भारताच्या संरक्षण इतिहासात नवा अध्याय लिहिणाऱ्या समुद्र प्रदक्षिणा मोहिमेतील (Samudra Pradakshina) सर्व-महिला त्रिसेवा नौकानयन पथकाचा संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह यांनी नवी दिल्ली येथे गौरव केला. भारतीय सैन्याच्या IASV त्रिवेणी या नौकेवरून जगाची प्रदक्षिणा पूर्ण करणाऱ्या नऊ महिला अधिकाऱ्यांनी तब्बल 314 दिवसांत 25,500 नॉटिकल मैलांचा प्रवास करत चार महासागर पार केले. संरक्षण मंत्र्यांनी या मोहिमेला 'नारी शक्ती' आणि त्रिसेवा एकात्मतेचे सर्वोत्तम उदाहरण असे संबोधत, ही कामगिरी प्रत्येक भारतीयासाठी प्रेरणादायी असल्याचे सांगितले.
ही मोहीम केवळ नौकानयनातील विक्रम नसून भारतीय महिला अधिकारी, स्वदेशी क्षमता आणि भारताच्या वाढत्या लष्करी सामर्थ्याचे जागतिक प्रदर्शन असल्याचेही त्यांनी स्पष्ट केले.
समुद्र प्रदक्षिणा मोहीम : भारताच्या संरक्षण इतिहासातील सुवर्णक्षण
समुद्र प्रदक्षिणा मोहीम ही भारतातील पहिलीच त्रिसेवा (Army, Navy आणि Air Force) सर्व-महिला जागतिक नौकानयन मोहीम होती.
भारतीय सैन्याच्या IASV त्रिवेणी या नौकेवरून नऊ महिला अधिकाऱ्यांनी जगाची प्रदक्षिणा यशस्वीरीत्या पूर्ण केली. 314 दिवसांच्या या मोहिमेदरम्यान त्यांनी जवळपास 25,500 नॉटिकल मैलांचा समुद्री प्रवास करत चार महासागर ओलांडले.
ही ऐतिहासिक मोहीम भारतीय संरक्षण दलांमधील समन्वय, धैर्य आणि नेतृत्व क्षमतेचे उत्कृष्ट उदाहरण ठरली आहे.
राजनाथ सिंह यांनी महिला अधिकाऱ्यांचे केले कौतुक
महिला अधिकाऱ्यांशी संवाद साधताना संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह यांनी त्यांच्या धाडस, चिकाटी आणि राष्ट्राप्रती असलेल्या समर्पणाचे कौतुक केले.
त्यांनी सांगितले की, ही मोहीम 'नारी शक्ती'चे प्रतीक असून त्रिसेवा संयुक्त कार्यपद्धतीचे (Tri-Service Jointness) सर्वोत्तम उदाहरण आहे.
त्यांच्या मते, भारतातील प्रत्येक मुलीने या महिला अधिकाऱ्यांकडे पाहून मोठी स्वप्ने पाहावीत आणि कोणतेही ध्येय गाठण्याचा आत्मविश्वास बाळगावा.
314 दिवसांचा कठीण पण प्रेरणादायी प्रवास
शारीरिक आणि मानसिक आव्हानांवर मात
महिला अधिकाऱ्यांनी संरक्षण मंत्र्यांना सांगितले की, संपूर्ण मोहीम अत्यंत कठीण होती.
वादळी समुद्र, प्रतिकूल हवामान आणि दीर्घकाळ घरापासून दूर राहण्यासारख्या अनेक आव्हानांचा सामना करावा लागला. मात्र देशाचे नाव उंचावण्याचा निर्धार कायम असल्याने त्यांनी प्रत्येक संकटावर मात केली.
त्यांच्या म्हणण्यानुसार, हा प्रवास आयुष्यातील सर्वात संस्मरणीय अनुभव ठरला.
दोन वर्षांची कठोर तयारी
या मोहिमेच्या यशामागे जवळपास दोन वर्षांचे कठोर प्रशिक्षण, 24x7 किनारी सहाय्य व्यवस्था आणि अनेक संस्थांचे सातत्यपूर्ण सहकार्य होते.
संपूर्ण मोहिमेचे नियोजन अत्यंत बारकाईने करण्यात आले होते.
महिलांनी मोडले जुने समज
राजनाथ सिंह यांनी स्पष्टपणे सांगितले की, या मोहिमेने महिलांबद्दलचे अनेक जुने गैरसमज दूर केले आहेत.
त्यांनी सांगितले की,
"शारीरिक क्षमता, मानसिक ताकद आणि नेतृत्व हे लिंगावर अवलंबून नसते."
त्यांच्या मते, महिला कोणतेही कठीण लष्करी अभियान यशस्वीरीत्या पूर्ण करू शकतात, हे या मोहिमेने सिद्ध केले आहे.
त्रिसेवा एकात्मतेचे अनोखे उदाहरण
एक ध्येय, एक नौका, एक तिरंगा
या मोहिमेतील सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे भारतीय सेना, नौदल आणि हवाई दलातील महिला अधिकारी एकाच नौकेवर एकत्र प्रवास करत होत्या.
त्रिसेवा समन्वयाचे हे अद्वितीय उदाहरण असल्याचे संरक्षण मंत्र्यांनी सांगितले.
त्यांच्या मते, एकत्रितपणे काम केल्यास कोणतेही लक्ष्य अशक्य राहत नाही.
जागतिक स्तरावर भारताची ताकद दाखवली
IASV त्रिवेणीने विविध देशांतील बंदरांवर भेटी दिल्या.
या भेटीदरम्यान भारतीय पथकाने:
- भारताची समृद्ध सांस्कृतिक परंपरा
- भारतीय नौदलाची व्यावसायिकता
- स्वदेशी तांत्रिक क्षमता
- भारतीय अभियांत्रिकी कौशल्य
- संरक्षण क्षेत्रातील प्रगती
यांचे प्रभावी प्रदर्शन केले.
यामुळे अनेक देशांमध्ये भारताविषयी सद्भावना अधिक मजबूत झाली.
जगप्रदक्षिणेचे सर्व निकष पूर्ण
ही मोहीम आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील सर्व मान्यताप्राप्त निकष पूर्ण करणारी ठरली.
महत्त्वाचे टप्पे
महिला पथकाने:
- सर्व रेखांश (Meridians) पार केले
- विषुववृत्त (Equator) दोनदा ओलांडले
- आंतरराष्ट्रीय दिनांक रेषा (International Date Line) पार केली
- केप लीविन (Cape Leeuwin)
- केप हॉर्न (Cape Horn)
- केप ऑफ गुड होप (Cape of Good Hope)
या तीन प्रसिद्ध समुद्री टोकांना यशस्वीरित्या प्रदक्षिणा घातली.
'केप हॉर्नर्स' सन्मान प्राप्त
या मोहिमेतील आणखी एक मोठे यश म्हणजे ड्रेक पॅसेज आणि केप हॉर्न हे जगातील सर्वात कठीण समुद्री मार्ग सुरक्षितपणे पार करणे.
या यशामुळे महिला अधिकाऱ्यांना प्रतिष्ठेच्या Cape Horners समूहाचे सदस्यत्व मिळाले.
हा सन्मान जगातील अत्यंत कमी आणि अनुभवी नौकानयनपटूंनाच दिला जातो.
लष्करी राजनैतिक संबंधांनाही मिळाली चालना
समुद्र प्रदक्षिणा मोहीम केवळ नौकानयनापुरती मर्यादित नव्हती.
विविध देशांतील बंदरांवर भेटी देऊन भारतीय पथकाने संरक्षण सहकार्य, सांस्कृतिक संबंध आणि मैत्रीपूर्ण संबंध अधिक मजबूत करण्याचे कामही केले.
यामुळे भारताच्या Military Diplomacy ला देखील मोठी चालना मिळाली.