दिल्लीमध्ये पोलिसांकडून आंदोलकांना मारहाण केल्याचा राहुल गांधींचा आरोप; कारवाईची मागणी
दिल्लीमध्ये शांततापूर्ण आंदोलन करणाऱ्या विद्यार्थी आणि आंदोलकांना पोलिसांनी मारहाण केल्याचा गंभीर आरोप लोकसभेतील विरोधी पक्षनेते राहुल गांधी यांनी केला आहे. १४ ऑक्टोबर २०२६ रोजी नवी दिल्ली येथे झालेल्या पत्रकारांशी संवादादरम्यान काही आंदोलकांनी आपल्यासोबत घडलेल्या घटनांची माहिती दिली. पोलिसांच्या ताब्यात असताना मारहाण, मोबाइल फोन जप्त करणे, महिलांशी गैरवर्तन आणि अल्पवयीन मुलांना ताब्यात घेतल्याचे आरोप या वेळी करण्यात आले.
अखिल भारतीय काँग्रेस कमिटीच्या (AICC) कम्युनिकेशन विभागाने प्रसिद्ध केलेल्या दहा पानांच्या निवेदनात या संवादाचा तपशील देण्यात आला आहे. संबंधित आंदोलकांनी केलेले आरोप, त्यांना झालेल्या कथित दुखापती आणि या प्रकरणात जबाबदारी निश्चित करण्याची राहुल गांधी यांची मागणी यामुळे हा विषय चर्चेत आला आहे.
राहुल गांधींसमोर आंदोलकांनी मांडली आपबिती
१४ ऑक्टोबर रोजी नवी दिल्ली येथे राहुल गांधी यांनी कथित पोलीस मारहाणीचा सामना केलेल्या आंदोलकांशी संवाद साधला. या वेळी समर्थ, धर्मेंद्र, रिमित, रितू बराला, अधिरा आणि अर्जुन यांच्यासह काही जणांनी आपले अनुभव सांगितले.
आंदोलकांच्या म्हणण्यानुसार, त्यांनी शांततापूर्ण पद्धतीने आंदोलन केले होते. मात्र, त्यानंतर त्यांना ताब्यात घेण्यात आले आणि पोलिसांकडून मारहाण झाल्याचा त्यांचा आरोप आहे.
समर्थ आणि धर्मेंद्र यांनी काय सांगितले?
समर्थ याने दिलेल्या माहितीनुसार, तो ४ ऑक्टोबरपासून आंदोलनात सहभागी झाला होता. ५ ऑक्टोबर रोजी सकाळी त्याला आणि धर्मेंद्र याला ताब्यात घेण्यात आले. त्यानंतर संसद मार्ग पोलीस ठाण्यात सुमारे १५ ते २० पोलिसांनी मारहाण केल्याचा आरोप त्याने केला.
धर्मेंद्र यानेही पोलिसांकडून शिवीगाळ, धमकावणे आणि लाथाबुक्क्यांनी मारहाण केल्याचे सांगितले. आंदोलनामुळे पोलिसांची झोप आणि कामाचे वेळापत्रक बिघडत असल्याचे सांगून त्यांना दोष दिला जात असल्याचा दावाही त्याने केला.
धर्मेंद्र याने आपण सुरुवातीला घाबरलो होतो; मात्र आता आंदोलन करण्याची भीती उरलेली नाही, असे राहुल गांधी यांच्याशी बोलताना सांगितले. पुन्हा आंदोलन करण्याची वेळ आली, तरी आपण सहभागी होऊ, अशी भूमिका त्याने मांडली.
मोबाइल फोन जप्त केल्याचा आणि बेकायदेशीर ताब्यात ठेवल्याचा आरोप
रिमित नावाच्या कंटेंट क्रिएटरने ११ ऑक्टोबर रोजी आपल्याला ताब्यात घेतल्याचे सांगितले. शांततापूर्ण आंदोलन करणाऱ्यांना बेकायदेशीररीत्या ताब्यात घेऊ नये, अशी सर्वोच्च न्यायालयाची भूमिका असल्याचे त्याने नमूद केले. तरीही आपल्यावर कारवाई झाल्याचा त्याचा आरोप आहे.
त्याच्या म्हणण्यानुसार, काही आंदोलकांचे मोबाइल फोन पोलिसांनी जप्त केले. काही फोन परत देताना ते फॉरमॅट केल्याचा, तर काही लोकांचे फोन परत न मिळाल्याचा दावाही त्याने केला.
ताब्यात घेतलेल्या बसमध्ये महिला आंदोलक मोठ्या संख्येने होत्या; मात्र महिला पोलीस कर्मचारी उपस्थित नसल्याचे रिमितने सांगितले. आंदोलनादरम्यान यापूर्वीही आपल्याला लाठीने मारहाण झाल्याचा दावा त्याने केला.
राहुल गांधी यांनी त्याला या कथित मारहाणीला कसा प्रतिसाद देणार, असे विचारले. त्यावर रिमितने बासरीवर ‘वैष्णव जन तो तेणे कहिये’ या भजनाची धून वाजवली. द्वेषाला प्रेमाने उत्तर दिले पाहिजे, असा संदेश त्याने यावेळी दिला.
रितू बरालाने महिला पोलिसांकडून मारहाणीचा आरोप केला
राष्ट्रीय विद्यार्थी संघटनेशी (NSUI) संबंधित कार्यकर्ती रितू बराला हिने आंदोलनादरम्यान ताब्यात घेतल्यानंतर आपल्याला मारहाण झाल्याचा गंभीर आरोप केला.
तिच्या म्हणण्यानुसार, आंदोलनकर्त्यांना तीन बसमध्ये बसवण्यात आले होते. प्रत्येक बसमध्ये सुमारे ३० ते ४० जण होते. बसमधून बाहेर पडून आंदोलन सुरू ठेवण्याचा प्रयत्न करताना महिला पोलीस कर्मचारी चंचल यादव यांनी आपला गळा दाबला, चेहऱ्यावर ओरखडे काढले आणि थप्पड मारल्याचा आरोप रितूने केला.
तिने पुढे सांगितले की, पोलिसांनी तिचे केस ओढले आणि पायांवर लाठ्यांनी मारहाण केली. त्यानंतर तिला पोलीस ठाण्यात नेऊन एका खोलीत मारहाण करण्यात आल्याचा दावाही तिने केला.
रितूच्या म्हणण्यानुसार, या घटनेत तिला दुखापत झाली. मात्र, आंदोलन मागे घेण्याचा आपला विचार नसल्याचे तिने स्पष्ट केले. संबंधित पोलीस अधिकारी आणि कर्मचाऱ्यांच्या भूमिकेची चौकशी व्हावी, अशी मागणीही या आरोपांमधून पुढे आली आहे.
अधिराने सांगितला ताब्यात असतानाचा कथित छळ
केरळमधील आणि दिल्ली विद्यापीठात शिक्षण घेणाऱ्या अधिरानेही या पत्रकार संवादात आपला अनुभव मांडला. तिच्या म्हणण्यानुसार, तिला दिल्लीतील कॅनॉट प्लेस पोलीस ठाण्याजवळ ताब्यात घेण्यात आले.
अधिराने आरोप केला की, पोलिसांनी तिला बसमधून रस्त्यावर ओढले. त्यानंतर चेहऱ्यावर ठोसे मारणे, गळा दाबणे आणि शरीराच्या विविध भागांवर लाथा मारणे असे प्रकार घडले. तिच्या डोळ्याला आणि कानालाही त्रास झाल्याचे तिने सांगितले.
राहुल गांधी यांनी या वेळी अधिराच्या एका कानाची ऐकण्याची क्षमता गेल्याचे सांगितले. कथित मारहाणीमुळे विद्यार्थ्यांना गंभीर दुखापती झाल्याचा मुद्दा त्यांनी उपस्थित केला.
या आरोपांमुळे पोलीस कोठडीतील वर्तन, महिला आंदोलकांची सुरक्षितता आणि तक्रारींची निष्पक्ष चौकशी याबाबत प्रश्न उपस्थित झाले आहेत.
अर्जुनचा तात्पुरत्या डिटेन्शन सेंटरबाबत गंभीर दावा
अर्जुन नावाच्या तरुणाने दिल्लीतील एलआयसी, राजीव चौक परिसरात तयार करण्यात आलेल्या कथित तात्पुरत्या डिटेन्शन सेंटरबाबत माहिती दिली. त्याच्या म्हणण्यानुसार, आंदोलकांसह पत्रकार, वकील, अल्पवयीन मुले आणि आंदोलनाशी थेट संबंध नसलेल्या व्यक्तींनाही ताब्यात घेण्यात आले होते.
अर्जुनने आरोप केला की, या ठिकाणी मोबाइल फोन जप्त करण्यात आले आणि काही व्यक्तींच्या फोनमधील खासगी फोटो, अलीकडे हटवलेल्या फाइल्स तसेच लपवलेल्या फोल्डर्सची तपासणी करण्यात आली.
त्याने स्वतःला पोलीस वाहनात मारहाण झाल्याचा आरोप केला. त्याचबरोबर १६ आणि १७ वर्षांच्या काही अल्पवयीन मुलांनाही अशाच प्रकारच्या वागणुकीला सामोरे जावे लागल्याचा दावा त्याने केला.
अर्जुनच्या म्हणण्यानुसार, ताब्यात घेतलेल्या व्यक्तींना नंतर पांडवाला खुर्द येथे नेण्यात आले. हे ठिकाण दिल्लीच्या मध्यवर्ती भागापासून सुमारे ३५ ते ४० किलोमीटर अंतरावर असल्याचे त्याने सांगितले. अल्पवयीन मुलांना घरी जाण्यासाठी आवश्यक मदत आणि व्यवस्था करण्यात आली नसल्याचाही आरोप त्याने केला.
या कथित डिटेन्शन सेंटरची चौकशी करून जबाबदार व्यक्तींवर कारवाई करावी, अशी मागणी अर्जुनने केली.
राहुल गांधींची पुरावे जतन करण्याची विद्यार्थ्यांना सूचना
पत्रकारांशी संवाद साधताना राहुल गांधी यांनी विद्यार्थ्यांना आणि आंदोलकांना कथित घटनांचे व्हिडिओ रेकॉर्ड करण्याचे आणि पुरावे सुरक्षित ठेवण्याचे आवाहन केले.
त्यांच्या म्हणण्यानुसार, संबंधित व्हिडिओ आणि इतर पुरावे योग्य वेळी वापरून जबाबदार व्यक्तींवर कारवाईची मागणी केली जाईल. वरिष्ठ अधिकारी असोत किंवा संबंधित पोलीस कर्मचारी, दोष सिद्ध झाल्यास त्यांच्यावर कारवाई व्हावी, अशी भूमिका त्यांनी मांडली.
राहुल गांधी यांनी विद्यार्थ्यांना घाबरू नका, असे सांगत विरोधी पक्ष त्यांच्या पाठीशी असल्याचे आश्वासन दिले. आंदोलनकर्त्यांचा आवाज दाबण्याचा प्रयत्न होत असल्याचा आरोपही त्यांनी केला.
त्यांनी धर्म, जात किंवा लिंग यापलीकडे जाऊन सर्वांनी एकत्र राहण्याचा संदेश दिला. त्यांच्या मते, आंदोलकांचा मुद्दा हा केवळ एखाद्या विशिष्ट समुदायाचा नसून देशातील नागरिकांच्या आवाजाशी संबंधित आहे.
पुढे काय होणार?
या पत्रकार संवादात आंदोलकांनी केलेले आरोप गंभीर स्वरूपाचे आहेत. मात्र, या निवेदनात संबंधित पोलीस अधिकाऱ्यांची स्वतंत्र बाजू किंवा आरोपांची स्वतंत्रपणे पुष्टी करणारे तपासाचे निष्कर्ष दिलेले नाहीत. त्यामुळे या दाव्यांची सत्यता निश्चित करण्यासाठी संबंधित पुरावे, वैद्यकीय नोंदी, उपलब्ध व्हिडिओ आणि अधिकृत तपासाची माहिती महत्त्वाची ठरेल.
निष्कर्ष: दिल्लीतील कथित पोलीस मारहाणीच्या प्रकरणात राहुल गांधी यांनी आंदोलकांना पाठिंबा देत पुरावे जतन करण्याचे आणि जबाबदार व्यक्तींवर कारवाई करण्याचे आवाहन केले आहे. आंदोलकांनी केलेल्या आरोपांची निष्पक्ष चौकशी आणि संबंधित यंत्रणांची अधिकृत भूमिका समोर येणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.