यानंतर टाक्या घासून स्वच्छ करून त्यांचे निर्जंतुकीकरण केले जाणार आहे. टाक्यांची झाकणे व्यवस्थित बंद आहेत का, तसेच वायुवीजन आणि ओव्हरफ्लो पाइपच्या ठिकाणी पक्षी, प्राणी किंवा शेवाळामुळे पाणी दूषित होण्याचा धोका आहे का, याचीही तपासणी होईल.

पाण्याच्या पाइपलाइनमध्ये गळती असल्यास ती दुरुस्त केली जाणार आहे. यामुळे पाण्याची नासाडी कमी होण्यासोबतच बाहेरील दूषित पाणी पिण्याच्या पाणीपुरवठ्यात मिसळण्याचा धोका कमी होण्यास मदत होईल.

खराब टाक्या आणि फिल्टर बदलले जाणार

तपासणीदरम्यान खराब झालेल्या पाण्याच्या टाक्या, पाइपलाइन किंवा फिल्टर आढळल्यास त्यांची दुरुस्ती केली जाईल. आवश्यकतेनुसार खराब उपकरणे बदलून नवीन उपकरणे बसवण्याचे निर्देशही देण्यात आले आहेत.

पिण्याच्या पाण्याच्या आणि वापराच्या इतर पाण्याच्या व्यवस्थेमध्ये कोणताही चुकीचा संपर्क किंवा जोडणी नसावी, याचीही खात्री रेल्वे प्रशासन करणार आहे.

वॉटर कूलर आणि आरओ-यूव्ही यंत्रणांची तपासणी

रेल्वे स्थानकांवर प्रवाशांना थंड पाणी देण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या वॉटर कूलरचीही विशेष तपासणी केली जाणार आहे. कूलरमधील पाण्याच्या टाक्या स्वच्छ करण्यासोबतच कूलर, पाइप आणि नळांमधील गळती दूर करण्यावर भर दिला जाणार आहे.

पाणी पिण्याच्या ठिकाणी स्वच्छता राखण्यासाठी विशेष उपाय केले जाणार आहेत. कूलरमध्ये असलेली UV/RO शुद्धीकरण यंत्रणा योग्य प्रकारे काम करत आहे का, याची तपासणी केली जाईल.

UV आणि RO प्रणाली म्हणजे पाण्यातील विविध प्रकारच्या अशुद्धता कमी करण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या शुद्धीकरण पद्धती. ज्या ठिकाणी अशा यंत्रणेची आवश्यकता आहे, तेथे ती उपलब्ध करून देण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.

फिल्टर कँडल आणि इतर भागांची नियमित सर्व्हिसिंग, देखभाल आणि वेळेवर बदल करण्याचे कामही हाती घेतले जाणार आहे. जुनी किंवा खराब झालेली यंत्रणा आवश्यकतेनुसार बदलण्याची प्रक्रिया मिशन मोडमध्ये राबवली जाणार आहे.

वॉटर व्हेंडिंग मशीनवरही विशेष लक्ष

रेल्वे स्थानकांवरील वॉटर व्हेंडिंग मशीनमधून प्रवाशांना मिळणाऱ्या पाण्याची सुरक्षितता सुनिश्चित करण्यासाठीही समान नियम लागू करण्यात येणार आहेत.

या मशीनची स्वच्छता, फिल्टरची स्थिती आणि पाणी शुद्धीकरण प्रक्रिया तपासली जाईल. प्रवाशांना मिळणारे पाणी आवश्यक स्वच्छता आणि सुरक्षितता मानकांनुसार आहे का, याची खात्री करण्यासाठी नियमित देखरेख केली जाणार आहे.

यामुळे रेल्वे स्थानकांवरील पारंपरिक पाण्याच्या नळांसोबतच मशीनमधून मिळणाऱ्या पाण्याच्या गुणवत्तेवरही लक्ष ठेवता येणार आहे.

पाण्याच्या गुणवत्तेची नियमित तपासणी

फक्त पाणीपुरवठ्याच्या शेवटच्या टप्प्यावर नमुना तपासण्याऐवजी पाण्याच्या संपूर्ण प्रवासावर लक्ष ठेवण्याची योजना रेल्वेने आखली आहे. पाण्याचा स्रोत, शुद्धीकरणानंतरचे आउटलेट, साठवणूक टाक्या, वॉटर कूलर, वॉटर व्हेंडिंग मशीन आणि निवडक नळ किंवा वॉटर बूथ येथून पाण्याचे नमुने घेतले जाऊ शकतात.

पाण्याची भौतिक, रासायनिक आणि जीवाणूजन्य तपासणी करण्यात येणार आहे. सोप्या भाषेत सांगायचे तर पाण्याचा रंग, वास किंवा इतर भौतिक गुणधर्म, रासायनिक गुणवत्ता आणि हानिकारक जीवाणूंची उपस्थिती याची तपासणी केली जाईल.

दररोज क्लोरीनच्या पातळीवर लक्ष

पिण्याच्या पाण्यातील उर्वरित क्लोरीनचे प्रमाणही दररोज तपासले जाणार आहे. पाण्याच्या निर्जंतुकीकरणासाठी क्लोरीनचा वापर केला जातो.

क्लोरीनचे प्रमाण आवश्यक पातळीपेक्षा कमी आढळल्यास तातडीने पुन्हा क्लोरीनेशन किंवा इतर आवश्यक सुधारात्मक उपाय केले जातील. त्यामुळे पाणीपुरवठा व्यवस्थेत समस्या निर्माण झाल्यास ती लवकर ओळखून त्यावर कारवाई करण्यास मदत होईल.

बोअरवेल आणि हातपंपांच्या पाण्यावरही लक्ष

काही रेल्वे स्थानकांवर पिण्याच्या पाण्यासाठी हातपंप किंवा बोअरवेलचा वापर केला जातो. अशा ठिकाणी पाणी दूषित होण्याची शक्यता लक्षात घेऊन विशेष तपासणी करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.

हातपंप किंवा बोअरवेलमधून मिळणारे पाणी पिण्यास सुरक्षित आहे का, याची खात्री करण्यासाठी आवश्यक तपासण्या केल्या जातील. दूषित पाणी आढळल्यास त्यावर योग्य ती सुधारात्मक कारवाई केली जाणार आहे.

नवीन पाण्याच्या टाक्यांच्या कामांनाही गती

रेल्वे बोर्डाने आधीच मंजूर झालेल्या नवीन भूमिगत आणि उंचावरील पाण्याच्या टाक्यांच्या बांधकामाला तसेच जुन्या टाक्यांच्या बदलण्याच्या कामाला गती देण्याचे निर्देश दिले आहेत.

मंजूर झालेल्या कामांचा स्वतंत्र आढावा तयार केला जाणार आहे. ज्या ठिकाणी अतिरिक्त कामांना मंजुरीची आवश्यकता आहे, तेथे नवीन प्रस्तावांवर प्रक्रिया केली जाणार आहे.

पाण्याच्या पुरवठा साखळीत कोणत्या टप्प्यावर दूषित होण्याचा धोका आहे, हे ओळखण्यासाठी वेगवेगळ्या परिस्थितीनुसार फिल्ट्रेशन आणि शुद्धीकरणाच्या उपाययोजनाही निश्चित केल्या जात आहेत. काही ठिकाणी पाण्याच्या स्रोताजवळ, तर काही ठिकाणी नळाजवळ शुद्धीकरणाची व्यवस्था करण्याचा विचार केला जात आहे.

स्थानकनिहाय अहवालातून होणार देखरेख

या मोहिमेतील महत्त्वाचा भाग म्हणजे स्थानकनिहाय कमतरतांची नोंद आणि त्यावर झालेल्या कारवाईचा अहवाल. कोणत्या स्थानकावर कोणती समस्या आढळली, तिच्यावर कोणती दुरुस्ती करण्यात आली आणि कोणते काम अद्याप बाकी आहे, याची माहिती संबंधित विभागांकडून घेतली जाणार आहे.

यामुळे केवळ तपासणी करून थांबण्याऐवजी आढळलेल्या समस्यांवर ठराविक वेळेत कारवाई करण्यास मदत होईल.

ही मोहीम केवळ प्रवाशांसाठी असलेल्या भागांपुरती मर्यादित राहणार नाही. रेल्वे वसाहती आणि कर्मचाऱ्यांच्या कामाच्या ठिकाणी असलेल्या पिण्याच्या पाण्याच्या सुविधांवरही याच धर्तीवर उपाययोजना करण्यात येणार आहेत.

प्रवाशांसाठी सुरक्षित पाण्याची व्यवस्था मजबूत करण्याचा प्रयत्न

भारतीय रेल्वे पिण्याच्या पाण्याची स्वच्छता आणि सुरक्षितता अधिक मजबूत करण्यासाठी तपासणी, टाक्यांची स्वच्छता, निर्जंतुकीकरण, फिल्टरची देखभाल, पाण्याची गुणवत्ता तपासणी आणि तातडीच्या दुरुस्तीवर एकत्रितपणे भर देत आहे.

रेल्वे स्थानकांवर दररोज मोठ्या संख्येने प्रवासी पाणी वापरतात. त्यामुळे पिण्याच्या पाण्याच्या व्यवस्थेची नियमित देखभाल आणि गुणवत्ता तपासणी अत्यंत महत्त्वाची ठरते. या विशेष मोहिमेमुळे पाण्याच्या टाक्या, फिल्टर, कूलर, नळ आणि इतर पाणीपुरवठा यंत्रणांमधील त्रुटी वेळेत शोधून दूर करण्यास मदत होईल.

रेल्वे प्रशासनाने राबवलेली ही मोहीम प्रवाशांना स्वच्छ, सुरक्षित आणि स्वच्छतापूर्ण पिण्याचे पाणी उपलब्ध करून देण्याच्या दिशेने महत्त्वाचे पाऊल मानले जात आहे.