रामनाथ कोविंद यांचे आत्मचरित्र प्रकाशित; पंतप्रधान मोदींनी सांगितला संघर्ष आणि सेवाभावाचा प्रवास

नवी दिल्ली : माजी राष्ट्रपती रामनाथ कोविंद यांचे आत्मचरित्र ‘Triumph of the Indian Republic: My Life, My Struggles’ या पुस्तकाचे प्रकाशन पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या हस्ते आज, 12 ऑगस्ट 2026 रोजी नवी दिल्लीतील विज्ञान भवन येथे झाले. या कार्यक्रमात पंतप्रधान मोदी यांनी रामनाथ कोविंद यांच्या संघर्षमय जीवनप्रवासाचे, सार्वजनिक सेवेतील योगदानाचे आणि भारतीय लोकशाहीप्रती असलेल्या त्यांच्या बांधिलकीचे कौतुक केले.

पंतप्रधान मोदी म्हणाले की, कोविंद यांचा जीवनप्रवास हा सार्वजनिक सेवा, कठोर परिश्रम आणि राष्ट्राच्या प्रगतीसाठी समर्पित असलेल्या व्यक्तिमत्त्वाचे उदाहरण आहे. त्यांच्या मते, हे आत्मचरित्र केवळ एका व्यक्तीच्या आयुष्याची कहाणी नसून भारतीय लोकशाहीच्या प्रवासाचेही महत्त्वपूर्ण दस्तऐवज ठरेल.

रामनाथ कोविंद यांचे आत्मचरित्र भारतीय लोकशाहीसाठी ठरेल वारसा

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी आत्मचरित्राचे महत्त्व अधोरेखित करताना सांगितले की, रामनाथ कोविंद यांच्या जीवनातील अनुभव पुढील पिढीसाठी प्रेरणादायी ठरतील. या पुस्तकातून त्यांच्या वैयक्तिक संघर्षांबरोबरच देशाच्या लोकशाही व्यवस्थेतील विविध टप्प्यांची माहिती मिळणार आहे.

पंतप्रधानांनी सांगितले की, पुस्तकाच्या प्रकाशनाच्या वेळी केवळ त्याची ओळख करून देणे योग्य आहे. वाचकांनी स्वतः हे पुस्तक वाचून कोविंद यांच्या जीवनातील विविध अनुभव जाणून घ्यावेत, असे त्यांनी आवाहन केले.

त्यांच्या मते, तरुण पिढीने रामनाथ कोविंद यांचे लेखन आणि अनुभव समजून घेतल्यास त्यातून अनेक महत्त्वाचे धडे मिळू शकतात.

संघर्षातून मिळवलेले यश

‘Triumph of the Indian Republic: My Life, My Struggles’ या पुस्तकाच्या शीर्षकाचा संदर्भ देताना पंतप्रधान मोदी यांनी वैयक्तिक संघर्ष आणि भारतीय प्रजासत्ताकाच्या यशाची सांगड घातली.

कोविंद यांच्या आयुष्यातील संघर्ष हे वैयक्तिक असले, तरी त्या संघर्षातून मिळालेले यश हे भारताच्या लोकशाहीचे आणि प्रजासत्ताकाचेही यश असल्याचे त्यांनी सांगितले.

संसाधनांची कमतरता असूनही कोविंद यांनी शिक्षण आणि मेहनतीच्या जोरावर आपला मार्ग तयार केला. पुढे त्यांनी देशातील सर्वोच्च घटनात्मक पदापर्यंत मजल मारली. हा प्रवास अनेक सामान्य आणि वंचित नागरिकांसाठी आशेचा संदेश देणारा असल्याचे मोदी यांनी नमूद केले.

आईच्या निधनाने बालपणीचा मोठा आघात

पंतप्रधान मोदी यांनी रामनाथ कोविंद यांच्या आत्मचरित्रातील त्यांच्या बालपणीच्या एका दुःखद प्रसंगाचाही उल्लेख केला. कानपूर देहात येथे घराला लागलेल्या आगीत कोविंद यांच्या आईचे निधन झाले. घरातील आवश्यक वस्तू वाचवण्याचा प्रयत्न करताना त्यांना आपला जीव गमवावा लागला.

लहान वयात आईला गमावण्याचा हा प्रसंग अत्यंत वेदनादायी होता. मात्र, या संकटातून कोविंद अधिक मजबूत झाले, असे पंतप्रधान मोदी यांनी सांगितले.

आईच्या निधनानंतर एका शेजारच्या महिलेने कोविंद यांच्या संगोपनात महत्त्वाची भूमिका बजावली. या अनुभवातून त्यांना समाजातील एकोपा, सहकार्य आणि माणुसकीचे महत्त्व समजले. संकटाच्या काळात समाज एकमेकांच्या मदतीला उभा राहू शकतो, हा संदेश त्यांच्या जीवनात कायम राहिला.

वडिलांना मानले जीवनातील आदर्श

रामनाथ कोविंद यांच्या वडिलांनी कठीण परिस्थितीत कुटुंबाची जबाबदारी समर्थपणे सांभाळली. मुलांना चांगले संस्कार आणि मूल्ये देण्याचे काम त्यांनी केले.

यामुळेच रामनाथ कोविंद आपल्या वडिलांना जीवनातील नायक मानतात, असे पंतप्रधान मोदी यांनी सांगितले. प्रतिकूल परिस्थितीत कुटुंबाला आधार देत मुलांना योग्य दिशा देण्याचे त्यांचे कार्य कोविंद यांच्या व्यक्तिमत्त्वावर खोलवर परिणाम करणारे ठरले.

महात्मा गांधी, डॉ. आंबेडकर आणि फुले दाम्पत्याच्या स्वप्नांचा संदर्भ

पंतप्रधान मोदी यांनी रामनाथ कोविंद यांच्या जीवनप्रवासाचा संबंध भारतातील सामाजिक परिवर्तनाच्या व्यापक विचारांशी जोडला.

महात्मा गांधी, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, महात्मा ज्योतिराव फुले आणि क्रांतिज्योती सावित्रीबाई फुले यांनी अशा भारताचे स्वप्न पाहिले होते, जिथे समाजातील सर्वात गरीब आणि वंचित व्यक्तीलाही सर्वोच्च स्थानापर्यंत पोहोचण्याची संधी मिळेल, असे मोदी म्हणाले.

रामनाथ कोविंद यांच्यासारख्या व्यक्तींनी केवळ स्वतःचे जीवन बदलले नाही, तर कठोर परिश्रम, क्षमता आणि सेवाभावाच्या माध्यमातून या शतकानुशतकांच्या स्वप्नाला प्रत्यक्षात आणण्यासाठी योगदान दिले, असे पंतप्रधानांनी नमूद केले.

त्यांचा जीवनप्रवास सामाजिक प्रगती आणि समान संधींच्या भारताचे उदाहरण असल्याचेही त्यांनी सांगितले.

साधेपणा आणि नम्रतेचे उदाहरण

राष्ट्रपतीपदावर विराजमान झाल्यानंतरही रामनाथ कोविंद यांनी आपली मुळे आणि संस्कार विसरले नाहीत, असे पंतप्रधान मोदी यांनी सांगितले.

आपल्या गावाला भेट दिल्यानंतर कोविंद यांनी मातीला नमन केले आणि आपल्या जुन्या शिक्षकांचे चरणस्पर्श केले, या प्रसंगाची आठवण मोदी यांनी करून दिली. त्यांच्या या वर्तनातून भारतीय संस्कार, नम्रता आणि आपल्या गुरूंबद्दलचा आदर जगासमोर आला, असे त्यांनी म्हटले.

कोविंद यांच्या व्यक्तिमत्त्वातील साधेपणा आणि समाजाबद्दलची सकारात्मक भावना त्यांच्या सार्वजनिक जीवनातही दिसून आली.

संसद, राज्यपालपद आणि राष्ट्रपतीपदाचा प्रवास

रामनाथ कोविंद यांच्या सार्वजनिक जीवनाची सुरुवात राष्ट्रीय सेवेच्या भावनेतून झाली. पंतप्रधान मोदी यांनी सांगितले की, मोरारजी देसाई यांच्यासोबत काम करताना कोविंद यांच्या मनातील राष्ट्रसेवेच्या भावनेला राजकारणाच्या माध्यमातून दिशा मिळाली.

यानंतर त्यांनी विविध जबाबदाऱ्या पार पाडल्या. संसद सदस्य म्हणून काम करताना त्यांनी आपले कर्तव्य आणि सेवा यांना प्राधान्य दिले. त्यानंतर राज्यपाल आणि पुढे भारताचे राष्ट्रपती म्हणूनही त्यांनी जबाबदारी सांभाळली.

पंतप्रधान मोदी यांच्या मते, प्रत्येक पदावर कोविंद यांनी सेवाभाव आणि कर्तव्यनिष्ठा कायम ठेवली.

राष्ट्रपतीपदानंतरही ‘वन नेशन, वन इलेक्शन’साठी योगदान

राष्ट्रपतीपदाचा कार्यकाळ पूर्ण झाल्यानंतरही रामनाथ कोविंद सार्वजनिक जीवनापासून दूर झाले नाहीत. ‘वन नेशन, वन इलेक्शन’ म्हणजे देशातील लोकसभा आणि विधानसभा निवडणुका एकाच वेळी घेण्याच्या संकल्पनेवर ते काम करत आहेत.

पंतप्रधान मोदी यांनी त्यांच्या या योगदानाचे कौतुक केले. ‘वन नेशन, वन इलेक्शन’ची अंमलबजावणी भारतीय लोकशाहीत एका नव्या अध्यायाची सुरुवात करू शकते, असे त्यांनी सांगितले.

सार्वजनिक पद संपल्यानंतरही देशासाठी काम करण्याची कोविंद यांची वृत्ती ही कर्तव्यनिष्ठा आणि राष्ट्रसेवेचे उदाहरण असल्याचे मोदी यांनी नमूद केले.

तरुणांसाठी प्रेरणादायी ठरणार आत्मचरित्र

रामनाथ कोविंद यांच्या आयुष्यातील संघर्ष, शिक्षण, सामाजिक अनुभव आणि सार्वजनिक सेवेचा प्रवास तरुणांसाठी विशेष प्रेरणादायी ठरू शकतो.

पंतप्रधान मोदी यांनी सांगितले की, देशाला सक्षम, आत्मनिर्भर आणि विकसित भारताच्या दिशेने घेऊन जाण्यासाठी तरुण पिढीने अडचणींना घाबरता कामा नये. कठीण परिस्थितीतही पुढे जाण्याची प्रेरणा या आत्मचरित्रातून मिळू शकते.

कोविंद यांनी विविध घटनात्मक पदांवर काम करताना प्रामाणिकपणा आणि मूल्यांना महत्त्व दिले. कठीण परिस्थितीतही स्वच्छ चारित्र्य आणि प्रामाणिकपणा व्यक्तीला राष्ट्रसेवेसाठी बळ देतो, हा संदेश त्यांच्या जीवनातून मिळतो.

‘Triumph of the Indian Republic’ पुस्तकाचे ऐतिहासिक महत्त्व

पंतप्रधान मोदी यांनी विश्वास व्यक्त केला की, रामनाथ कोविंद यांचे आत्मचरित्र त्यांच्या वैयक्तिक आयुष्यातील महत्त्वाच्या आठवणी जतन करण्याबरोबरच भारतीय लोकशाहीच्या प्रवासातील अनेक महत्त्वपूर्ण क्षणही जतन करेल.

गरीब आणि वंचित कुटुंबातून आलेल्या व्यक्तीला कठोर परिश्रम, शिक्षण आणि लोकशाही व्यवस्थेच्या माध्यमातून देशाच्या सर्वोच्च घटनात्मक पदापर्यंत पोहोचता येते, हे कोविंद यांच्या जीवनातून स्पष्ट होते.

त्यामुळे रामनाथ कोविंद यांचे आत्मचरित्र हे केवळ आत्मकथन न राहता संघर्ष, लोकशाही, सामाजिक परिवर्तन आणि राष्ट्रसेवेचा प्रेरणादायी दस्तऐवज ठरण्याची शक्यता आहे. त्यांच्या जीवनप्रवासातून पुढील पिढीला मेहनत, नम्रता, प्रामाणिकपणा आणि देशसेवेची प्रेरणा मिळेल, असा विश्वास पंतप्रधान मोदी यांनी व्यक्त केला.

***