शेतीमध्ये आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर वाढवणे, अन्न उत्पादन व्यवस्था सुधारणे आणि पोषणविषयक संशोधनाला चालना देणे या उद्देशाने भारतीय कृषी संशोधन परिषद (ICAR) महत्त्वाचा उपक्रम राबवणार आहे. आगामी Emerging Science, Technology and Innovation Conclave (ESTIC)-2026 च्या पार्श्वभूमीवर 15 ऑक्टोबर 2026 रोजी हरियाणातील कर्नाल येथे पूर्वतयारी कार्यक्रम आणि माध्यमांशी संवाद आयोजित करण्यात आला आहे.
या कार्यक्रमात कृषी संशोधन व शिक्षण विभागाचे सचिव आणि ICAR चे महासंचालक डॉ. एम. एल. जाट सहभागी होणार आहेत. ते ESTIC-2026 मध्ये ICAR ची भूमिका स्पष्ट करणार असून कृषी तंत्रज्ञान, अन्न व्यवस्था आणि पोषण या विषयांवर चर्चा होणार आहे.
ESTIC-2026 ही परिषद 27 ते 29 ऑक्टोबर 2026 दरम्यान नवी दिल्लीतील भारत मंडपम, प्रगती मैदान येथे होणार आहे. देशातील विज्ञान, तंत्रज्ञान आणि नवकल्पनांना एकत्र आणणाऱ्या या व्यासपीठावर कृषी क्षेत्रातील संशोधनाला विशेष महत्त्व दिले जाणार आहे.
ICAR चा कर्नालमध्ये विशेष कार्यक्रम
ICAR तर्फे 15 ऑक्टोबर रोजी कर्नाल येथील ICAR-सेंट्रल सॉइल सॅलिनिटी रिसर्च इन्स्टिट्यूट (CSSRI) येथे हा कार्यक्रम आयोजित केला जाणार आहे.
आगामी राष्ट्रीय परिषदेत कृषी संशोधन संस्थांचे योगदान, तंत्रज्ञानाचा शेतीतील वापर आणि अन्न व पोषण क्षेत्रातील नव्या संधी यांची माहिती या कार्यक्रमातून दिली जाईल.
डॉ. एम. एल. जाट हे ‘ESTIC-2026 मधील ICAR ची भूमिका’ या विषयावर मार्गदर्शन करतील. त्यानंतर माध्यम प्रतिनिधींसोबत कृषी तंत्रज्ञान, अन्न व्यवस्था आणि पोषण यांशी संबंधित मुद्द्यांवर चर्चा होईल.
कृषी तंत्रज्ञान आणि पोषणासाठी स्वतंत्र सत्र
ESTIC-2026 मध्ये एकूण 12 प्रमुख विषयाधारित सत्रे असतील. त्यापैकी ‘Agri-Tech, Food Systems and Nutrition’ हे सत्र 29 ऑक्टोबर रोजी होणार आहे.
या सत्राचे अध्यक्षस्थान कृषी संशोधन व शिक्षण विभागाचे सचिव आणि ICAR चे महासंचालक डॉ. एम. एल. जाट तसेच अन्न प्रक्रिया उद्योग मंत्रालयाचे सचिव भूषवतील.
या सत्रात कोणत्या मुद्द्यांना प्राधान्य मिळणार?
शेतीमधील नव्या संशोधनाचा वापर, अन्न उत्पादनातील सुधारणा आणि पोषणाशी संबंधित तंत्रज्ञान यावर सत्रात चर्चा होईल. प्रमुख भाषणासोबत डीप-टेक स्टार्टअपचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी, एक महिला उद्योजिका आणि विज्ञान-तंत्रज्ञान क्षेत्रातील वरिष्ठ तज्ज्ञ आपले अनुभव व संशोधन मांडतील. त्यानंतर पॅनेल चर्चेचे आयोजन करण्यात येईल.
या चर्चेतून कृषी क्षेत्रातील संशोधन आणि आधुनिक तंत्रज्ञान देशाच्या विज्ञान व तंत्रज्ञान विकासात कसे योगदान देऊ शकते, हे अधोरेखित करण्याचा प्रयत्न असेल.
शेतीमध्ये AI आणि रोबोटिक्समुळे नव्या संधी
कृषी क्षेत्रातील अनेक आव्हानांवर उपाय शोधण्यासाठी कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), रोबोटिक्स आणि डिजिटल तंत्रज्ञानाचा उपयोग करण्यावर जगभरात भर दिला जात आहे. ESTIC-2026 मध्ये ICAR या क्षेत्रांतील संशोधन आणि नवकल्पना सादर करणार आहे.
डिजिटल शेतीच्या माध्यमातून पिकांची स्थिती समजून घेणे, शेतीविषयक माहितीचे विश्लेषण करणे आणि योग्य निर्णय घेण्यासाठी तंत्रज्ञानाचा उपयोग करता येतो. रोबोटिक्समुळे काही शेतीकामे स्वयंचलित करण्याच्या शक्यता निर्माण होतात.
जीन एडिटिंग आणि प्रगत पीक सुधारणा तंत्रज्ञानाद्वारे पिकांच्या विविध गुणधर्मांचा अभ्यास केला जातो. त्याचबरोबर मातीचे आरोग्य जपणे, नैसर्गिक संसाधनांचा योग्य वापर करणे आणि पर्यावरणपूरक शेती पद्धती विकसित करणे यांनाही महत्त्व दिले जाणार आहे.
ICAR च्या संशोधन संस्थांचे योगदान
ESTIC-2026 मध्ये ICAR अंतर्गत विविध संस्थांमधील शास्त्रज्ञ आपले संशोधन सादर करतील. यात ICAR-इंडियन अॅग्रिकल्चरल रिसर्च इन्स्टिट्यूट (IARI), ICAR-नॅशनल इन्स्टिट्यूट फॉर प्लांट बायोटेक्नॉलॉजी आणि ICAR-नॅशनल राइस रिसर्च इन्स्टिट्यूट यांचा समावेश आहे.
या संस्थांमधील संशोधक पीक सुधारणा, आधुनिक कृषी तंत्रज्ञान आणि जैवतंत्रज्ञानाशी संबंधित विषयांवर योगदान देतील. परिषदेत आयोजित प्रदर्शनामध्ये ICAR कृषी तंत्रज्ञान, अन्न व्यवस्था आणि पोषण या विषयांवरील आपल्या नवकल्पनाही प्रदर्शित करणार आहे.
ESTIC-2026 मध्ये देशातील प्रमुख संस्था सहभागी होणार
विज्ञान आणि तंत्रज्ञान मंत्रालयाच्या अंतर्गत कार्यरत वैज्ञानिक आणि औद्योगिक संशोधन परिषद (CSIR) या परिषदेचे आयोजन करत आहे. भारत सरकारच्या प्रधान वैज्ञानिक सल्लागार कार्यालयाच्या मार्गदर्शनाखाली हा कार्यक्रम होणार असून नॅशनल इन्स्टिट्यूट फॉर इंटरडिसिप्लिनरी सायन्स अँड टेक्नॉलॉजी (NIIST) आयोजनातील भागीदार आहे.
या परिषदेत विविध सरकारी मंत्रालये व विभाग, संशोधन संस्था, उद्योग प्रतिनिधी, धोरणकर्ते, निधी पुरवणाऱ्या संस्था, स्टार्टअप्स आणि आंतरराष्ट्रीय तज्ज्ञ सहभागी होतील.
अणुऊर्जा, आयुष, जैवतंत्रज्ञान, विज्ञान आणि तंत्रज्ञान, संरक्षण संशोधन, पृथ्वी विज्ञान, उच्च शिक्षण, इलेक्ट्रॉनिक्स, आरोग्य संशोधन, अवकाश आणि दूरसंचार अशा अनेक क्षेत्रांतील प्रतिनिधींचा सहभाग अपेक्षित आहे. नोबेल पुरस्कार विजेते, उद्योग क्षेत्रातील नेते आणि उदयोन्मुख विज्ञान-तंत्रज्ञान तज्ज्ञांनाही या व्यासपीठावर सहभागी होण्याची संधी मिळणार आहे.
तीन दिवसांच्या या परिषदेत अत्याधुनिक संशोधन आणि डीप-टेक नवकल्पनांचे सादरीकरण केले जाईल. विविध क्षेत्रांतील संस्था आणि उद्योगांमध्ये सहकार्य वाढवणे हा या उपक्रमाचा महत्त्वाचा उद्देश आहे.
विकसित भारत 2047 साठी शाश्वत कृषी विकास
भारताला 2047 पर्यंत विकसित राष्ट्र बनवण्याच्या उद्दिष्टात कृषी क्षेत्राची भूमिका महत्त्वाची आहे. आधुनिक संशोधनाच्या मदतीने अन्न उत्पादन व्यवस्था सक्षम करणे, पोषणाशी संबंधित आव्हानांवर उपाय शोधणे आणि शेती अधिक शाश्वत बनवणे शक्य होऊ शकते.
ICAR चा ESTIC-2026 मधील सहभाग कृषी संशोधन आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रातील विविध भागीदारांना एकत्र आणण्यासाठी महत्त्वाचा ठरणार आहे. संशोधन संस्था, स्टार्टअप्स आणि उद्योग यांच्यातील सहकार्यामुळे कृषी क्षेत्रातील समस्यांवर तंत्रज्ञानाधारित उपाय विकसित करण्याच्या संधी निर्माण होऊ शकतात.
निष्कर्ष: ICAR ESTIC-2026 च्या माध्यमातून कृषी तंत्रज्ञान, AI, रोबोटिक्स, डिजिटल शेती आणि अन्न-पोषण संशोधनाला व्यापक व्यासपीठ मिळणार आहे. या परिषदेतून विकसित होणारे सहकार्य भारताच्या कृषी क्षेत्रातील नवकल्पना आणि शाश्वत विकासाच्या प्रयत्नांना हातभार लावू शकते.