हैदराबाद : मद्यपानाच्या व्यसनामुळे आरोग्य, कुटुंब आणि नोकरीवर परिणाम झालेल्या तेलंगणातील ए
का व्यक्तीने योग्य उपचार, समुपदेशन आणि कुटुंबाच्या मदतीने पुन्हा नव्याने आयुष्य सुरू केले आहे. केंद्र सरकारच्या सामाजिक न्याय आणि अधिकारिता मंत्रालयाच्या राष्ट्रीय अमली पदार्थ मागणी घट कृती योजना (NAPDDR) अंतर्गत मिळालेल्या मदतीमुळे रमेश कुमार (नाव बदलले आहे) यांनी मद्याच्या व्यसनावर मात करून सन्मानाने जगण्याचा नवा मार्ग शोधला आहे. नशामुक्ती पुनर्वसन योजना एखाद्या व्यक्तीचे आयुष्य कसे बदलू शकते, याचे हे एक महत्त्वपूर्ण उदाहरण आहे.
तेलंगणातील पेद्दापल्ली जिल्ह्यात राहणाऱ्या ४० वर्षीय रमेश कुमार यांना तरुण वयात मद्यपानाची सवय लागली होती. मित्रांचा प्रभाव आणि चुकीच्या सामाजिक वातावरणामुळे सुरू झालेली ही सवय हळूहळू व्यसनात बदलली. कालांतराने त्यांच्या आरोग्यावर, कौटुंबिक संबंधांवर आणि व्यावसायिक जीवनावर गंभीर परिणाम होऊ लागले.
मात्र योग्य वेळी मिळालेली मदत, व्यावसायिक उपचार आणि कुटुंबाचा पाठिंबा यामुळे त्यांनी व्यसनमुक्त होण्याचा प्रवास यशस्वी केला. आज ते नियमित नोकरी करत असून दरमहा सुमारे १२ ते १५ हजार रुपये उत्पन्न मिळवत आहेत.
मद्याच्या व्यसनामुळे रमेश यांच्या आयुष्यात निर्माण झाल्या अडचणी
रमेश कुमार यांचे मद्यपान तरुण वयात सुरू झाले. सुरुवातीला मित्रांच्या प्रभावामुळे आणि सामाजिक वातावरणामुळे त्यांनी मद्यपान करण्यास सुरुवात केली. मात्र ही सवय हळूहळू वाढत गेली आणि त्याचे रूपांतर व्यसनात झाले.
मद्याच्या अतिसेवनामुळे त्यांच्या वैयक्तिक आणि कौटुंबिक जीवनात अनेक समस्या निर्माण झाल्या. आरोग्य बिघडण्यासोबतच कुटुंबातील संबंधांवरही परिणाम झाला.
त्यांच्या वागण्यात बदल होऊ लागले. सामाजिक कार्यक्रमांपासून त्यांनी दूर राहणे सुरू केले. भावनिक तणाव आणि आर्थिक अडचणी वाढल्याने नियमित नोकरी टिकवणेही कठीण झाले.
व्यसनामुळे आरोग्य आणि आर्थिक स्थैर्यावर परिणाम
मद्याच्या व्यसनाचा परिणाम केवळ रमेश यांच्या आरोग्यापुरता मर्यादित राहिला नाही. त्यांच्या आर्थिक परिस्थितीवर आणि कुटुंबाच्या दैनंदिन जीवनावरही त्याचा परिणाम झाला.
कामातील स्थिरता कमी झाली आणि सामाजिक जीवनापासून ते दूर जाऊ लागले. या अडचणी असूनही त्यांनी उपचार घेण्याची आणि आपले आयुष्य बदलण्याची इच्छा कायम ठेवली.
त्यांच्या कुटुंबीयांनीही या संपूर्ण प्रवासात त्यांना साथ दिली. ही साथ त्यांच्या पुनर्वसन प्रक्रियेत महत्त्वाची ठरली.
NAPDDR योजनेमुळे मिळाली व्यसनमुक्तीची संधी
रमेश यांच्या आयुष्यात महत्त्वाचा बदल राष्ट्रीय अमली पदार्थ मागणी घट कृती योजना अर्थात National Action Plan for Drug Demand Reduction (NAPDDR) अंतर्गत मिळालेल्या मदतीमुळे झाला.
ही योजना केंद्रीय सामाजिक न्याय आणि अधिकारिता मंत्रालयामार्फत राबवली जाते. व्यसनाधीन व्यक्तींना उपचार, समुपदेशन, पुनर्वसन आणि समाजात पुन्हा सन्मानाने सामावून घेण्यासाठी मदत करणे हा या उपक्रमाचा उद्देश आहे.
या योजनेअंतर्गत पेद्दापल्ली, तेलंगणा येथे कार्यरत असलेल्या व्यसनाधीन व्यक्तींसाठीच्या एकात्मिक पुनर्वसन केंद्रातून (IRCA) रमेश यांना उपचार आणि पुनर्वसन सेवा मिळाल्या.
हे केंद्र प्रकृती एन्व्हायर्नमेंट सोसायटीमार्फत चालवले जाते. या केंद्रात रमेश यांना त्यांच्या गरजेनुसार विविध प्रकारचे उपचार आणि मार्गदर्शन देण्यात आले.
पुनर्वसन केंद्रात कोणते उपचार आणि समुपदेशन मिळाले?
रमेश यांच्या उपचार प्रक्रियेत वैद्यकीय देखरेख, वैयक्तिक समुपदेशन आणि कुटुंब समुपदेशन यांचा समावेश होता. त्याचबरोबर समूह उपचार आणि व्यसनापासून दूर राहण्यासाठी आवश्यक मार्गदर्शन करण्यात आले.
या पुनर्वसन कार्यक्रमात पुढील सेवांचा समावेश होता.
वैद्यकीय देखरेख: व्यसनमुक्तीच्या उपचारादरम्यान आरोग्याची काळजी घेणे.
वैयक्तिक समुपदेशन: व्यसनामागील भावनिक आणि मानसिक अडचणी समजून घेणे.
कुटुंब समुपदेशन: कुटुंबीयांना पुनर्वसन प्रक्रियेत सहभागी करून घेणे.
समूह उपचार: समान समस्यांचा सामना करणाऱ्या व्यक्तींसोबत अनुभवांची देवाणघेवाण करणे.
प्रेरणादायी मार्गदर्शन: व्यसनमुक्त राहण्याची इच्छा आणि आत्मविश्वास वाढवणे.
पुन्हा व्यसन सुरू होऊ नये यासाठी उपचार: व्यसनाकडे परत जाण्याची शक्यता कमी करण्यासाठी आवश्यक मार्गदर्शन.
नियमित पाठपुरावा: उपचारानंतरही व्यक्तीच्या प्रगतीवर लक्ष ठेवणे.
आत्मविश्वास आणि मानसिक आरोग्य सुधारण्यावर भर
व्यसनमुक्ती ही केवळ मद्यपान बंद करण्यापुरती मर्यादित नसते. त्यासाठी व्यक्तीच्या मानसिक, भावनिक आणि सामाजिक परिस्थितीतही सकारात्मक बदल होणे आवश्यक असते.
रमेश यांना समुपदेशनाच्या माध्यमातून तणावाचा सामना करण्याच्या पद्धती शिकवण्यात आल्या. तसेच स्वतःवरील विश्वास पुन्हा निर्माण करण्यासाठी मदत करण्यात आली.
त्यांना व्यावसायिक मार्गदर्शन आणि समाजात पुन्हा सामावून घेण्यासाठी आवश्यक सहकार्यही देण्यात आले. नियमित समुपदेशन आणि कुटुंबीयांचा सहभाग यामुळे त्यांचा व्यसनमुक्त राहण्याचा निर्धार अधिक मजबूत झाला.
व्यसनमुक्तीनंतर रमेश यांच्या आयुष्यात सकारात्मक बदल
उपचार आणि पुनर्वसन प्रक्रियेनंतर रमेश यांच्या वैयक्तिक आणि व्यावसायिक जीवनात सकारात्मक बदल झाल्याचे केंद्र सरकारच्या प्रसिद्धीपत्रकात नमूद करण्यात आले आहे.
रमेश यांनी मद्याच्या व्यसनावर मात केली असून सध्या ते व्यसनमुक्त जीवन जगत आहेत. त्यांना नियमित रोजगार मिळाला असून त्यांच्या कामातील स्थिरताही सुधारली आहे.
सध्या ते दरमहा अंदाजे १२ हजार ते १५ हजार रुपये उत्पन्न मिळवत आहेत. यामुळे त्यांच्या आर्थिक परिस्थितीत सुधारणा झाली आहे.
त्यांच्या आरोग्यात, भावनिक स्वास्थ्यात आणि कौटुंबिक परिस्थितीतही सकारात्मक बदल झाला आहे. पूर्वी व्यसनामुळे निर्माण झालेल्या अडचणींवर मात करून त्यांनी पुन्हा समाजात सक्रिय जीवन सुरू केले आहे.
व्यसनमुक्तीसाठी कुटुंबाचा पाठिंबा महत्त्वाचा
रमेश यांच्या पुनर्वसन प्रवासात वैद्यकीय उपचारांबरोबरच कुटुंबाचा पाठिंबा महत्त्वाचा ठरला. व्यसनाधीन व्यक्तीला केवळ दोष देण्याऐवजी योग्य वेळी उपचार आणि समुपदेशन मिळणे आवश्यक असते.
कुटुंबीयांनी दिलेला भावनिक आधार, नियमित मार्गदर्शन आणि पुनर्वसन केंद्रातील तज्ज्ञांचे सहकार्य यामुळे व्यक्तीला व्यसनमुक्त जीवनाकडे वाटचाल करण्यास मदत होऊ शकते.
या प्रकरणातून व्यसनमुक्तीमध्ये वैद्यकीय उपचार, मानसिक आधार, रोजगार मार्गदर्शन आणि सामाजिक पुनर्वसन या सर्व घटकांचे महत्त्व अधोरेखित होते.
निष्कर्ष
तेलंगणातील रमेश कुमार यांचा प्रवास नशामुक्ती पुनर्वसन योजनेचे महत्त्व अधोरेखित करणारा आहे. राष्ट्रीय अमली पदार्थ मागणी घट कृती योजना (NAPDDR) अंतर्गत मिळालेल्या उपचारांमुळे त्यांनी मद्याच्या व्यसनावर मात करून नियमित रोजगार आणि स्थिर जीवन पुन्हा मिळवले. योग्य उपचार, समुपदेशन आणि कुटुंबाचा पाठिंबा मिळाल्यास व्यसनातून बाहेर पडून सन्मानाने जीवन जगण्याची संधी निर्माण होऊ शकते, हा संदेश त्यांच्या प्रवासातून मिळतो.