भारतीय रेल्वेने महाराष्ट्रातील रेल्वे पायाभूत सुविधांच्या आधुनिकीकरणाच्या दिशेने आणखी एक मोठे पाऊल उचलले आहे. परभणी-मुदखेड रेल्वे विद्युतीकरण अपग्रेड प्रकल्पासाठी ₹163 कोटींची मंजुरी देण्यात आली आहे. या प्रकल्पाअंतर्गत दक्षिण मध्य रेल्वेच्या (South Central Railway) नांदेड विभागातील 164 ट्रॅक किलोमीटर लांबीच्या दुहेरी रेल्वेमार्गावर विद्यमान 1x25 kV विद्युत ट्रॅक्शन प्रणालीचे आधुनिक 2x25 kV प्रणालीमध्ये रूपांतर केले जाणार आहे. या सुधारणेमुळे मालवाहतूक क्षमता वाढण्याबरोबरच भविष्यात या मार्गावर वंदे भारत एक्सप्रेस अधिक कार्यक्षमतेने धावू शकणार आहे.
परभणी-मुदखेड रेल्वे विद्युतीकरण अपग्रेड म्हणजे काय?
भारतीय रेल्वेने मंजूर केलेल्या या प्रकल्पाचा मुख्य उद्देश रेल्वेच्या विद्युत पुरवठा व्यवस्थेला अधिक सक्षम बनवणे हा आहे. सध्या या मार्गावर वापरली जाणारी 1x25 kV ट्रॅक्शन प्रणाली अधिक क्षमतेच्या 2x25 kV प्रणालीमध्ये बदलली जाणार आहे.
सोप्या भाषेत सांगायचे झाल्यास, ही नवीन प्रणाली रेल्वेला अधिक स्थिर आणि शक्तिशाली वीजपुरवठा देईल. त्यामुळे जास्त वजनाच्या मालगाड्या आणि उच्च वेगाने धावणाऱ्या आधुनिक प्रवासी गाड्या अधिक सुरक्षित आणि कार्यक्षम पद्धतीने चालवता येतील.
₹163 कोटींच्या प्रकल्पात नेमके काय होणार?
या प्रकल्पासाठी भारतीय रेल्वेने ₹163 कोटींची गुंतवणूक मंजूर केली आहे.
164 ट्रॅक किलोमीटरचे आधुनिकीकरण
प्रकल्पांतर्गत परभणी ते मुदखेड या दुहेरी रेल्वेमार्गावरील 164 ट्रॅक किलोमीटर परिसरात संपूर्ण ट्रॅक्शन प्रणालीचे नूतनीकरण करण्यात येणार आहे.
यासोबतच अतिरिक्त विद्युत उपकेंद्रे, आधुनिक पॉवर सप्लाय उपकरणे आणि इतर आवश्यक पायाभूत सुविधा उभारण्यात येणार आहेत, ज्यामुळे वाढत्या वीज मागणीची पूर्तता होईल.
आधुनिक 2x25 kV प्रणालीचे फायदे
2x25 kV प्रणालीमुळे रेल्वेला अधिक अंतरावर कमी ऊर्जा हानीसह वीजपुरवठा करता येतो.
यामुळे:
- अधिक क्षमतेच्या मालगाड्या चालवणे शक्य होईल.
- जलद गतीच्या प्रवासी गाड्यांना स्थिर वीजपुरवठा मिळेल.
- रेल्वेच्या ऑपरेशनमध्ये अडथळे कमी होतील.
- भविष्यातील वाहतूक गरजा सहज पूर्ण करता येतील.
हा मार्ग रेल्वेसाठी इतका महत्त्वाचा का आहे?
Highly Utilised Network (HUN) Route-9 चा भाग
परभणी-मुदखेड विभाग हा भारतीय रेल्वेच्या Highly Utilised Network (HUN) Route-9 चा महत्त्वाचा भाग आहे.
हा मार्ग अजमेर, इंदूर, खंडवा, अकोला, पूर्णा, मुदखेड, सिकंदराबाद, महबूबनगर आणि धोने यांना जोडतो. उत्तर भारत आणि दक्षिण भारत यांच्यातील मालवाहतूक आणि प्रवासी वाहतुकीसाठी हा कॉरिडॉर अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो.
या मार्गावरील वाहतूक सातत्याने वाढत असल्याने आधुनिक विद्युत प्रणालीची आवश्यकता निर्माण झाली होती.
वंदे भारत एक्सप्रेसला कसा होणार फायदा?
भारतीय रेल्वेने स्पष्ट केले आहे की या प्रकल्पामुळे वंदे भारत एक्सप्रेससारख्या आधुनिक आणि उच्च वेगाच्या रेल्वेगाड्यांसाठी आवश्यक असलेला मजबूत विद्युत पुरवठा उपलब्ध होईल.
अधिक विश्वासार्ह आणि सुरळीत सेवा
वंदे भारत गाड्या जलद वेगाने धावत असल्यामुळे त्यांना सातत्यपूर्ण आणि स्थिर वीजपुरवठ्याची आवश्यकता असते.
2x25 kV प्रणालीमुळे:
- वेग टिकवून ठेवणे सोपे होईल.
- विजेतील चढ-उतार कमी होतील.
- प्रवाशांना अधिक विश्वासार्ह सेवा मिळेल.
- भविष्यात नवीन प्रीमियम गाड्या सुरू करण्याचा मार्ग मोकळा होईल.
मालवाहतुकीलाही मिळणार मोठी चालना
भारतीय रेल्वेने 2029-30 पर्यंत 3,000 दशलक्ष टन मालवाहतूक (Freight Loading) करण्याचे उद्दिष्ट ठेवले आहे.
परभणी-मुदखेड विभागातील ही सुधारणा त्या उद्दिष्टाच्या दिशेने महत्त्वाचे पाऊल मानली जात आहे.
अधिक क्षमतेच्या विद्युत प्रणालीमुळे:
- जड मालगाड्या सहज चालवता येतील.
- औद्योगिक मालाची वाहतूक अधिक वेगाने होईल.
- रेल्वे नेटवर्कवरील ताण कमी होईल.
- लॉजिस्टिक खर्चात अप्रत्यक्ष बचत होण्यास मदत होईल.
नांदेड विभागासाठी काय बदल होणार?
दक्षिण मध्य रेल्वेच्या नांदेड विभागातील हा प्रकल्प केवळ विद्युत यंत्रणा बदलण्यापुरता मर्यादित नाही.
यामुळे भविष्यात रेल्वेची कार्यक्षमता, वेळेचे पालन आणि नेटवर्कची क्षमता वाढेल. तसेच या विभागातील रेल्वे सेवांचे आधुनिकीकरण अधिक वेगाने होण्यास मदत मिळेल.
रेल्वे प्रशासनाच्या मते, वाढत्या प्रवासी आणि मालवाहतूक गरजा लक्षात घेऊन अशा प्रकल्पांची अंमलबजावणी टप्प्याटप्प्याने केली जात आहे.
भारतीय रेल्वेच्या आधुनिकीकरणाला नवी गती
गेल्या काही वर्षांत भारतीय रेल्वेने विद्युतीकरण, नवीन ट्रॅक, आधुनिक सिग्नलिंग, वंदे भारत एक्सप्रेस आणि मालवाहतूक कॉरिडॉर यांसारख्या अनेक प्रकल्पांवर भर दिला आहे.
परभणी-मुदखेड विभागातील हा प्रकल्प त्याच धोरणाचा भाग असून भविष्यात अधिक सुरक्षित, वेगवान आणि विश्वासार्ह रेल्वे सेवा उपलब्ध करून देण्यास मदत करेल.