केशव चंद्र यांनी खाण मंत्रालयाचे सचिव म्हणून पदभार स्वीकारला
भारत सरकारच्या खाण मंत्रालयाचे सचिव म्हणून केशव चंद्र यांनी 27 जुलै 2026 रोजी अधिकृतपणे पदभार स्वीकारला. 1995 बॅचचे AGMUT कॅडरचे IAS अधिकारी असलेल्या केशव चंद्र यांनी पदभार स्वीकारल्यानंतर लगेचच मंत्रालयातील वरिष्ठ अधिकाऱ्यांसोबत बैठक घेतली. या बैठकीत खनिज क्षेत्राशी संबंधित विविध महत्त्वाच्या योजनांचा आणि सुरू असलेल्या उपक्रमांचा सविस्तर आढावा घेण्यात आला.
केशव चंद्र खाण मंत्रालय सचिव म्हणून रुजू झाल्यानंतर त्यांनी भारतातील खनिज क्षेत्र अधिक मजबूत करण्यासाठी समन्वय, पारदर्शकता आणि प्रभावी अंमलबजावणीवर विशेष भर देण्याचे संकेत दिले आहेत. देशाच्या औद्योगिक विकासात खाण क्षेत्राची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची असल्याने त्यांच्या नियुक्तीकडे उद्योग क्षेत्र आणि धोरणकर्त्यांचे लक्ष लागले आहे.
केशव चंद्र कोण आहेत?
केशव चंद्र हे 1995 बॅचचे भारतीय प्रशासकीय सेवेतील (IAS) अधिकारी आहेत. ते AGMUT (अरुणाचल प्रदेश, गोवा, मिझोरम आणि केंद्रशासित प्रदेश) कॅडरचे अधिकारी आहेत. प्रशासनातील दीर्घ अनुभवामुळे त्यांनी विविध महत्त्वाच्या पदांवर काम केले आहे.
त्यांच्या अनुभवाचा फायदा आता खाण मंत्रालयाच्या धोरणात्मक कामकाजात होण्याची अपेक्षा आहे. खनिज संसाधनांचे व्यवस्थापन, धोरणांची अंमलबजावणी आणि केंद्र व राज्यांमधील समन्वय यामध्ये त्यांची महत्त्वाची भूमिका असेल.
पदभार स्वीकारल्यानंतर पहिली बैठक
पदभार स्वीकारल्यानंतर केशव चंद्र यांनी मंत्रालयातील वरिष्ठ अधिकाऱ्यांसोबत विस्तृत बैठक घेतली. या बैठकीत मंत्रालयाच्या विविध महत्त्वाच्या कामांचा आढावा घेण्यात आला.
यामध्ये खालील विषयांवर विशेष चर्चा झाली.
- खनिज शोध (Mineral Exploration)
- खनिज ब्लॉकचा लिलाव
- लिलावानंतर खाण प्रकल्प कार्यान्वित करणे
- महत्त्वाच्या आणि धोरणात्मक खनिजांचा विकास
- खाण क्षेत्रातील इतर महत्त्वाचे उपक्रम
अधिकाऱ्यांनी प्रत्येक प्रकल्पाची सद्यस्थिती आणि पुढील कृती आराखडा सचिवांसमोर मांडला.
खनिज शोधाला का आहे महत्त्व?
नवीन खनिज साठ्यांचा शोध
भारताच्या वाढत्या औद्योगिक गरजा पूर्ण करण्यासाठी नवीन खनिज साठे शोधणे अत्यंत आवश्यक आहे. खनिज शोधामुळे भविष्यातील खाण प्रकल्पांसाठी आवश्यक माहिती उपलब्ध होते.
यामुळे देशातील खनिज उत्पादन वाढविण्यास मदत होते आणि आयातीवरील अवलंबित्व कमी करण्याची संधी निर्माण होते.
आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर
आजकाल भूवैज्ञानिक सर्वेक्षण, उपग्रह प्रतिमा आणि डिजिटल मॅपिंगच्या मदतीने खनिज शोध अधिक अचूक पद्धतीने केला जात आहे. मंत्रालय या क्षेत्रात आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर वाढविण्यावर भर देत आहे.
खनिज ब्लॉक लिलाव प्रक्रियेला गती
सरकारने गेल्या काही वर्षांत खनिज ब्लॉकच्या लिलाव प्रक्रियेला अधिक पारदर्शक बनविले आहे. लिलावानंतर संबंधित प्रकल्प वेळेत सुरू होणे देखील तितकेच महत्त्वाचे आहे.
बैठकीत याच विषयावर विशेष चर्चा झाली. मंजूर झालेल्या खाण प्रकल्पांचे काम जलद गतीने सुरू करण्यासाठी आवश्यक उपाययोजनांचा आढावा घेण्यात आला.
यामुळे गुंतवणूक वाढण्यास, रोजगार निर्मितीस आणि औद्योगिक उत्पादनाला चालना मिळण्याची अपेक्षा आहे.
महत्त्वाच्या आणि धोरणात्मक खनिजांवर विशेष भर
क्रिटिकल मिनरल्स म्हणजे काय?
क्रिटिकल किंवा महत्त्वाची खनिजे म्हणजे अशी खनिजे जी आधुनिक उद्योगांसाठी अत्यावश्यक असतात. इलेक्ट्रिक वाहने, बॅटरी, सौर ऊर्जा, संरक्षण क्षेत्र, मोबाईल, संगणक आणि सेमीकंडक्टर उद्योगांमध्ये या खनिजांचा मोठ्या प्रमाणावर वापर होतो.
उदाहरणार्थ लिथियम, कोबाल्ट, निकेल, ग्रेफाइट आणि दुर्मिळ पृथ्वीतील (Rare Earth) काही खनिजे यामध्ये समाविष्ट होतात.
भारतासाठी त्यांचे महत्त्व
भारत सध्या स्वच्छ ऊर्जा आणि हरित तंत्रज्ञानाकडे वेगाने वाटचाल करत आहे. त्यामुळे या खनिजांचा सुरक्षित आणि स्थिर पुरवठा सुनिश्चित करणे आवश्यक आहे.
खाण मंत्रालय या क्षेत्रातील धोरणांना अधिक प्रभावी बनविण्यासाठी सातत्याने प्रयत्न करत आहे.
सचिवांनी दिला समन्वयावर भर
बैठकीदरम्यान केशव चंद्र यांनी मंत्रालयाच्या सर्व महत्त्वाच्या उपक्रमांची प्रभावी अंमलबजावणी करण्यासाठी समन्वय वाढविण्याची गरज व्यक्त केली.
त्यांनी सांगितले की विविध विभागांनी एकत्रितपणे काम केल्यास खाण क्षेत्राशी संबंधित प्रकल्प अधिक वेगाने पूर्ण होतील. यामुळे देशाच्या खनिज क्षेत्राचा विकास अधिक मजबूत होईल.
त्यांनी धोरणांची वेळेत अंमलबजावणी, प्रकल्पांचे नियमित निरीक्षण आणि कार्यक्षम प्रशासन यावरही भर दिला.
भारताच्या अर्थव्यवस्थेत खाण क्षेत्राची
भारताच्या अर्थव्यवस्थेत खाण क्षेत्राची भूमिका
खाण क्षेत्र हे देशाच्या औद्योगिक आणि आर्थिक विकासाचा महत्त्वाचा आधार आहे. पोलाद, सिमेंट, ऊर्जा, वाहन उद्योग, पायाभूत सुविधा आणि उत्पादन क्षेत्रासाठी विविध खनिजांची मोठ्या प्रमाणावर गरज असते.
खनिज उत्पादन वाढल्यास उद्योगांना आवश्यक कच्चा माल सहज उपलब्ध होतो. यामुळे उत्पादन वाढते, रोजगाराच्या संधी निर्माण होतात आणि आर्थिक विकासाला गती मिळते.
सरकार सध्या आत्मनिर्भर भारत अभियान, हरित ऊर्जा आणि उत्पादन क्षेत्राला बळकटी देण्यासाठी खनिज क्षेत्रात अनेक सुधारणा करत आहे.
पुढील काळात काय अपेक्षित?
केशव चंद्र यांच्या नेतृत्वाखाली खाण मंत्रालयाकडून खनिज शोध, लिलाव प्रक्रिया, महत्त्वाच्या खनिजांचे उत्पादन आणि प्रकल्पांची जलद अंमलबजावणी यावर अधिक लक्ष केंद्रित होण्याची शक्यता आहे.
तसेच डिजिटल प्रणालींचा वापर, पारदर्शक प्रक्रिया आणि केंद्र-राज्य समन्वय यामुळे खाण क्षेत्रातील अनेक प्रकल्पांना गती मिळू शकते.
देशातील वाढत्या औद्योगिक गरजा आणि हरित ऊर्जा क्षेत्राच्या विस्ताराच्या पार्श्वभूमीवर खाण मंत्रालयाची भूमिका आगामी काळात अधिक महत्त्वाची ठरणार आहे.