🤖📢 गोव्यात बहुभाषिक AI चा नवा अध्याय!
डिजिटल इंडिया भाषिणी विभाग (Digital India BHASHINI Division - DIBD), डिजिटल इंडिया कॉर्पोरेशन (DIC), इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालय (MeitY), भारत सरकार यांनी गोवा सरकारच्या माहिती तंत्रज्ञान, इलेक्ट्रॉनिक्स व दळणवळण विभागाच्या सहकार्याने पणजी येथे ‘भाषिणी राज्यम् : स्टेट एंगेजमेंट वर्कशॉप’ आयोजित केले. या कार्यशाळेचा उद्देश बहुभाषिक कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) तंत्रज्ञानाचा प्रसार करणे आणि भाषेला केंद्रस्थानी ठेवून डिजिटल सार्वजनिक पायाभूत सुविधा अधिक सक्षम करणे हा होता.
या कार्यक्रमाला गोव्याचे मुख्यमंत्री डॉ. प्रमोद सावंत, माहिती तंत्रज्ञान, इलेक्ट्रॉनिक्स व दळणवळण, पर्यटन, मुद्रण व स्टेशनरी मंत्री श्री रोहन ए. खौंटे, वरिष्ठ प्रशासकीय अधिकारी, उद्योग क्षेत्रातील प्रतिनिधी, शैक्षणिक संस्था, स्टार्टअप्स आणि भाषा तज्ज्ञ उपस्थित होते. विशेषतः कोंकणी भाषेवर लक्ष केंद्रित करत AI-आधारित भाषा तंत्रज्ञानाद्वारे नागरिकांना त्यांच्या पसंतीच्या भाषेत शासकीय सेवा, माहिती आणि डिजिटल सुविधा उपलब्ध करून देण्यावर भर देण्यात आला.
कार्यक्रमाच्या उद्घाटन सत्रात गोवा सरकारचे माहिती तंत्रज्ञान, इलेक्ट्रॉनिक्स व दळणवळण विभागाचे सचिव श्री संतोष सुखदेव (IAS), उच्च शिक्षण विभागाचे सचिव श्री प्रसाद लोळयेकर (IAS), बिचोलीमचे आमदार व इन्फोटेक कॉर्पोरेशन ऑफ गोवा लिमिटेडचे अध्यक्ष डॉ. चंद्रकांत शेट्ये, मंत्री श्री रोहन ए. खौंटे आणि मुख्यमंत्री डॉ. प्रमोद सावंत यांनी मार्गदर्शन केले.
डिजिटल इंडिया भाषिणी विभागाचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी श्री अमिताभ नाग यांनी आपल्या प्रमुख भाषणात बहुभाषिक AI च्या माध्यमातून भाषाकेंद्रित डिजिटल सार्वजनिक पायाभूत सुविधा उभारण्याचे भाषिणीचे उद्दिष्ट स्पष्ट केले. त्यांनी प्रशासन, पर्यटन, आरोग्य, शिक्षण, बँकिंग आणि नागरिक सेवांमध्ये भाषिणीच्या वाढत्या वापराबाबत माहिती दिली. तसेच कोंकणीसह प्रादेशिक भाषांचे डिजिटल परिसंस्था अधिक मजबूत करण्यासाठी सरकार, शैक्षणिक संस्था, स्टार्टअप्स आणि भाषा तज्ज्ञांनी एकत्रितपणे काम करण्याचे आवाहन केले.
कार्यशाळेत नॅशनल हब फॉर लँग्वेज टेक्नॉलॉजी (NHLT) याविषयी तांत्रिक सत्र आयोजित करण्यात आले. तसेच BHASHINI App Mitra, BHASHINI Mitra आणि BHASHINI Pravakta यांसारख्या AI-आधारित उपायांचे सादरीकरण करण्यात आले. भाषांतर, स्पीच रिकग्निशन, टेक्स्ट-टू-स्पीच, लिप्यंतरण आणि बहुभाषिक API यांच्या साहाय्याने शासकीय अॅप्स आणि नागरिकांसाठीच्या डिजिटल सेवांमध्ये सहजपणे बहुभाषिक सुविधा कशा समाविष्ट करता येतील, याचे प्रात्यक्षिकही दाखविण्यात आले.
कार्यक्रमात भाषिणीच्या AI-आधारित भाषांतर, आवाज ओळख, ट्रान्सक्रिप्शन आणि दस्तऐवज प्रक्रियेवरील तंत्रज्ञानाचे थेट प्रात्यक्षिक सादर करण्यात आले. या तंत्रज्ञानामुळे पर्यटन सेवा, सार्वजनिक माहिती आणि डिजिटल प्लॅटफॉर्मवर नागरिक तसेच पर्यटकांना त्यांच्या भाषेत सहज सेवा मिळू शकतील, असे यावेळी स्पष्ट करण्यात आले.
कोंकणी भाषा अधिक सक्षम करण्यासाठी सरकार, शैक्षणिक संस्था, भाषा तज्ज्ञ आणि तंत्रज्ञान भागीदार यांच्यातील सहकार्य वाढविण्यावर स्वतंत्र सत्र आयोजित करण्यात आले. कोंकणी भाषेचे डेटासेट समृद्ध करणे, AI मॉडेल अधिक सक्षम करणे आणि गोव्यासाठी उपयुक्त वापराच्या संधी शोधण्याबाबत चर्चा झाली. तसेच ओपन माइक ऑन यूज केसेस सत्रात प्रशासन, पर्यटन, शिक्षण, आरोग्य आणि नागरिक सेवा क्षेत्रात बहुभाषिक AI चा वापर वाढविण्याबाबत विविध सूचना मांडण्यात आल्या.
कार्यशाळेच्या समारोपात भाषिणी आणि गोवा सरकार यांच्यात कोंकणी भाषा परिसंस्था अधिक मजबूत करण्यासाठी, प्राधान्याच्या प्रकल्पांची ओळख करून देण्यासाठी आणि विविध शासकीय सेवांमध्ये बहुभाषिक AI चा व्यापक वापर वाढविण्यासाठी पुढील सहकार्याची दिशा निश्चित करण्यात आली.
भाषिणी विभागाच्या माहितीनुसार, भारतातील AI-आधारित बहुभाषिक डिजिटल समावेशनासाठी हे राष्ट्रीय व्यासपीठ सध्या ८०० हून अधिक शासकीय संकेतस्थळांना सेवा पुरवत असून ८ अब्जांहून अधिक AI इनफरन्सेस पूर्ण केले आहेत. दररोज २ कोटींपेक्षा अधिक AI इनफरन्सेस प्रक्रिया केली जातात. भाषिणी सध्या ३६ भारतीय लेखनभाषा, २३ भारतीय आवाजाधारित भाषा आणि ३५ आंतरराष्ट्रीय भाषांना समर्थन देत असून डिजिटल सार्वजनिक सेवांना अधिक सुलभ आणि सर्वसमावेशक बनविण्यासाठी कार्यरत आहे.