ग्रीन दिवाळी अभियान २०२६ सुरू; फटाकेमुक्त दिवाळी साजरी करण्याचे WWF-India चे आवाहन.

ग्रीन दिवाळी अभियान २०२६ देशभरात २० ऑक्टोबर ते ८ नोव्हेंबर २०२६ या कालावधीत राबवले जाणार आहे. WWF-India च्या EIACP कार्यक्रम केंद्राने केंद्रीय पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालयाच्या सहकार्याने हे अभियान सुरू केले आहे. नागरिकांनी फटाके टाळून स्वच्छ, हरित आणि पर्यावरणपूरक दिवाळी साजरी करावी, असे आवाहन या मोहिमेतून करण्यात आले आहे.

या अभियानाचा उद्देश दिवाळीच्या उत्सवाचा आनंद कायम ठेवत वायुप्रदूषण आणि कचरा कमी करणे हा आहे. शाळा, महाविद्यालये, शैक्षणिक संस्था, गृहनिर्माण संस्था आणि स्थानिक समुदायांच्या सहभागातून पर्यावरणाविषयी जागरूकता निर्माण केली जाणार आहे.

ग्रीन दिवाळी अभियान २०२६ देशभरात राबवणार

WWF-India च्या Programme Centre – Resource Partner (PC-RP) मार्फत हे अभियान राबवले जात आहे. केंद्र सरकारच्या पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालयाच्या पाठिंब्याने नागरिकांना पर्यावरणपूरक जीवनशैली स्वीकारण्यासाठी प्रोत्साहित केले जाणार आहे.

या मोहिमेत राष्ट्रीय स्वच्छ हवा कार्यक्रमांतर्गत (NCAP) समाविष्ट असलेल्या १३० शहरांवर विशेष लक्ष केंद्रित करण्यात आले आहे. या शहरांमध्ये वायुप्रदूषण कमी करण्यासाठी नागरिकांचा सहभाग महत्त्वाचा ठरू शकतो.

दिवाळीत फटाक्यांमुळे हवेत धूर आणि प्रदूषकांचे प्रमाण वाढू शकते. त्यामुळे फटाक्यांचा वापर टाळणे, कचऱ्याची योग्य विल्हेवाट लावणे आणि ऊर्जेचा जबाबदारीने वापर करणे या सवयी अभियानातून प्रोत्साहित केल्या जात आहेत.

फटाकेमुक्त दिवाळीसाठी नागरिकांना आवाहन

अभियानांतर्गत नागरिकांना ‘ग्रीन दिवाळी प्रतिज्ञा’ घेण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे. स्वतः फटाके न फोडण्यासोबतच कुटुंबीय, मित्र आणि शेजाऱ्यांनाही पर्यावरणपूरक दिवाळी साजरी करण्यासाठी प्रोत्साहित करण्यावर भर दिला जात आहे.

दिवाळी हा प्रकाशाचा आणि आनंदाचा सण आहे. हा आनंद साजरा करताना पर्यावरणाचे नुकसान कमी करण्यासाठी प्रत्येकाने आपल्या सवयींमध्ये छोटे बदल करावेत, असा संदेश या मोहिमेतून दिला जात आहे.

दिवाळीत कोणत्या गोष्टी कराव्यात?

• फटाके टाळा: धूर आणि वायुप्रदूषण कमी करण्यासाठी फटाकेमुक्त दिवाळी साजरी करा.

• पारंपरिक दिव्यांचा वापर करा: मातीचे दिवे आणि वीज बचत करणाऱ्या LED दिव्यांनी घर सजवा.

• एकदाच वापरल्या जाणाऱ्या प्लास्टिकला नकार द्या: सजावट आणि खरेदी करताना प्लास्टिकचा वापर कमी करा.

• कचऱ्याचे वर्गीकरण करा: ओला आणि सुका कचरा वेगळा ठेवा आणि योग्य पद्धतीने त्याची विल्हेवाट लावा.

• स्थानिक उत्पादनांना प्राधान्य द्या: स्थानिक कारागीर, छोटे व्यावसायिक आणि उत्पादकांकडून वस्तू खरेदी करा.

या सवयींमुळे पर्यावरणावरील ताण कमी करण्यासोबतच स्थानिक व्यवसायांनाही मदत होऊ शकते.

शाळा आणि महाविद्यालयांमध्ये जनजागृती

ग्रीन दिवाळी अभियानात शाळा, महाविद्यालये आणि इतर शैक्षणिक संस्थांना विशेष भूमिका देण्यात आली आहे. विद्यार्थ्यांमध्ये पर्यावरण संरक्षणाविषयी जागरूकता निर्माण करण्यासाठी विविध उपक्रम राबवण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.

प्रतिज्ञा उपक्रम आणि जनजागृती रॅली

शैक्षणिक संस्था सकाळच्या प्रार्थनासभेत, वर्गांमध्ये, जनजागृती रॅलीत आणि सामुदायिक बैठकांमध्ये ग्रीन दिवाळीची प्रतिज्ञा घेऊ शकतात.

गृहनिर्माण संस्था, EIACP केंद्रे, स्थानिक समुदाय आणि स्वयंसेवी गटांनाही या उपक्रमात सहभागी होण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे. सामूहिक सहभागामुळे पर्यावरणपूरक सण साजरा करण्याचा संदेश अधिक लोकांपर्यंत पोहोचवता येईल.

कार्बन फूटप्रिंट सर्वेक्षणात सहभागी होण्याची संधी

ग्रीन दिवाळी अभियानाचा आणखी एक महत्त्वाचा भाग म्हणजे WWF-India चे Carbon Footprint Survey. आपल्या दैनंदिन कृती, खरेदीच्या सवयी आणि संसाधनांचा वापर यांमुळे पर्यावरणावर किती परिणाम होतो, हे समजून घेण्यासाठी हे सर्वेक्षण उपयुक्त ठरू शकते.

कार्बन फूटप्रिंट म्हणजे एखाद्या व्यक्तीच्या किंवा संस्थेच्या कृतींमुळे निर्माण होणाऱ्या हरितगृह वायूंच्या उत्सर्जनाचा एकूण परिणाम. हा परिणाम समजल्यास ऊर्जा बचत, कमी कचरा निर्मिती आणि अधिक शाश्वत जीवनशैली यांसारखे बदल करणे सोपे होऊ शकते.

सर्वेक्षणाची लिंक:
https://wwfindiawebgis.in/Carbon_Footprint/Carbon_Footprint.html

नागरिकांनी या सर्वेक्षणात सहभागी होऊन आपल्या सवयींचा पर्यावरणावर होणारा परिणाम समजून घ्यावा, असे आवाहन करण्यात आले आहे.

अभियानातील उपक्रमांची माहिती ऑनलाइन सादर करा

ग्रीन दिवाळी अभियानात सहभागी होणाऱ्या शाळा, महाविद्यालये, EIACP केंद्रे, समुदाय गट आणि व्यक्तींना आपल्या उपक्रमांची माहिती ऑनलाइन फॉर्मद्वारे सादर करण्याची विनंती करण्यात आली आहे.

अहवालात संस्था किंवा संघटनेचे नाव, ठिकाण, उपक्रमाचा तपशील आणि तारीख यांचा समावेश असावा. तसेच प्रतिज्ञा घेतलेल्या सहभागींची संख्या, भौगोलिक स्थानाची नोंद असलेली छायाचित्रे (Geo-tagged Photos) आणि उपक्रमाचा संक्षिप्त अहवाल सादर करावा.

उपक्रमाची माहिती सादर करण्यासाठी लिंक:
https://docs.google.com/forms/d/15hDbjbqZzeo68kNjAxeHQA_SMIQ7lUlPdvCIi-gvwdY/viewform

अभियानाच्या मार्गदर्शक सूचनांनुसार निवडक नोंदी EIACP च्या वेबसाइट आणि सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर प्रसिद्ध केल्या जाऊ शकतात. त्यामुळे सहभागी संस्थांना पर्यावरणपूरक उपक्रम इतरांपर्यंत पोहोचवण्याची संधी मिळू शकते.

पर्यावरणपूरक दिवाळी का महत्त्वाची?

दिवाळीच्या काळात मोठ्या प्रमाणावर होणारी खरेदी, सजावट, पॅकेजिंग आणि फटाक्यांचा वापर यांमुळे पर्यावरणावर अतिरिक्त ताण पडू शकतो. त्यामुळे उत्सव साजरा करताना प्रदूषण आणि कचरा कमी करण्यासाठी नागरिकांचा सहभाग महत्त्वाचा आहे.

फटाके टाळणे, ऊर्जा बचत करणे, प्लास्टिकचा वापर कमी करणे आणि स्थानिक उत्पादनांना प्रोत्साहन देणे यांसारख्या छोट्या कृती एकत्रितपणे सकारात्मक बदल घडवू शकतात.

हे अभियान ‘मिशन लाइफ’ (Lifestyle for Environment) या पर्यावरणपूरक जीवनशैलीला प्रोत्साहन देणाऱ्या उपक्रमाशी जोडलेले आहे. दैनंदिन जीवनात निसर्गस्नेही सवयी स्वीकारून पर्यावरण संरक्षणासाठी योगदान देणे हा त्यामागील मुख्य विचार आहे.

निष्कर्ष

ग्रीन दिवाळी अभियान २०२६ अंतर्गत WWF-India आणि केंद्रीय पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालयाने नागरिकांना फटाकेमुक्त, स्वच्छ आणि पर्यावरणपूरक दिवाळी साजरी करण्याचे आवाहन केले आहे. हे अभियान २० ऑक्टोबर ते ८ नोव्हेंबर २०२६ या कालावधीत राबवले जाणार आहे.

शाळा, महाविद्यालये, गृहनिर्माण संस्था आणि सामान्य नागरिकांनी प्रतिज्ञा उपक्रम, कार्बन फूटप्रिंट सर्वेक्षण आणि पर्यावरणपूरक कृतींमध्ये सहभागी व्हावे, असे आवाहन करण्यात आले आहे. दिवाळीचा आनंद घेताना पर्यावरणाची काळजी घेणे ही प्रत्येकाची सामूहिक जबाबदारी आहे.