यूट्यूबर ध्रुव राठी यांनी बंगळुरूमध्ये आयोजित SIR विरोधी आंदोलनात सहभागी होत मुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार यांच्या राजीनाम्याची मागणी केली. “मी येथे सत्ताबदलासाठी आलेलो नाही,” असे स्पष्ट करत राठी यांनी निवडणूक आयोगाच्या कामकाजात पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्वाचा अभाव असल्याचा आरोप केला. वृत्तसंस्था पीटीआयने याबाबत वृत्त दिले आहे.
बंगळुरू येथील फ्रीडम पार्कमध्ये ‘जनता न्यायालय’ या बॅनरखाली हे आंदोलन आयोजित करण्यात आले होते. मतदार याद्यांच्या विशेष सखोल पुनरीक्षणाला (Special Intensive Revision – SIR) विरोध दर्शवत आंदोलकांनी मुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार यांच्या तातडीच्या राजीनाम्याची मागणी केली.
या आंदोलनात ध्रुव राठी यांच्यासह सिटिझन्स फॉर जस्टिस अँड पीस (CJP) संस्थेचे संस्थापक अभिजीत दिपके आणि अभिनेते व सामाजिक कार्यकर्ते प्रकाश राज सहभागी झाले होते.
ध्रुव राठी यांनी निवडणूक आयोगावर काय आरोप केले?
आंदोलनाला संबोधित करताना ध्रुव राठी यांनी आपण सत्ताबदलाच्या उद्देशाने आंदोलनात सहभागी झालो नसल्याचे स्पष्ट केले. त्याचवेळी त्यांनी SIR प्रक्रियेबाबत निवडणूक आयोगाच्या कार्यपद्धतीवर प्रश्न उपस्थित केले.
राठी यांनी निवडणूक आयोगाकडून पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्वाचा अभाव असल्याचा आरोप केला. निवडणूक प्रक्रियेशी संबंधित महत्त्वाच्या निर्णयांबाबत नागरिकांना स्पष्ट माहिती मिळणे आवश्यक असल्याची भूमिका त्यांनी मांडली.
लोकशाही व्यवस्थेत निवडणूक आयोगाची भूमिका महत्त्वाची असते. त्यामुळे मतदार याद्यांमध्ये बदल करताना योग्य प्रक्रिया, स्पष्ट माहिती आणि नागरिकांच्या प्रश्नांना उत्तरे मिळणे आवश्यक असल्याचे या आंदोलनातून अधोरेखित करण्यात आले.
मात्र, राठी यांनी केलेले आरोप हे आंदोलनादरम्यान मांडलेले दावे आहेत. या आरोपांबाबत निवडणूक आयोगाची अधिकृत प्रतिक्रिया उपलब्ध वृत्तामध्ये नमूद केलेली नाही.
SIR प्रक्रिया म्हणजे काय?
SIR म्हणजे मतदार याद्यांचे विशेष सखोल पुनरीक्षण. या प्रक्रियेद्वारे मतदार यादीतील नोंदींची तपासणी केली जाते आणि आवश्यकतेनुसार त्या अद्ययावत केल्या जातात.
मतदार यादी अचूक ठेवणे आणि पात्र मतदारांची नावे योग्य प्रकारे नोंदवली आहेत याची खात्री करणे हा अशा पुनरीक्षणाचा महत्त्वाचा उद्देश असतो. मात्र, या प्रक्रियेत पात्र मतदारांची नावे वगळली जाणार नाहीत, याची काळजी घेणेही तितकेच आवश्यक आहे.
मतदारांच्या हक्कांचा मुद्दा चर्चेत
बंगळुरूमधील आंदोलनात सहभागी झालेल्यांनी SIR प्रक्रियेतील कथित अनियमिततांबाबत चिंता व्यक्त केली. मतदार यादीतील नाव वगळले जाणे किंवा नोंदींमध्ये चुका असणे याचा नागरिकांच्या मतदानाच्या हक्कांवर परिणाम होऊ शकतो.
त्यामुळे मतदार याद्यांचे पुनरीक्षण करताना पारदर्शक प्रक्रिया, योग्य पडताळणी आणि नागरिकांना आपली बाजू मांडण्याची संधी मिळणे महत्त्वाचे ठरते.
आंदोलकांनी याच मुद्द्यांच्या पार्श्वभूमीवर मुख्य निवडणूक आयुक्तांच्या राजीनाम्याची मागणी केली. तथापि, SIR प्रक्रियेत नेमक्या कोणत्या अनियमितता झाल्या आहेत, याबाबत उपलब्ध वृत्तामध्ये सविस्तर पुरावे किंवा अधिकृत निष्कर्ष देण्यात आलेले नाहीत.
अभिजीत दिपके यांचा आंदोलन सुरू ठेवण्याचा इशारा
CJP संस्थेचे संस्थापक अभिजीत दिपके यांनी ज्ञानेश कुमार यांनी राजीनामा देईपर्यंत आंदोलन सुरू ठेवण्याचा निर्धार व्यक्त केला.
“आम्ही रस्त्यावर उतरू, लोकशाही पुन्हा आपल्या हाती घेऊ आणि मुख्य निवडणूक आयुक्त राजीनामा देईपर्यंत आंदोलन सुरू ठेवू,” अशी भूमिका दिपके यांनी मांडली.
त्यांच्या वक्तव्यावरून आंदोलक या मुद्द्यावर पुढेही आंदोलन करण्याच्या तयारीत असल्याचे दिसून आले. SIR प्रक्रियेतील कथित अनियमिततांबाबत स्पष्टीकरण मिळावे आणि निवडणूक आयोगाने उपस्थित प्रश्नांना उत्तरे द्यावीत, अशी त्यांची मागणी आहे.
लोकशाही व्यवस्थेत नागरिकांना सार्वजनिक प्रश्नांवर आपली भूमिका मांडण्याचा आणि शांततापूर्ण आंदोलन करण्याचा अधिकार आहे. त्याचवेळी आंदोलनात करण्यात आलेल्या आरोपांची स्वतंत्रपणे पडताळणी करणे आणि संबंधित संस्थांची अधिकृत बाजू जाणून घेणेही महत्त्वाचे आहे.
प्रकाश राज यांची SIR प्रक्रिया रद्द करण्याची मागणी
अभिनेते आणि सामाजिक कार्यकर्ते प्रकाश राज यांनीही या आंदोलनात सहभाग घेतला. त्यांनी SIR प्रक्रिया रद्द करण्याची मागणी केली.
प्रकाश राज यांच्या मते, हा विषय केवळ मतदारांची नावे यादीतून वगळण्यापुरता मर्यादित नाही. त्याचा संबंध नागरिकांची प्रतिष्ठा आणि त्यांचे अधिकार यांच्याशीही आहे.
मतदार यादीतील नोंदींबाबत निर्माण होणारी अनिश्चितता नागरिकांसाठी गंभीर ठरू शकते. त्यामुळे पुनरीक्षण प्रक्रियेदरम्यान नागरिकांना योग्य माहिती मिळणे आणि त्यांच्या तक्रारींचे निराकरण होणे आवश्यक आहे, अशी चिंता आंदोलनातून व्यक्त करण्यात आली.
नागरिकांच्या प्रतिष्ठेचा आणि अधिकारांचा प्रश्न
प्रकाश राज यांनी मांडलेल्या भूमिकेनुसार, मतदार याद्यांचे पुनरीक्षण ही केवळ प्रशासकीय प्रक्रिया म्हणून न पाहता नागरिकांच्या लोकशाही हक्कांच्या दृष्टीनेही महत्त्वाची बाब आहे.
मतदार यादीतील अचूकता राखणे आणि पात्र नागरिकांचे मतदानाचे अधिकार सुरक्षित ठेवणे, या दोन्ही बाबी महत्त्वाच्या आहेत. त्यामुळे या प्रक्रियेबाबत उपस्थित होणाऱ्या प्रश्नांना स्पष्ट उत्तरे मिळणे आवश्यक ठरते.
मात्र, SIR प्रक्रिया रद्द करण्याची मागणी ही आंदोलकांची भूमिका आहे. या मागणीवर निवडणूक आयोगाने कोणती भूमिका घेतली आहे, याची माहिती उपलब्ध वृत्तामध्ये देण्यात आलेली नाही.
‘जनता न्यायालय’ आंदोलनाकडे लक्ष
बंगळुरूतील फ्रीडम पार्क येथे आयोजित ‘जनता न्यायालय’ आंदोलनात सामाजिक आणि सार्वजनिक प्रश्नांवर भूमिका मांडणाऱ्या व्यक्तींनी सहभाग घेतला. ध्रुव राठी हे डिजिटल माध्यमांवरील व्हिडिओ आणि सामाजिक-राजकीय विषयांवरील भाष्यामुळे ओळखले जातात, तर प्रकाश राज हे चित्रपट क्षेत्रासोबतच विविध सार्वजनिक मुद्द्यांवरील भूमिकांसाठी चर्चेत असतात.
या आंदोलनात दोघांच्या सहभागामुळे SIR प्रक्रियेबाबत उपस्थित करण्यात आलेले प्रश्न पुन्हा चर्चेत आले आहेत.
मतदार याद्यांचे पुनरीक्षण, निवडणूक प्रक्रियेतील पारदर्शकता आणि नागरिकांचे मतदानाचे अधिकार हे आंदोलनाचे प्रमुख मुद्दे ठरले. आंदोलकांनी मुख्य निवडणूक आयुक्तांच्या राजीनाम्याची मागणी केली असून, पुढील काळात या आंदोलनाची दिशा काय असेल, याकडे लक्ष लागले आहे.
निष्कर्ष
ध्रुव राठी यांनी बंगळुरूमधील SIR विरोधी आंदोलनात सहभागी होत मुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार यांच्या राजीनाम्याची मागणी केली. “मी सत्ताबदलासाठी आलो नाही,” असे सांगत त्यांनी निवडणूक आयोगाच्या पारदर्शकतेवर प्रश्न उपस्थित केले. अभिजीत दिपके यांनी आंदोलन सुरू ठेवण्याचा इशारा दिला, तर प्रकाश राज यांनी SIR प्रक्रिया रद्द करण्याची मागणी केली.
ध्रुव राठी यांच्या या आंदोलनामुळे मतदार याद्यांचे पुनरीक्षण, निवडणूक आयोगाची जबाबदारी आणि नागरिकांचे मतदानाचे अधिकार हे मुद्दे चर्चेत आले आहेत. या आरोपांबाबत निवडणूक आयोगाची अधिकृत भूमिका आणि पुढील घडामोडी काय असतील, याकडे आता लक्ष लागले आहे.