भारत आणि सिंगापूर यांच्यातील सागरी सहकार्य अधिक मजबूत करण्यासाठी ३३ वा द्विपक्षीय नौदल सराव SIMBEX-2026 विशाखापट्टणम येथे सुरू झाला आहे. हा सराव २१ ते २६ ऑक्टोबर २०२६ या कालावधीत आयोजित करण्यात आला असून, भारतीय नौदल आणि सिंगापूर प्रजासत्ताकाच्या नौदलाचे अधिकारी व जवान यात सहभागी होत आहेत. बंगालच्या उपसागरात होणाऱ्या या सरावातून दोन्ही देशांची सागरी सुरक्षा, लष्करी समन्वय आणि संयुक्त कारवाईची क्षमता वाढवण्यावर भर दिला जाणार आहे.
संरक्षण मंत्रालयाच्या प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरोने (PIB) २१ ऑक्टोबर २०२६ रोजी दिलेल्या माहितीनुसार, सिंगापूरच्या नौदलाचे जहाज RSS Supreme विशाखापट्टणम येथे दाखल झाले आहे. या सरावामुळे भारत आणि सिंगापूर यांच्यातील दीर्घकालीन संरक्षण भागीदारीला आणखी बळ मिळण्याची अपेक्षा आहे.
SIMBEX-2026 सरावाचे उद्घाटन विशाखापट्टणममध्ये
SIMBEX-2026 चा उद्घाटन समारंभ २१ ऑक्टोबर रोजी INS Nilgiri आणि INS Kamorta या भारतीय नौदलाच्या जहाजांवर आयोजित करण्यात आला. या कार्यक्रमाला भारतीय नौदलाच्या पूर्व नौदल कमांडमधील ऑपरेशन्सचे प्रमुख कर्मचारी अधिकारी, सिंगापूरच्या नौदलाचे फ्लीट कमांडर तसेच दोन्ही देशांचे वरिष्ठ नौदल अधिकारी उपस्थित होते.
या उद्घाटन समारंभातून दोन्ही नौदलांमधील व्यावसायिक संबंध, परस्पर विश्वास आणि संयुक्तपणे काम करण्याची तयारी अधोरेखित झाली. आधुनिक सागरी आव्हानांना सामोरे जाण्यासाठी नौदलांमधील समन्वय किती महत्त्वाचा आहे, हे या सरावातून स्पष्ट होते.
विशाखापट्टणम हे भारतीय नौदलाच्या पूर्व किनारपट्टीवरील महत्त्वाचे केंद्र आहे. त्यामुळे या ठिकाणी होणाऱ्या सरावाला भारताच्या सागरी सुरक्षेच्या दृष्टीने विशेष महत्त्व आहे.
SIMBEX सरावाची सुरुवात १९९४ मध्ये
भारत आणि सिंगापूर यांच्यातील SIMBEX नौदल सरावाची सुरुवात १९९४ मध्ये ‘एक्सरसाइज लायन किंग’ या नावाने झाली होती. त्यानंतर या सरावाचा विस्तार होत गेला आणि तो दोन्ही देशांमधील महत्त्वाच्या द्विपक्षीय सागरी संरक्षण उपक्रमांपैकी एक बनला.
गेल्या तीन दशकांमध्ये या सरावाची व्याप्ती आणि गुंतागुंत वाढली आहे. केवळ नौदल जहाजांच्या सहभागापुरता मर्यादित न राहता, आता त्यामध्ये विविध प्रकारचे तांत्रिक प्रशिक्षण, सामरिक नियोजन आणि सागरी युद्धसराव यांचा समावेश केला जातो.
या उपक्रमामुळे दोन्ही नौदलांना एकमेकांच्या कार्यपद्धती समजून घेता येतात. तसेच प्रत्यक्ष परिस्थितीत एकत्रितपणे कारवाई करताना आवश्यक असलेला समन्वय विकसित करण्याची संधी मिळते.
SIMBEX-2026 सरावाचे दोन प्रमुख टप्पे
यंदाचा SIMBEX-2026 सराव दोन टप्प्यांमध्ये पार पडणार आहे. पहिला टप्पा विशाखापट्टणमच्या बंदर परिसरात होईल, तर दुसरा टप्पा बंगालच्या उपसागरात समुद्रात आयोजित केला जाईल.
१. हार्बर फेज : २१ ते २३ ऑक्टोबर
पहिल्या टप्प्याला हार्बर फेज असे म्हटले जाते. या कालावधीत बंदर परिसरात विविध व्यावसायिक आणि तांत्रिक उपक्रम राबवले जाणार आहेत.
यामध्ये दोन्ही नौदलांमधील अधिकाऱ्यांच्या बैठका, विषयतज्ज्ञांमधील चर्चा, जहाजांना परस्पर भेटी, क्रीडा उपक्रम आणि पुढील समुद्री सरावाचे नियोजन यांचा समावेश असेल.
या टप्प्याचा मुख्य उद्देश दोन्ही नौदलांमधील माहितीची देवाणघेवाण वाढवणे, तांत्रिक अनुभव सामायिक करणे आणि पुढील टप्प्यातील कारवायांसाठी तयारी करणे हा आहे.
२. सी फेज : २४ ते २६ ऑक्टोबर
दुसरा टप्पा म्हणजे सी फेज २४ ते २६ ऑक्टोबरदरम्यान बंगालच्या उपसागरात पार पडणार आहे. या टप्प्यात प्रत्यक्ष समुद्रात विविध सागरी कारवाया आणि सामरिक सराव केले जातील.
यामध्ये पाणबुडीविरोधी युद्धसराव, पृष्ठभागावरील जहाजांविरुद्धच्या कारवाया, हवाई धोक्यांना प्रतिसाद देण्याचे प्रशिक्षण, जहाजांचे संचालन आणि सामरिक हालचालींचा समावेश आहे.
या सरावांमुळे विविध प्रकारच्या सागरी धोक्यांना सामोरे जाताना दोन्ही नौदलांना एकत्रितपणे काम करण्याचा अनुभव मिळेल.